Rakip hipotez

Açılış sahnesi

Deniz, küçük bir restoranın sahibi. Son iki aydır hafta içi akşamları müşteri sayısı azalmış. İlk düşüncesi hemen geliyor: "Menü sıkıcı olmuş, yenilemek lazım." Bir hafta boyunca yeni bir menü hazırlıyor, fotoğraflarını çekiyor, fiyat listesini yeniden yazıyor. Yeni menü başlıyor ve müşteri sayısı yine artmıyor.

Bir gün, sokağın karşısına yeni açılan bir restoranın önünde kuyruk olduğunu görüyor. Bir garson da, yol çalışması yüzünden akşamları park yeri bulmanın zorlaştığını söylüyor. Deniz o an bir şeyi fark ediyor: menünün sıkıcı olduğu hipotezini ilk düşündüğü an kabul etmiş ve başka hiçbir açıklamayı hiç değerlendirmemişti. İki ay boyunca bir tek adayı beslemiş, ötekilere bakmamıştı. Bu ders, Düşünme, Okuma ve Felsefi Yöntemler programının Argüman Çözümleme ve Haritalama kursunun Değerlendirme modülünde, bir olguya birden çok hipotezle nasıl yaklaşacağımızı, rakipleri nasıl üreteceğimizi ve onları nasıl adil biçimde sınayacağımızı soruyor.

Bu derste ne olacak

Önce ilk akla gelen hipotezin neden özel bir tehlike taşıdığını göreceğiz. Bir hipotezi ilk düşünen kişi ona bağlanır ve sonraki bütün gözlemleri onun lehine okumaya yatkın olur. Rakipleri ayrıca üretmek, bu bağlanmaya karşı bir önlemdir.

Sonra üç kaynağı izleyeceğiz. Thomas Chamberlin, tek bir hipoteze bağlanmanın bir tür ebeveyn şefkati doğurduğunu ve bunun yerine aynı anda birden çok çalışma hipotezi tutmayı önerdi. John Platt, rakip hipotezleri tek tek eleyecek deneyler tasarlayarak ilerlemenin bilimi hızlandırdığını savundu. Gary Klein ise bir projenin başarısız olduğunu hayal edip nedenini aramanın rakip açıklamaları ortaya çıkarmanın bir yolu olduğunu gösterdi.

Ardından üç itirazı tartacağız: çok rakibin karar vermeyi kilitlediği, rakip üretmenin her şeyi mümkün gösterdiği ve gündelik nedenlerin çoğunun tek değil birlikte çalıştığı.

Sonda, rakipleri üretmek, adil biçimde sınamak ve sonucu raporlamak için dört adımı göstereceğiz.

Merkez soru

Sorumuz şu: bir olgunun nedenini ararken rakip hipotezleri nasıl üretiriz ve onlara nasıl adil davranırız?

Ölçülü iddiam şu: rakip hipotez üretmek, ilk akla gelen açıklamaya bağlanmadan önce en az birkaç ciddi alternatifi yazmayı, her birine aynı sınama çabasını göstermeyi ve elenenleri ve kalanları gerekçesiyle kaydetmeyi gerektirir, çünkü tek bir hipotezle çalışan biri, onu doğrulayan gözlemleri fazla, çürüten gözlemleri az fark eder ve rakipleri ayrıca üretmek, bu eğilime karşı en ucuz önlemdir.

Sıfır noktası

Bir olguyla karşılaştığımızda zihnimiz çoğu zaman bir açıklama üretir ve onu hemen benimser. Bu hızlı çalışma bir kusur değil, bir kolaylık: her olayın nedenini uzun uzun araştıramayız. Ama bir açıklamayı benimsedikten sonra, sonraki gözlemleri ona göre okumaya başlarız. Onu destekleyen gözlem dikkatimizi çeker, karşı çıkan gözlemi bir istisna sayıp geçeriz.

Rakip hipotezler bu eğilimi kırmak için vardır. Aynı olguyu açıklayan birkaç aday yan yana durduğunda, her gözlem birden çok açıdan okunur: bu gözlem hangi aday için ne söylüyor? Bir gözlem ilk adayı desteklerken ikincisini zayıflatıyorsa, ikisini birbirinden ayıran şey odur ve önem kazanır.

Bir de şu var: rakip üretmek, her şeyden şüphe etmek değildir. Rakibin ciddiye alınması için kendi lehine bir dayanağı olmalıdır. Uydurulmuş, hiçbir dayanağı bulunmayan bir rakip, tartışmayı durdurur, aydınlatmaz. Amaç, makul olan adayları görünür kılmak ve hiçbirini baştan dışarıda bırakmamaktır.

Argümanın yapısı

Rakip hipotezleri üretmek ve sınamak için dört adım izlenebilir.

Birinci adım, ilk hipotezi yazıp ona neden bağlı olduğunu sormaktır. İlk akla gelen açıklama kayda geçirilir ve şu soru sorulur: buna neden inanıyorum, bunu destekleyen ne var, yoksa yalnız ilk aklıma geldiği için mi? Deniz için cevap açık: menü, ilk aklına geldiği için.

İkinci adım, rakipleri üretmektir. Birkaç kaynaktan yararlanılır. Standart rakip listesi: nedenin yönü tersine olabilir mi, ortak bir üçüncü neden var mı, gözlem yönteminden mi kaynaklanıyor, rastlantı mı? Bir ön ölüm alıştırması: bir yıl sonra açıklamamın yanlış çıktığını düşün ve o zaman neden yanlış çıktığını yaz. Başka bir bakış açısı: bu olgu hakkında konuşan başka insanlar, örneğin müşteriler ve personel, ne açıklama getirir? Her rakip bir cümleyle ve kendi lehine bir dayanakla yazılır.

Üçüncü adım, her rakibe aynı sınama çabasını göstermek ve ayırıcı sınamalar tasarlamaktır. Her aday için, doğruysa ne gözlemeyi bekleyeceğimiz yazılır. Sonra en çok adayı birbirinden ayıran gözlem ya da deney seçilir. Aynı sınama, bir adayı destekliyor ve bir başkasını zayıflatıyorsa, en değerli sınamadır.

Dördüncü adım, elenenleri ve kalanları gerekçesiyle kaydetmektir. Hangi aday hangi gözlem nedeniyle elendi? Hangileri hâlâ ayakta? Elenen bir aday, yeni bir kanıt geldiğinde yeniden gündeme gelebilir. Kayıt, bir sonraki sınamayı yönlendirir ve süreç, kalan adaylarla yeniden başlar.

Görüşler ve pozisyonlar

Rakip hipotezlerin nasıl ele alınması gerektiği konusunda üç görüş var.

Birinci görüş, bağlılıktan kaçınma görüşüdür. Buna göre birden çok hipotezi eşit dikkatle tutmak, tek bir hipoteze duyulan şefkatin doğurduğu yanlılığı önler. Chamberlin bu çizgidedir.

İkinci görüş, eleme görüşüdür. Buna göre alternatifler, her sınamada birkaçının elendiği bir dizi deneyle daraltılır. Platt bu çizgidedir.

Üçüncü görüş, öngörü görüşüdür. Buna göre rakipleri bulmanın yolu, açıklamanın yanlış çıktığını hayal edip nedenini aramaktır. Klein bu çizgidedir.

En güçlü itiraz

Bu yaklaşıma üç yönden ciddi itiraz yapılabilir.

Rakip hipotezleri savunan düşünce şu cevabı verebilir. Bir açıklamayı rakiplerine karşı sınamadan benimsemek, onun doğru olup olmadığını bilmeden ona güvenmektir. Rakipleri üretmek zaman alır, ama bir kez yanlış açıklamaya iki ay harcamak, bir kez rakipleri sınamaktan daha pahalıdır.

Açık kalan sorular

Rakip listesi ne zaman yeterince genişlemiştir? Bir listeyi bitmiş saymanın bir ölçütü var mıdır, yoksa her liste ilkinden biraz daha eksik midir?

Bir kişi kendi hipotezine bağlıysa, rakipleri gerçekten eşit dikkatle sınayabilir mi? Rakipleri başka birinin savunması bir çare midir?

Elenen bir hipotez ne zaman yeniden gündeme alınmalıdır? Yeni bir kanıt, hangi ağırlıkta olduğunda eski bir eleme kararını geri açar?

Yaygın hatalar

Kendin dene

Aklında kalsın

Beş cümlede dersin iskeleti.

Rakip hipotez üretmek, ilk akla gelen açıklamaya bağlanmadan önce birkaç ciddi alternatif yazmak, hepsine aynı sınama çabasını göstermek ve elenenleri ve kalanları kaydetmektir. Chamberlin, tek hipoteze bağlanmanın ebeveyn şefkati gibi bir yanlılık doğurduğunu ve çaresinin birçok çalışma hipotezini aynı anda tutmak olduğunu söyledi.

Platt, alternatifleri her sınamada en az birini eleyecek deneylerle adım adım daraltmayı önerdi. Klein, bir açıklamanın yanlış çıktığını hayal edip nedenini aramanın, gözden kaçan zayıflıkları ve rakipleri ortaya çıkardığını gösterdi.

Rakipleri ele almak dört adımdan geçer: ilk hipoteze bağlılığı sormak, rakipleri üretmek, ayırıcı sınamalar tasarlayıp adil biçimde uygulamak ve elenenleri ve kalanları kaydetmek. Buna üç itiraz yöneltildi. Kararı kilitlediği, her şeyi mümkün gösterdiği ve nedenlerin birlikte çalışabileceği söylendi.

Bu yüzden rakip hipotez üretmek, her şeyden şüphe etmek değil, en makul adayların hiçbirini baştan dışarıda bırakmadan, birbirinden ayıran gözlemi bulmaktır.

Sonraki derse köprü

Bu derste bir olgunun birden çok açıklamasını üretmeyi, ayırıcı gözlemlerle sınamayı ve sonucu kaydetmeyi gördük. Bu, Argüman Çözümleme ve Haritalama kursunun son dersiydi: bir argümanın sonucunu bulmayı, öncüllerini ayırmayı, yeniden kurmayı, haritalamayı ve geçişini, öncüllerini ve açıklama gücünü değerlendirmeyi öğrendik.

Bir argümanı bu araçlarla tartmak, onun yapısına ve kanıtına bakmaktır. Ama tartışmalarda karşı çıkışların hepsi argümana yönelmez. Bazısı, öne sürülen görüşü değil onu öne süreni hedef alır ve bir itiraz gibi görünse de görüşün hiçbir parçasına dokunmaz.

Bir sonraki ders bu türden karşı çıkışa dönüyor. Safsatalar ve Retorik kursunun ilk dersi Kişiye saldırı, bir görüşe değil onu söyleyene yöneltilen karşı çıkışın neden çoğu zaman bir itiraz sayılmadığını ve ne zaman sayılabileceğini soruyor.