Grup yanlılığı

Açılış sahnesi

Bir mahallede, iki komşu apartman arasında bir voleybol maçı yapılıyor. Maçın ortasında bir top çizgiye yakın bir yere düşüyor. A apartmanının oyuncuları topun içeride olduğunu, B apartmanının oyuncuları dışarıda olduğunu söylüyor. Her iki tarafın izleyicileri, kendi apartmanlarının haklı olduğunu söylüyor.

Bir gün sonra, iki apartmandan iki kişi aynı görüntüleri izliyor. Görüntü, topun çizgiye teğet düştüğünü gösteriyor. A apartmanından biri, topun içeride olduğunu görüyor. B apartmanından biri, dışarıda olduğunu. İkisi de dürüstçe baktığını söylüyor ve ikisi de karşısındakinin gözlerine inanamıyor.

Görüntü aynıydı ve iki kişi de yalan söylemiyordu. Ama iki kişi, görüntüye kendi apartmanının içinden bakıyordu. Bu ders, Düşünme, Okuma ve Felsefi Yöntemler programının üçüncü modülünün dördüncü durağında, ait olduğumuz grubun, kanıtı nasıl gördüğümüzü ve hangi yargıya vardığımızı nasıl etkilediğini soruyor.

Bu derste ne olacak

Önce grup yanlılığının ne olduğunu ve önyargıdan nasıl ayrıldığını göstereceğiz. Grup yanlılığı, bir kişinin kendi grubundan olanlara ve onların söylediklerine, başka gruplara göre daha olumlu davranması ve bunu çoğu zaman fark etmemesidir. Sonra üç kaynağı izleyeceğiz. Muzafer Sherif, iki grubun rekabet ettiğinde düşmanlığın nasıl doğduğunu ve ortak bir amacın onu nasıl azalttığını gösterdi. Marilynn Brewer, grup kayırmacılığının çoğu zaman öteki gruptan nefretten değil, kendi gruba bağlılıktan doğduğunu savundu. Dan Kahan ise insanların, kimliklerini tehdit eden kanıtı, daha becerikli olsalar bile daha sert sorguladığını gösterdi.

Ardından üç itirazı tartacağız. Biri grup bağlarının insan için gerekli ve değerli olduğunu, biri Kahan'ın bulgularının tartışmalı olduğunu, üçüncüsü de hiçbir grubun dışında düşünmenin mümkün olmadığını söylüyor.

Sonda kanıtı değerlendirirken grup yanlılığını nasıl dengeleyebileceğimize bakacağız. Bu bakış, grup bağını reddetmeyi değil, kanıtı grubun gözünden bağımsız sınamanın yollarını aramayı hedefleyecek.

Merkez soru

Sorumuz şu: ait olduğumuz grup, kanıtı nasıl gördüğümüzü ve neye inandığımızı nasıl etkiler ve bu etkiyi nasıl dengeleyebiliriz?

Ölçülü iddiam şu: insanlar kendi grubundan gelen iddiaya, davranışa ve kanıta daha ılımlı, başka gruptan gelene daha sert bakma eğilimindedir ve bu eğilim çoğu zaman nefretten değil bağlılıktan doğar, kimlikle ilgili konularda daha güçlüdür ve yetenekli kişilerde de görülür, bu yüzden grup bağını ortadan kaldırmak yerine, kanıtı grubun gözünden bağımsız sınamayı sağlayan ortak amaçlar ve karşıt gözlemciler aramak gerekir.

Sıfır noktası

Grup yanlılığı, bir kişinin kendi grubundaki insanları, başka gruplardaki insanlara göre daha olumlu değerlendirmesi ve daha iyi davranmasıdır. Grup, bir ülke, bir takım, bir meslek, bir mahalle ya da bir siyasi görüş olabilir. Bu bağlılık, çoğu zaman sıradan ve zararsız görünür: kendi takımımız için tezahürat yapmak gibi.

Ama grup yanlılığı, kanıta nasıl baktığımızı da etkiler. Aynı olayı, kendi grubumuzun bir üyesi yaptığında, "hata" ve başka bir grubun üyesi yaptığında "kötü niyet" olarak yorumlayabiliriz. Aynı araştırmayı, sonucu grubumuza uygunsa "sağlam", uygun değilse "yanlı" bulabiliriz. Bu, önyargıyla ilişkilidir ama aynı değildir: önyargı bir gruba yönelik önceden verilmiş bir yargıdır. Grup yanlılığı ise, kendi grubumuzu merkez alan bir bakış açısıdır.

Bu yanlılık, çoğu zaman farkında olmadan işler. Açılıştaki iki kişi de topun nerede düştüğünü gördüğünü düşünüyordu. Görüntüyü, kendi gruplarının hakkını savunma isteğiyle değil, gerçekten öyle gördükleri için yorumluyorlardı.

Argümanın yapısı

Kanıtı değerlendirirken grup yanlılığını fark edip dengelemek için, dört adımlı bir sıra izlenebilir.

Birinci adım: kendi grubunu adlandırmak. Bu konuda hangi gruba aidim ve bu grup bu konuda ne düşünüyor? Aidiyet açıkça yazılmazsa, yanlılığın nerede işlediği de görünmez.

İkinci adım: rolleri değiştirmek. Aynı kanıt, ya da aynı davranış, başka bir gruptan gelseydi nasıl yorumlardım? Ya da aynı sonuç, benim grubumun aleyhine çıksaydı kanıtı nasıl değerlendirirdim? Bu soru, ölçütlerin çifte olup olmadığını gösterir.

Üçüncü adım: karşı gruptan iyi niyetli bir gözlemci aramak. Karşı gruptan biri, aynı kanıtı nasıl yorumluyor? Yorumun tümüne katılmak gerekmez ama neye baktığını görmek, kendi gözümüzün nerede eğildiğini gösterir.

Dördüncü adım: ortak bir ölçüt üzerinde anlaşmak. Kanıtı bakmadan önce, iki tarafın da kabul edeceği bir ölçüt belirlemek: hangi sonucu görsek fikrimizi değiştireceğiz? Ortak ölçüt, grup gözlüğünü aşmanın en güçlü yollarından biridir.

Bu yapı, grup yanlılığını yenmenin, iyi niyetle değil, ölçütleri ve gözlemcileri önceden düzenlemekle mümkün olduğunu gösterir.

Görüşler ve pozisyonlar

Grup yanlılığının nereden geldiği konusunda üç görüş var.

Birinci görüş, çıkar çatışması görüşüdür. Buna göre gruplar arası düşmanlık, grupların kıt kaynaklar ya da ödüller için rekabet etmesinden doğar ve ortak amaçlar onu azaltır. Sherif bu çizgidedir.

İkinci görüş, bağlılık görüşüdür. Buna karşılık ilk görüş çatışmaya bakıyor. Bu görüş, kayırmacılığın çoğu zaman, dış gruba düşmanlıktan değil, kendi gruba bağlılıktan ve olumlu davranışı yalnız kendi grubuna vermekten doğduğunu söyler. Brewer bu çizgiye yakındır.

Üçüncü görüş, kimlik görüşüdür. Oysa ilk iki görüş gruplar arası davranışa bakıyor. Bu görüş, grup yanlılığının kanıtı işleme biçimimizi de etkilediğini ve kimliğe dokunan konularda, beceriyi bile kimliği korumaya yönelttiğini söyler. Kahan bu çizgiyi taşır.

En güçlü itiraz

Grup yanlılığı üzerine düşünceye üç yönden ciddi itiraz yapılabilir.

Grup yanlılığını ele alan düşünce şu cevabı verebilir. Grup bağı değerlidir ve grup yanlılığı, çoğu zaman bağlılığın doğal bir sonucudur. Sorun, kanıtı değerlendirirken iki ayrı ölçüt kullanmaktır. Rolleri değiştirmek, karşı gruptan gözlemciler dinlemek ve ortak ölçütler belirlemek, bağı bozmadan ölçüt çiftliğini azaltır.

Açık kalan sorular

Bir kişi, kendi grubunun yanlılığını, o grubun içinden nasıl görebilir? Bunu görmek için, grubun dışından biri mi gerekir?

Ortak amaçlar, gruplar arası yanlılığı ne kadar kalıcı biçimde azaltır? Ortak amaç ortadan kalktığında, düşmanlık geri döner mi?

Birden çok gruba aynı anda ait olan bir kişi, hangi grubun gözünden bakar? Çok gruplu kimlikler, yanlılığı azaltır mı?

Yaygın hatalar

Kendin dene

Aklında kalsın

Beş cümlede dersin iskeleti.

Grup yanlılığı, kişinin kendi grubundan olanlara ve onların söylediklerine daha olumlu bakması ve kanıtı grubunun gözünden yorumlamasıdır ve çoğu zaman farkında olmadan işler. Sherif, iki grubun rekabet ettiğinde düşmanlığın doğduğunu ve ortak bir üst amacın onu azalttığını gösterdi.

Brewer, kayırmacılığın çoğu zaman dış gruptan nefretten değil, kendi gruba bağlılıktan ve olumlu davranışı esirgemekten doğduğunu savundu. Kahan, kimliğe dokunan konularda insanların, becerileri yüksek olsa bile, kanıtı kimliğini koruyacak biçimde işleyebildiğini gösterdi.

Grup yanlılığını dengelemek için dört adım atılabilir: grubu adlandırmak, rolleri değiştirmek, karşı gruptan gözlemci dinlemek ve ortak ölçüt belirlemek. Ona üç itiraz yöneltildi. Grup bağlarının değerli olduğu, Kahan'ın bulgularının tartışmalı olduğu ve grubun dışında düşünmenin mümkün olmadığı söylendi.

Bu yüzden grup yanlılığı, grup bağını reddetmek olarak değil, kanıta bakarken çifte ölçüt kullanmayı rolleri değiştirerek ve ortak ölçütlerle dengelemek olarak yaşıyor.

Sonraki derse köprü

Bu derste grubumuzun, kanıta nasıl baktığımızı belirlediğini gördük. Açılıştaki iki kişi aynı görüntüyü izlemiş ve iki ayrı sonuca varmıştı. Rolleri değiştirmek, iki kişinin de aynı olayı, sonucu bilmeden nasıl yargılayacağını sormayı gerektiriyordu.

Bu, başka bir soruyu doğuruyor: bir olayın sonucunu öğrendikten sonra, o sonucun bilinmediği anı hatırlamak zor. Maçtan sonra hakemin kararı için "bu belliydi" dediğimizde, karar anında aynı şeyin belli olup olmadığını hatırlayamıyoruz. Sonucu bilmek, geçmişi bize daha öngörülebilir gösteriyor.

Bir sonraki ders bu soruya dönüyor. Geriye bakış dersi, bir sonucu bildiğimizde, o sonucun daha önce ne kadar belli olduğunu nasıl abarttığımızı ve bunun yargılarımızı nasıl çarpıttığını soruyor.