İç algı nedir

Açılış

Sakarya'da bir sigorta şirketinde çalışan Leman, bedenini çok iyi tanıdığını söyler: "Kalbimin her atışını hissederim, midem bir şey olacaksa önceden haber verir." Bir öğle arası iş arkadaşı Ece ile birlikte eczanenin önündeki ücretsiz tansiyon ölçümüne uğruyorlar. Ölçümden önce eczacı kalfası ikisine de şaka yollu soruyor: "Sizce nabzınız kaç?"

Leman hiç duraksamıyor: "Yavaş, sakinim, altmış beş falan." Ece omuz silkiyor: "Bilmem ki, hiç hissetmem. Seksen olabilir, yürüyerek geldik." Cihaz Leman için doksan altı, Ece için seksen dört gösteriyor. Leman şaşırıyor; Ece ise kendi tahminine güvenmediği için cevabının ne kadar yakın çıktığına da pek aldırmıyor.

İki arkadaşın farkı tek bir yetenek farkı değil. Leman bedenine dair güçlü bir güven taşıyor ama o anki tahmini isabetsiz; Ece bedenine güvenmiyor ama tahmini isabetli. Bu ders Seviye 3'ü açıyor ve bakışı düşüncelerden bedenin içine çeviriyor: bedenin iç durumunu algılamak nedir ve neden tek bir şey değil, birbirinden ayrılabilen birkaç ayrı beceridir?

Tek fikir

İç algı, bedenin içinden gelen sinyalleri algılamak, yorumlamak ve bir araya getirmektir. Tek bir yetenek değildir: sinyali doğru algılamak, ona dair kendini nasıl değerlendirdiğin ve bu değerlendirmenin doğrulukla ne kadar örtüştüğü birbirinden ayrı boyutlardır.

Nasıl işler

Seviye 1'de dışarıdaki dünyayı algılamanın sınırlarını gördük; görme, işitme, koku, dokunma ve denge. Seviye 2'de bakışı düşüncelere çevirdik. Seviye 3 ikisinin arasında duran bir alana bakıyor: bedenin kendi iç durumuna. Kalbin atışı, nefesin derinliği, midenin dolu ya da boş olması, mesanenin baskısı, bedenin sıcaklığı, kasların gerginliği. Bu sinyallerin çoğu farkında olmadan işleniyor; bir kısmı ise zaman zaman bilince çıkıyor.

İç algı, bedenin uzaydaki konumunu bilme duyusundan farklı. Seviye 1'in dokunma ve denge dersinde tanımladığımız beden konum duyusu, kolunun nerede durduğunu söyler; iç algı ise kolundaki damarlarda kanın nasıl aktığını, kalbin ne hızda attığını, açlığın ya da yorgunluğun ne kadar biriktiğini. Meditasyon Akademisi beden farkındalığı dersinde bu iki duyuyu, beden taramasıyla birlikte ele alıyor.

İç algının en önemli özelliği, tek bir yetenek olmaması. Leman ile Ece'nin farkı bunu gösteriyor. Araştırmacılar bu yüzden iç algıyı en az üç ayrı boyutta ölçmeyi öneriyor.

Bu ayrım, Seviye 2'de gördüğümüz bir şeyi bedene taşıyor: iç gözlemin kendisi hakkında söyledikleri, gerçekte olanla her zaman örtüşmüyor. Leman'ın duyarlılığı yüksek ama doğruluğu düşük; ve kendine olan güveni yanlış tahmininde bile azalmadı, yani farkındalığı da zayıf. Ece'nin doğruluğu daha yüksek, ama kendine güveni düşük. Bu modülün dersleri, bu üç boyutu ayrı ayrı tanımayı ve gündelik sinyalleri, açlığı, yorgunluğu, gerginliği, daha erken ve daha doğru okumayı amaçlıyor.

Ne biliyoruz

İç algının ne olduğuna dair bugünkü ortak tanım, bu alandaki araştırmacıların bir araya geldiği bir toplantının raporundan geliyor.

İç algının beyindeki temeline dair etkili bir görüş, iki binlerin başında yayımlanan bir değerlendirmede öne sürüldü.

Bu değerlendirme bir kuramsal çerçeve; o yüzden ona bir kanıt kartı vermiyoruz. Ama iç algının yalnız açlık ve susuzluk gibi temel ihtiyaçlarla değil, duyguyla ve benlik duygusuyla da bağlantılı olabileceği fikri, bu seviyenin sonraki derslerinin arka planını oluşturuyor.

İç algının birden fazla boyutu olduğu fikri ise doğrudan bir ölçümle sınandı.

Üç boyut birbirinden ayrı ve ayrışabilir çıktı. İç algı doğruluğu, farkındalık ve duyarlılık tarafından ancak kısmen öngörülüyordu. Boyutlar arasındaki anlamlı örtüşme, yalnız iç algı doğruluğu en yüksek olan alt grupta ortaya çıktı.

Duyarlılık boyutunu ölçmek için geliştirilmiş araçlardan biri, Wolf Mehling ve arkadaşlarının iki bin on ikide yayımladığı, otuz iki maddelik ve sekiz ayrı kavramı ölçen çok boyutlu bir ankettir. Bu tür anketler, kişinin bedenine nasıl dikkat ettiğini ve bedeninden gelen sinyallere nasıl yaklaştığını ayrıntılı biçimde soruyor; ama Garfinkel ve arkadaşlarının bulgusu, bir anketin söylediği ile bir ölçümün gösterdiği arasında her zaman yakın bir ilişki beklenemeyeceğini hatırlatıyor.

Gündelik hayatta

Gözlem görevi

Bu derste bedeninin iç sinyallerini bir kez sıralayacak ve bir tanesini dışarıdan bir ölçümle karşılaştıracaksın.

Kayıt: Defterine üç bölüm aç. Birincisine iki dakikada fark ettiğin sinyallerin listesini ve güven puanlarını yaz. İkincisine üç ölçümün her biri için kalp hızı tahminini, ölçtüğün değeri ve aradaki farkı yaz. Üçüncüsüne kısa bir değerlendirme ekle: tahminlerine ne kadar güvenmiştin, tahminlerin ne kadar yakın çıktı, ve güvenin ile isabetin aynı yönde mi gitti? Bu üç cümle, kendi iç algının üç boyutuna dair ilk kabataslak fikrini verecek.

Nabzını parmaklarınla saymak bu görevin bir ölçüm parçası; bir sonraki derste nabzı yoklamadan kalp atışlarını hissetmeye çalışmak ayrı bir görev olacak. Kalp hızın sana sıra dışı yüksek ya da düzensiz geliyorsa, bunu bir alıştırma sonucu olarak değil, bir hekime danışılacak bir şey olarak ele al.

Yaygın yanılgılar

Sınır

İç algı, ölçülmesi zor bir alan. Doğruluk boyutu genellikle kalp atışı görevleriyle ölçülüyor ve bu görevlerin kalp algısını mı yoksa kişinin kalp hızına dair bilgisini ve tahmin etme eğilimini mi ölçtüğü tartışmalı; Temel Psikoloji Akademisi duygu ve beden dersinde bu tartışmaya değiniyor. Görevdeki nabız tahmini de bu sınırları taşıyor: tahmininin yakın çıkması, kalbini hissettiğini değil, sakin bir insanın kalp hızını iyi bildiğini de gösterebilir.

Khalsa ve arkadaşlarının raporunun ruh sağlığı durumlarıyla kurduğu bağlantı, bu dersin bir tanı aracı sunduğu anlamına gelmiyor. Bir iç sinyali geç ya da yanlış algılamak çoğu zaman sıradan bir durum; ama bedeninden gelen sinyallerle ilişkinde seni uzun süredir kaygılandıran bir şey varsa, örneğin kalp çarpıntısına ya da nefese dair sürekli bir korku, bu bir uzmanla konuşulacak bir konu. Elif'in durumundaki gibi bir sağlık durumunda ise iç sinyaller hiçbir zaman ölçümün ya da hekim önerisinin yerine geçmemeli.

Bu modülün hedefi tanımak ve okumak: iç algının üç boyutunu ayırmak, gündelik sinyalleri daha erken fark etmek. Nefes ya da beden taraması gibi pratiklerle iç algıyı düzenli olarak çalıştırmak isteyen biri, o yolun ayrıntılarını Meditasyon Akademisi'nin derslerinde bulur.

Kapanış

1. İç algı, bedenin içinden gelen sinyalleri algılamak, yorumlamak ve bir araya getirmektir; bedenin konumunu bilmekten farklıdır ve bilinçli ve bilinç dışı düzeylerde işler.
2. İç algının doğruluk, duyarlılık ve farkındalık boyutları birbirinden ayrışır; bedenini iyi hissettiğine dair kendi değerlendirmen, gerçek doğruluğunu ancak kısmen yansıtır.
3. İç algıdaki bozukluklar birçok ruh sağlığı durumunun bir bileşeni olarak görülüyor; ama iç algıyı ölçmek zor ve kalp atışı görevlerinin neyi ölçtüğü hâlâ tartışmalı.

Üç soru

1. Leman nabzını altmış beş tahmin etti, cihaz doksan altı gösterdi. İç algının üç boyutunu kullanarak Leman ile Ece arasındaki farkı açıkla.
2. Bir arkadaşın, "Ben bedenimi çok iyi tanırım, bu yüzden ne zaman yorulduğumu, ne zaman acıktığımı hep bilirim" diyor. Garfinkel ve arkadaşlarının bulgusuna dayanarak bu cümleye nasıl bir soru sorarsın?
3. Antrenör Selma sporcularının "bedenimi iyi tanırım" iddiasını tek başına ölçüt saymıyor. Bu yaklaşımı iç algı duyarlılığı ile iç algı doğruluğu ayrımıyla gerekçelendir.

Yanıtlar

Birinci soruda Leman'ın iç algı duyarlılığı yüksek: bedenini çok iyi hissettiğine inanıyor. Ama o anki doğruluğu düşük: tahmini ölçümden otuz atım uzak. Üstelik yanlış tahmininde de kendinden emindi; yani güveni ile isabeti örtüşmüyordu, bu da farkındalığının zayıf olduğunu düşündürüyor. Ece'nin duyarlılığı düşük, kendine güvenmiyor; ama tahmini isabetli. Tek bir ölçüm kimseyi tanımlamaz; ama bu karşılaştırma, üç boyutun aynı kişide farklı düzeylerde olabileceğini gösteriyor.

İkinci soruda Garfinkel ve arkadaşlarının bulgusu, kişinin bedenini ne kadar iyi algıladığına dair kendi değerlendirmesinin gerçek doğruluğunu ancak kısmen öngördüğünü gösteriyor. Arkadaşına şunu sorabilirsin: "Bunu hiç bir ölçümle karşılaştırdın mı? Yorgun olduğunu düşündüğün anlarda gerçekten ne kadar yorgundun, acıktığını fark ettiğinde son yemeğinin üzerinden ne kadar geçmişti?" Bu soru arkadaşının sözüne itiraz değil; bir iddiayı bir tahmine çevirip sınamanın, 2.12'de gördüğümüz yolu.

Üçüncü soruda bir sporcunun bedenini iyi tanıdığını söylemesi, iç algı duyarlılığı hakkında bir bilgi: kendi değerlendirmesi. Bu değerlendirme, sporcunun zorlanmasını gerçekte ne kadar doğru algıladığını, yani iç algı doğruluğunu ancak kısmen yansıtıyor. Selma'nın her sporcunun tahminini kalp hızı ölçümüyle karşılaştırması, iki boyutu ayrı ayrı görmesini sağlıyor. Böylece kendine güvenen ama isabetsiz bir sporcuyu ya da kendine güvenmeyen ama isabetli birini ayırt edebiliyor.

Sonraki derse köprü

Bu derste iç algının doğruluk boyutunu nabzını parmaklarınla sayarak dışarıdan bir ölçümle karşılaştırdık. Ama iç algı araştırmalarında doğruluğu ölçmenin en yaygın yolu, nabzı yoklamadan kalp atışlarını yalnız içeriden hissetmeye çalışmak. Sıradaki ders kalp atışı sayma görevini yapıyor ve bu görevin gerçekte neyi ölçtüğünü, neyi ölçemediğini tartışıyor.