Hz. Peygamber rahmeti hem anlattı hem yaşadı: bir annenin şefkatinden Tâif'teki affa kadar. Bu ders, rahmeti anlatan temel hadisleri ve dereceleriyle birlikte yaygın bazı rivayetleri tanıtır.
Temel
1. Rahmetin önceliği. Allah yaratılışı takdir ettiğinde, Arş'ın üstünde yanında bulunan kitaba şunu yazdı:
Rahmet ile gazap eşit iki güç değildir. Rahmet önce gelir ve üstün gelir.
2. Yüz rahmet. Allah rahmeti yüz parça yarattı. Doksan dokuzunu kendi katında tuttu, birini yeryüzüne indirdi. Yaratılmışlar birbirine o tek parça sayesinde merhamet eder; at bile yavrusuna basmamak için ayağını o parça sayesinde kaldırır (Buhârî, Edeb; Müslim, Tevbe). Müslim'in rivayetine göre kıyamet günü Allah bu tek parçayı öteki doksan dokuzla tamamlar.
Dünyadaki bütün anne şefkatini, bütün dostluğu, bütün acımayı bir araya getir. Hadise göre bu, rahmetin yüzde biridir.
3. Annenin şefkati. Esirler arasında çocuğunu arayan bir kadın, onu bulunca bağrına basıp emzirdi. Hz. Peygamber sordu: "Bu kadın çocuğunu ateşe atar mı?" "Hayır" dediler. Bunun üzerine şöyle buyurdu: "Allah kullarına, bu kadının çocuğuna olan merhametinden daha merhametlidir" (Buhârî, Edeb; Müslim, Tevbe).
4. Merhamet etmeyene merhamet edilmez. Hz. Peygamber torunu Hasan'ı öperken Akra' b. Hâbis, "On çocuğum var, hiçbirini öpmedim" dedi. Hz. Peygamber ona baktı ve şöyle buyurdu: "Merhamet etmeyene merhamet edilmez" (Buhârî, Edeb; Müslim, Fezâil).
5. Gözyaşı rahmettir. Torunu can çekişirken Hz. Peygamber'in gözleri yaşardı. Sa'd b. Ubâde "Bu nedir?" diye sordu. Cevap şuydu: "Bu, Allah'ın kullarının kalbine koyduğu bir rahmettir. Allah kullarından ancak merhametli olanlara merhamet eder" (Buhârî, Cenâiz).
Derin
Derin: Hadis haritası
| Tema | Hadisin özü | Kaynak |
|---|---|---|
| Hayvanlar | Susamış bir köpeğe su veren bağışlandı. Bir kediyi aç hapseden kadın azaba uğradı. | Buhârî; Müslim |
| Kuş | Yavruları alınan kuş için: "Bu kuşu yavrularıyla kim üzdü? Yavrularını ona geri verin." | Ebû Dâvûd, Cihâd |
| Deve | Hz. Peygamber'e sokulup ağlayan deve için sahibine: "Allah'ın sana verdiği bu hayvan hakkında Allah'tan korkmuyor musun?" | Ebû Dâvûd, Cihâd |
| Hasıma rahmet | Tâif'te taşlanmışken dağlar meleğinin teklifini reddetti. Onların neslinden Allah'a ibadet edecekler çıkmasını umdu. | Buhârî, Bed'ü'l-halk; Müslim, Cihâd |
| Lanet değil rahmet | "Ben lanetçi olarak gönderilmedim, rahmet olarak gönderildim." | Müslim, Birr |
| Mekke'nin fethi | Yıllarca kendisine eziyet edenlere: "Gidiniz, serbestsiniz." | Sîret rivayeti (İbn Hişâm) |
| Amel değil rahmet | "Hiçbirinizi ameli cennete sokmaz. Ben de, ancak Allah beni rahmetiyle bürürse." | Buhârî, Rikak; Müslim, Münâfikîn |
| Ümidin sınırı | Doksan dokuz kişiyi öldürüp tövbe yoluna çıkan adam için rahmet ve azap melekleri tartıştı; onu rahmet melekleri aldı. | Buhârî, Enbiyâ; Müslim, Tevbe |
| Son söz | "Melekler, peygamberler ve mü'minler şefaat etti. Geriye Erhamü'r-râhimîn kaldı." O, cehennemden bir avuç insanı çıkarır. | Müslim, İmân |
| Kalp | "Âdemoğlunun kalpleri, Rahmân'ın parmaklarından iki parmak arasında tek bir kalp gibidir; onu dilediği gibi çevirir." | Müslim, Kader |
| Peygamberin kimliği | "Ben ancak hediye edilmiş bir rahmetim." Kendi isimlerinden biri: Nebiyyü'r-rahme. | Dârimî; Hâkim; Müslim, Fezâil |
Bu hadisler bir çizgi oluşturur. Rahmet önce aileye (anne, torun), sonra hayvanlara, sonra düşmana, en sonunda günahkâra uzanır. Ders 12'deki Yedi Halka Rahmet bu çizgiyi uygulamaya dökecek.
İlmî
İlmî: Rivayet tenkidi
Esma edebiyatında çok dolaşan bazı sözlerin durumu farklıdır. Kurs bunları gizlemez; dereceleriyle birlikte öğretir.
| Rivayet | Durumu | Kursta kullanımı |
|---|---|---|
| "Gizli bir hazineydim, bilinmeyi sevdim..." | Hadis olarak senedi bilinmez. İbn Teymiyye ve Aclûnî bunu belirtir. | İbnü'l-Arabî "keşfen sahih" der. Aliyyülkârî, anlamının İbn Abbas'ın Zâriyât 56 yorumuyla ("beni bilsinler diye") desteklendiğini söyler. Tasavvuf metinlerinde anılır ama hadis olarak sunulmaz. |
| "Göklere ve yere sığmadım, mü'min kulumun kalbine sığdım" | Hadis kaynaklarında aslı bulunamamıştır. | Gazâlî İhyâ'da zikreder; İhyâ hadislerini tahric eden Irâkî aslını bulamadığını söyler. Bu anlamın sahih dayanağı olarak Müslim'deki "kalpler Rahmân'ın parmakları arasındadır" hadisi öğretilir. |
| "Kur'an'ın gelini Rahmân sûresidir" | Zayıftır (Beyhakî, Şuabü'l-Îmân). | Fazilet bağlamında, zayıf olduğu belirtilerek anılır. |
| Cinlerin Rahmân sûresine cevabı | Tirmizî garîb der. | Derecesi belirtilerek kullanılır (Ders 3). |
| "Rahmân'ın nefesini Yemen tarafından duyuyorum" | Ahmed b. Hanbel, Müsned. Senedi hakkında farklı değerlendirmeler vardır. | Nefes-i Rahmânî öğretisiyle birlikte, derecesiyle anılır (Ders 7). |
Yöntem notu: Bir rivayetin zayıf ya da senetsiz olması, anlamının tamamen yanlış olduğu anlamına gelmez. Ama ona hadis diye başvurulmaz; anlamı sahih bir delille desteklenir.
Durup düşün
- Hadislerde rahmetin en çok hangi insanlara ve varlıklara uzandığını gördün? Senin merhametin hangi halkada duruyor?
- "Amel değil rahmet" hadisi, iyi işlerine bakışını nasıl değiştirir?
Uygulama
Bu dersteki hadislerden birini bu hafta birine anlat. Kaynağını da söyle. Hadisi söylerken kaynağını da vermek, ilmin emanetini korumaktır.