Kavanozdaki beyin ve semantik dışsalcılık

Giriş

Ardahan'ın Damal ilçesinde, her yaz, haziranın ortasından temmuzun ortasına kadar süren dönemde, açık havalarda akşamüstü saat altıya doğru, Karadağ'ın yamacına yandaki tepenin gölgesi düşer ve yirmi dakika kadar bir insan profiline benzer bir biçim alır; yöre halkı ve ziyaretçiler bu gölgede Atatürk'ün profilini görür. Gölgeyi izlemeye gelen bir lise öğrencisi, öğretmenine bir soru soruyor: "Hocam, bu gölge Atatürk'ün resmi mi?" Öğretmen bir an düşünüyor. Gölge, Atatürk'e benziyor; ama onu kimse çizmedi; dağ, Atatürk'ü hiç görmedi; gölge, güneşin açısının ve yandaki tepenin biçiminin bir sonucu. "Resmi değil," diyor öğretmen, "ama biz ona bakınca Atatürk'ü görüyoruz; onu Atatürk'ün resmi yapan, bizim bakışımız." Öğrenci ısrar ediyor: "Ama bir ressam aynı çizgileri çizseydi, o zaman resmi olurdu, değil mi? Fark, çizgilerde değil, nereden geldiklerinde mi?" Öğrenci ve öğretmen kurgudur; gölge ise gerçek bir olaydır.

Öğrencinin sorusu, yirminci yüzyıl felsefesinin en beklenmedik şüphecilik karşıtı argümanlarından birinin başlangıç noktasıdır. Amerikalı filozof Hilary Putnam, 1981'de yayımlanan Reason, Truth and History kitabının birinci bölümüne, kumda yürüyen bir karıncayla başlar: karınca, tamamen rastlantıyla, Winston Churchill'in tanınabilir bir karikatürüne benzeyen bir çizgi çizer. Karınca Churchill'in bir resmini mi çizmiştir? Putnam'a göre hayır: benzerlik, bir şeyin başka bir şeyi temsil etmesi için ne yeterli ne de gereklidir. Bu gözlem, Putnam'ı şaşırtıcı bir sonuca götürür: Descartes'ın kötü cininin modern biçimi olan kavanozdaki beyin varsayımı, kendi kendini çürütür. Kavanozdaki bir beyin, "Ben kavanozdaki bir beynim" dediğinde, söylediği şey yanlış olur.

Bir önceki derste kötü cin, bütün deneyimlerimizin bir aldatıcının ürünü olabileceği varsayımıydı. Bu ders, aynı varsayımın aldatıcı yerine bir bilgisayarı koyan biçimini ve ona dilden gelen cevabı inceliyor. Önce kavanozdaki beyin varsayımını ve onun Descartes'ın varsayımından farkını, sonra Putnam'ın argümanının dayandığı gönderme kuramını, yani semantik dışsalcılığı, ve en son da argümanın ne gösterdiğini ve ne göstermediğini tartışıyor. Dersin aracı Gönderim Testi, bir sözcüğün ya da düşüncenin neye gönderme yaptığını, ve bir şüpheci cümlenin farklı senaryolarda ne söylediğini belirlemek için kullanılıyor.

Bu dersin kazanımları:

• Kavanozdaki beyin varsayımını, büyüsel gönderme kuramını, nedensel gönderme koşulunu, semantik dışsalcılığı ve kendini çürüten varsayım kavramını açıklarsın. (anla)
• Bir sözcüğe ya da şüpheci bir cümleye Gönderim Testi'ni uygulayarak, onun sıradan ve şüpheci senaryolarda neye gönderme yaptığını ve hangi doğruluk koşullarına sahip olduğunu belirlersin. (uygula)
• Putnam'ın argümanına yöneltilen tırnak kaldırma itirazının, kapsam itirazının ve nedensel gönderme kuramına yöneltilen itirazların, argümanın şüpheciliğe karşı gücünü ne ölçüde sınırladığını değerlendirirsin. (değerlendir)

Kavramlar

Bu bölüm önce kavanozdaki beyin varsayımını ve Putnam'ın onu hangi biçimde ele aldığını, sonra argümanın dayandığı gönderme kuramını ve bu kuramın reddettiği görüşü, en son da argümanın vardığı mantıksal yapıyı tanımlıyor.

Putnam, varsayımı önce felsefe derslerinde anlatıldığı biçimiyle aktarır: kötü bir bilim insanı bir kişinin beynini çıkarır, kavanoza koyar, sinir uçlarını bir bilgisayara bağlar. Bilgisayar o kadar akıllıdır ki, kişi elini kaldırmaya çalıştığında, ona elini kaldırdığını gördüren ve hissettiren geri bildirimi verir; bilim insanı ameliyat anısını da silebilir, ve kurban, kendisine her zaman bu çevrede yaşamış gibi görünür. Kurbana, şu anda kavanozdaki beyinler üzerine bu sözcükleri okuyormuş gibi bile görünebilir. Bu varsayım, Descartes'ın kötü cin varsayımının çağdaş biçimidir: deneyimlerimizin kaynağı, bir aldatıcı cinden bir bilgisayara dönüşmüştür. Ama Putnam, argümanı için varsayımı bir adım daha genişletir: yalnızca bir beyin değil, bütün duyarlı varlıklar kavanozdaki beyinlerdir; ve belki kötü bir bilim insanı da yoktur, evren yalnızca beyinlerle dolu bir kavanozu yöneten otomatik bir düzenekten ibarettir. Bu genişletilmiş varsayımda beyinler, ortak bir yanılsamayı paylaşır, her zaman kavanozda olmuştur ve hiçbir zaman gerçek bir ağaç, gerçek bir kavanoz görmemiştir. Bu ayrıntı, İtiraz 2'de belirleyici olacak.

Putnam bu adı, reddettiği görüşü tanımlamak için kullanır. Büyüsel kurama göre, zihnimde "ağaç" sözcüğü ya da bir ağaç imgesi, kendi içinde ağaçlara gönderme yapar; ağaçlarla hiç karşılaşmamış biri de aynı imgeye sahipse, o da ağaçlara gönderme yapar. Putnam, bu görüşü bir dizi örnekle sorgular. Karıncanın Churchill karikatürü, Churchill'e benzer, ama onu temsil etmez. Ağaçları hiç görmemiş ve hiç hayal etmemiş bir gezegenin insanlarına, geçen bir uzay gemisinden rastlantıyla bir ağaç resmi düşse, onlar için bu resim yalnızca tuhaf, doğası bilinmeyen bir nesneyi temsil eder. Resim bir ağaç resmi bile değil de dökülmüş boyaların rastlantısal bir sonucuysa, bu insanların zihnindeki imge, benim ağaç imgemle niteliksel olarak aynı olsa bile, bir ağacı temsil etmez. Aynı şey sözcükler için de geçerlidir: milyonlarca yıl boyunca bir daktilonun tuşlarına rastgele basan maymunların ürettiği, ağaçların kusursuz bir betimlemesi gibi görünen bir metin, hiçbir şeye gönderme yapmaz. Bu örneklerin ortak dersi, benzerliğin ve niteliksel özdeşliğin gönderme için yeterli olmadığıdır.

Bu koşul, Putnam'ın argümanının ana öncülüdür ve büyüsel kuramın yerine konan görüştür. Koşula göre, benim "ağaç" sözcüğüm ağaçlara gönderme yapar, çünkü bu sözcüğün kullanımı, benim ve dil topluluğumun ağaçlarla nedensel etkileşimine dayanır: ağaçları gördük, onlara dokunduk, onlardan söz eden başkalarından sözcüğü öğrendik. Kavanozdaki bir beynin "ağaç" sözcüğü ise, gerçek ağaçlarla böyle bir nedensel bağlantıya sahip değildir; onun sözcüğünün kullanımı, bilgisayarın ürettiği imgelerle, ya da o imgeleri üreten elektrik uyarılarıyla, ya da programın ilgili özellikleriyle nedensel bağlantı içindedir. Putnam'a göre kavanozdaki beynin "ağaç" sözcüğü gerçek ağaçlara gönderme yapmaz; ele aldığı bazı kuramlara göre ise imgedeki ağaçlara, onları üreten elektrik uyarılarına ya da programın ilgili özelliklerine gönderme yapabilir. Putnam, kavanozdaki beyinlerin dilini kendi dilimizden ayırmak için "vat-English" (kavanoz-İngilizcesi) der; bu derste Türkçe konuşan bir konuşucu için aynı ayrımı "kavanoz-Türkçesi" diye kuruyoruz.

Bu görüş, Ders Ç4.2'de Putnam'ın 1975 tarihli İkiz Dünya örneğiyle tanıştığımız içerik dışsalcılığının kardeş görüşüdür: biri sözcüklerin anlamı, öteki düşüncelerin içeriği için aynı dışsalcı tezi öne sürer; literatürde iki ad çoğu zaman birbirinin yerine kullanılır. Orada, Dünya'daki bir kişi ile İkiz Dünya'daki kopyasının, iç durumları aynı olduğu hâlde, farklı içerikli inançlara sahip olduğunu görmüştük: biri suya, öteki suya benzeyen ama farklı bir kimyasal yapıya sahip bir sıvıya gönderme yapar. Putnam'ın 1975'teki ünlü sloganıyla, anlamlar kafanın içinde değildir. Kavanozdaki beyin argümanı, bu görüşü şüpheciliğe uygular: kavanozdaki beyin ile benim iç durumlarım aynı olabilir, ama çevrelerimiz farklı olduğu için, sözcüklerimiz farklı şeylere gönderme yapar. Semantik dışsalcılık, kendi başına bir şüphecilik karşıtı görüş değildir; Ders Ç4.2'de gördüğümüz gibi, gerekçenin içsel mi dışsal mı olduğu tartışmasında da kullanılır. Ama Putnam'ın elinde, şüpheci varsayımın kendisini söylenemez kılmanın bir aracına dönüşür.

Putnam, bu kavramı iki örnekle açıklar. Birinci türden bir örnek, bütün genel önermelerin yanlış olduğu tezidir: bu tez bir genel önermedir; doğruysa yanlış olmalıdır; öyleyse yanlıştır. İkinci türden bir örnek, "Ben yokum" önermesidir: bu önerme, benim tarafımdan düşünüldüğünde, kendini çürütür, çünkü onu düşünmek, var olmamı gerektirir. Putnam, burada Descartes'ı açıkça anar: kişi, kendi varlığını düşündüğünde, ondan emin olabilir. Putnam'ın iddiası, kavanozdaki beyin varsayımının bu ikinci türden bir özelliğe sahip olduğudur: onu düşünebiliyor ya da söyleyebiliyorsak, doğru değildir. Bu iddia, Descartes'ın cogitosuyla ilginç bir koşutluk taşır: Descartes, şüphenin kendisinin şüphe edenin varlığını gerektirdiğini göstermişti; Putnam ise, şüpheci varsayımı dile getirmenin, onun yanlış olmasını gerektirdiğini göstermeye çalışır.

Argüman

Bu bölüm, Putnam'ın argümanını, sonraki yorumcuların, özellikle Amerikalı filozof Anthony Brueckner'ın 1986'daki yeniden kurulumundan esinlenerek, öncülleri açık biçimde kuruyor. Argüman, birinci tekil kişi açısından, yani "ben" diyen bir konuşucu açısından kurulmuştur.

1. Bir sözcük, gönderme yaptığı şeylerle ya da onların betimlenebileceği şeylerle hiçbir nedensel etkileşimi yoksa, onlara gönderme yapamaz. (Nedensel gönderme koşulu)
2. Ben, Putnam'ın varsayımındaki anlamda, her zaman kavanozda olmuş bir beyinsem, benim "kavanoz" ve "beyin" sözcüklerim gerçek kavanozlarla ve beyinlerle değil, imgedeki kavanozlarla ve beyinlerle, ya da onlarla ilişkili bir şeyle, nedensel bağlantı içindedir.
3. Öyleyse, kavanozdaki bir beyinsem, benim "Ben kavanozdaki bir beynim" cümlem, ancak imgedeki bir kavanozdaki bir beyinsem doğrudur.
4. Ama kavanozdaki bir beyinsem, imgedeki bir kavanozdaki bir beyin değilimdir; varsayıma göre, imgede kendimi bir kavanozda değil, sıradan bir yaşamın içinde görürüm.
5. Öyleyse, kavanozdaki bir beyinsem, benim "Ben kavanozdaki bir beynim" cümlem yanlıştır.
6. Kavanozdaki bir beyin değilsem, benim "Ben kavanozdaki bir beynim" cümlem, sıradan Türkçede, gerçekten kavanozdaki bir beyinsem doğrudur; ve değilim; öyleyse yine yanlıştır.
7. Öyleyse, her iki durumda da, benim "Ben kavanozdaki bir beynim" cümlem yanlıştır.
8. Benim "Ben kavanozdaki bir beynim" cümlem, ancak ve ancak ben kavanozdaki bir beyinsem doğrudur. (Tırnak kaldırma ilkesi)

Sonuç: Ben kavanozdaki bir beyin değilim.

Birinci öncül, semantik dışsalcılığın Putnam'ın kullandığı biçimidir ve büyüsel gönderme kuramının reddidir. İkinci öncül, birinci öncülün kavanozdaki beyin durumuna uygulanmasıdır ve Putnam'ın varsayımı nasıl kurduğuna dayanır: beyinler her zaman kavanozda olmuştur ve hiçbir zaman gerçek kavanozlarla nedensel etkileşime girmemiştir. Üçüncü öncül, ikinci öncülden, cümlenin doğruluk koşullarını çıkarır. Dördüncü öncül, varsayımın kendi içeriğinden gelir: kavanozdaki beyin, kendini kavanozda yaşıyormuş gibi değil, olağan bir dünyada yaşıyormuş gibi deneyimler. Beşinci öncül, üçüncü ve dördüncüden çıkar. Altıncı öncül, öteki durumu ele alır. Yedinci öncül, iki durumu birleştirir. Sekizinci öncül, sonuca varmak için gereklidir: cümlemin yanlış olduğundan, cümlenin söylediği şeyin, yani kavanozdaki bir beyin olduğumun, yanlış olduğuna geçmek için, cümlemin neyi söylediğini, tırnakları kaldırarak, bilmem gerekir.

En tartışmalı öncül: Sekizinci öncül, tırnak kaldırma ilkesi. Bu ilke, sıradan dilde masum görünür: "Kar beyazdır" cümlesi, ancak ve ancak kar beyazsa doğrudur. Ama Putnam'ın argümanında ilke, masum değildir. Ben kavanozdaki bir beyinsem, benim dilim kavanoz-Türkçesidir; ve kavanoz-Türkçesinde, "Ben kavanozdaki bir beynim" cümlesi, ancak ve ancak ben imgedeki bir kavanozdaki bir beyinsem doğrudur. Öyleyse sekizinci öncülü doğru biçimde söyleyebilmem için, dilimin sıradan Türkçe mi yoksa kavanoz-Türkçesi mi olduğunu bilmem gerekir; ama bunu bilmek, tam da kavanozdaki bir beyin olup olmadığımı bilmeyi gerektirir. Bu sorun, İtiraz 1'de ele alınıyor; ve birinci öncül, yani nedensel gönderme koşulu, İtiraz 3'ün konusu.

İtirazlar ve cevaplar

Aşağıdaki itirazlar, Putnam'ın argümanını dört farklı noktadan hedef alıyor: argümanın tırnak kaldırma adımını, argümanın kapsamını, nedensel gönderme kuramını, ve argümanın başarılı olsa bile şüpheciliği gerçekten yenip yenmediğini.

İtiraz 1: Tırnak kaldırma sorunu

Argüman, en fazla, "Ben kavanozdaki bir beynim" cümlemin yanlış olduğunu gösterir. Ama bu cümlenin ne söylediğini bilmeden, bu cümlenin yanlışlığından benim kavanozdaki bir beyin olmadığım sonucuna geçemem. Kavanozdaki bir beyin de aynı argümanı, kendi dilinde, eksiksiz kurabilir ve "Ben kavanozdaki bir beyin değilim" sonucuna varabilir; ve onun dilinde bu sonuç doğrudur, çünkü o imgedeki bir kavanozdaki bir beyin değildir. Öyleyse argümanın sonucu, her iki durumda da doğrudur, ama farklı şeyler söyler; ve ben, hangi durumda olduğumu bilmeden, sonucumun hangi şeyi söylediğini bilemem. Brueckner, 1986 tarihli "Brains in a Vat" makalesinde, argümanın bu yüzden yalnızca dilsel bir sonuç, yani cümlemin yanlış olduğu sonucunu, kurduğunu, dünyaya dair bir sonuç kurmadığını savundu.

Cevap: Bu itiraz, Putnam'ın argümanına yöneltilen en güçlü itirazdır, ve ona verilen cevaplar tartışmalıdır. Birinci cevap, kendi dilimin anlamına dair bir öz bilgiye dayanır: benim dilim hangisi olursa olsun, "Ben kavanozdaki bir beynim" cümlemin, benim dilimde, ancak ve ancak ben kavanozdaki bir beyinsem doğru olduğunu biliyorum; tırnak kaldırma ilkesi, her dil için, o dilin içinden doğrudur. Bu cevaba göre, kavanozdaki beyin de kendi dilinde doğru bir sonuca varır, ve ben de kendi dilimde doğru bir sonuca varırım; argüman, her konuşucuya, kendi dilinde doğru bir bilgi verir. Ama bu cevap, itirazın asıl noktasını ıskalar: şüpheci, benim kendi dilimde doğru bir şey bildiğimden değil, benim "kavanoz" sözcüğümün gerçek kavanozlara gönderme yapıp yapmadığını bildiğimden şüphe eder. Kavanozdaki beynin vardığı "Ben kavanozdaki bir beyin değilim" sonucu doğrudur, ama o, gerçek bir kavanozdadır. Öyleyse argüman, şüphecinin asıl kaygısını, yani gerçek dünyayla bağlantımızın ne olduğunu, gidermez. İngiliz filozof Crispin Wright, 1992 tarihli bir makalesinde, argümanın daha dikkatli bir biçimini kurmaya çalıştı; ama bu biçimin de dilimin anlamına dair bir öz bilgiyi varsaydığı ve bu öz bilginin kendisinin şüpheden muaf olup olmadığı tartışılır.

İtiraz 2: Argüman yalnızca herkesi kapsayan ve ömür boyu süren bir senaryoyu dışlar

Putnam'ın argümanı, beyinlerin her zaman kavanozda olduğu ve hiçbir zaman gerçek kavanozlarla nedensel etkileşime girmediği bir senaryoya dayanır. Ama şüpheci, daha mütevazı bir senaryoya geri çekilebilir: dün gece, kötü bir bilim insanı beni uyurken kaçırdı, beynimi çıkarıp kavanoza koydu, ve bu sabahtan beri bütün deneyimlerim bir bilgisayardan geliyor. Bu senaryoda, benim "kavanoz" ve "ağaç" sözcüklerim, dün geceye kadar gerçek kavanozlarla ve ağaçlarla nedensel etkileşim içinde öğrenildiği için, hâlâ gerçek kavanozlara ve ağaçlara gönderme yapar. Öyleyse bu senaryoda, "Ben kavanozdaki bir beynim" cümlem doğrudur, ve Putnam'ın argümanı onu dışlayamaz.

Cevap: İtiraz doğrudur ve Putnam'ın argümanının kapsamını önemli ölçüde sınırlar. Putnam'ın kendisi, varsayımını özellikle her zaman kavanozda olmuş beyinler için kurar; ve argüman, yalnızca bu senaryo için işler. Yakın zamanda kavanoza konmuş bir beyin Putnam'ın argümanından kurtulur. Gerçek dünyada, bir bilim insanının ömür boyu kavanozda tuttuğu tek bir beynin argümandan kurtulup kurtulmadığı ise tartışmalıdır: bilim insanının algısı üzerinden zayıf bir nedensel bağlantı vardır, ama Putnam böyle tasarımcı bağlantılarını gönderme için yetersiz bulur. Ama bu sınırlama, argümanı değersiz kılmaz; şüpheciliğin türünü değiştirir. Ders Ç5.1'deki ayrıma yaklaştırırsak, ömür boyu süren kavanozdaki beyin senaryosu dış dünya şüpheciliğinin en radikal biçimidir: dış dünyaya dair inançlarımı, geçmişe dair olanlar da dahil, yanlış kılar; ama Ders Ç5.5'te kötü cin için gördüğümüz gibi, şu an düşündüğüm şeye dokunmaz. Yakın zamanlı senaryo ise daha yereldir: dün geceye kadarki inançlarımın büyük kısmını doğru bırakır, ve yalnızca bu sabahtan beri edindiğim algısal inançları tehdit eder. Bu, Ders Ç5.5'teki rüya argümanının şimdi rüya okumasına benzer bir yapıdır. Öyleyse Putnam'ın argümanı başarılıysa, en radikal şüpheci senaryoyu dışlar ve şüpheciyi daha yerel senaryolara geri çeker; bu senaryolar ise, başka araçlarla, örneğin Ders Ç5.8'deki ilgili alternatifler kuramıyla, ele alınabilir.

İtiraz 3: Nedensel gönderme kuramı tartışmalıdır

Putnam'ın argümanı, birinci öncüle, yani nedensel gönderme koşuluna, tümüyle dayanır. Ama bu koşul tartışmalıdır. Betimlemeci gönderme kuramlarına göre, bir sözcük, onunla ilişkilendirdiğimiz betimlemeleri karşılayan şeye gönderme yapar: "ağaç" sözcüğüm, gövdesi, dalları ve yaprakları olan, topraktan büyüyen büyük bitkilere gönderme yapar; ve bu betimleme, kavanozdaki bir beynin zihninde de aynıdır. Betimlemeci kurama göre, kavanozdaki beynin "ağaç" sözcüğü de gerçek ağaçlara gönderme yapar, çünkü gerçek ağaçlar, onun betimlemesini karşılar. Bu durumda, ikinci öncül düşer ve argüman çöker.

Cevap: İtiraz, Putnam'ın argümanının bir varsayıma dayandığını doğru biçimde gösteriyor; ama bu varsayım, Putnam'ın keyfi bir seçimi değil, yirminci yüzyılın ikinci yarısında gönderme kuramında geniş kabul gören bir görüştür. Saul Kripke'nin 1970 derslerinde ve Putnam'ın kendi 1975 İkiz Dünya örneğinde, betimlemeci kurama karşı güçlü argümanlar geliştirildi. Ders Ç4.2'de gördüğümüz İkiz Dünya örneği, iki kişinin aynı betimlemeleri ilişkilendirdiği hâlde farklı şeylere gönderme yaptığını gösterir; bu, betimlemelerin gönderme için yeterli olmadığını gösterir. Ama itirazın bir daha güçlü biçimi vardır: Putnam'ın argümanı, nedensel gönderme koşulunun yalnızca doğru değil, bilinebilir olmasını da gerektirir. Ben, kendi sözcüklerimin nedensel bir koşulla gönderme yaptığını, bir felsefi kuramın doğruluğuna dayanarak bilirim; ve bu felsefi kuramın doğruluğu, şüpheciden daha kesin değildir. Putnam'ın kendisi, argümanın öncüllerini tartıştığı kısımda, kendi yönteminin yanılabilir olduğunu ve "ampirik" (empirical) diye nitelenebilecek varsayımlara dayandığını kabul eder; örneği, zihnin dış şeylere duyuların sağladığı dışında bir erişimi olmadığı varsayımıdır. Öyleyse argüman, kesin bir şüphecilik karşıtı kanıt değil, şüpheci varsayımın, belirli bir gönderme kuramıyla birlikte düşünüldüğünde tutarsız olduğunun bir gösterimidir.

İtiraz 4: Argüman başarılı olsa bile şüpheciliği yenmez

Putnam'ın argümanı, kavanozdaki beynin "Ben kavanozdaki bir beynim" cümlesinin yanlış olduğunu gösterir. Ama Putnam'ın dışlamadığı bazı kuramlara göre, kavanozdaki beynin "Önümde bir ağaç var" cümlesi, imgede önünde bir ağaç olduğunda, doğrudur. Putnam bunu açıkça kabul eder: bazı kuramlara göre, kavanozdaki beyin "Önümde bir ağaç var" diye düşündüğünde haklıdır, yanılmaz. Öyleyse argüman, şüpheciliği yenmez, onu başka bir yere taşır. Şüpheci artık şunu sorar: benim "ağaç" sözcüğüm gerçek ağaçlara mı, imgedeki ağaçlara mı gönderme yapıyor? Bu soruyu cevaplayamıyorsam, inançlarımın doğru olduğunu biliyor olabilirim, ama onların neyle ilgili olduğunu bilmiyorum.

Cevap: Bu itiraz, Putnam'ın argümanının en ilginç sonucunu açığa çıkarır. Argüman, şüpheciliğin geleneksel biçimini, yani inançlarımın büyük kısmının yanlış olduğu kaygısını, ortadan kaldırır: semantik dışsalcılığın bazı biçimlerine göre, kavanozdaki bir beynin inançları bile büyük ölçüde doğru olabilir, çünkü onların içeriği, beynin gerçek çevresiyle, yani bilgisayarla ve onun ürettiği imgelerle, belirlenir. Ama itirazın gösterdiği gibi, bu, yeni bir şüphecilik türünü, içerik şüpheciliğini, doğurur: inançlarımın doğru olduğunu bilebilirim, ama onların neye gönderme yaptığını bilemem. Bu yeni şüphecilik, geleneksel şüphecilikten daha az ürkütücü olabilir; Ders Ç5.5'te değinilen Chalmers'ın simülasyon gerçekçiliği, tam da bu yolu izler. Ama yeni şüphecilik de bir şüpheciliktir: dünyamın gerçek doğasını, yani dışarıda gerçek ağaçların mı yoksa yalnızca bir bilgisayarın mı olduğunu, bilmediğimi kabul eder. Bu itiraz, semantik dışsalcılığın şüphecilikle ilişkisinin, Putnam'ın umduğundan daha karmaşık olduğunu gösterir: dışsalcılık, şüpheciliğin bir biçimini ortadan kaldırırken, kendi içeriğimize dair bir başka şüpheciliğin kapısını açabilir.

Örnekler

Örnek 1: Damal'daki gölge

Girişteki gölge, Putnam'ın karınca örneğinin gerçek bir karşılığıdır, ve öğrencinin sorusu, Putnam'ın sorusunun ta kendisidir. Gölge, Atatürk'e benzer; bu benzerlik, insanları her yıl o ilçeye getirecek kadar güçlüdür. Ama Putnam'ın çerçevesinde, gölge Atatürk'ü temsil etmez: onu kimse çizmedi, dağın Atatürk'le hiçbir nedensel bağlantısı yoktur, gölgenin biçimi güneşin açısının ve yandaki tepenin biçiminin bir sonucudur. Öğretmenin cevabı, "onu Atatürk'ün resmi yapan, bizim bakışımız", Putnam'ın bir şeyi başka bir şey "olarak görmek" (seeing as) dediği şeye karşılık gelir: biz, gölgeyi Atatürk'ün resmi gibi görebiliriz, ama bu, gölgeyi kendi içinde bir temsil yapmaz. Öğrencinin ikinci sorusu ise daha derindir: bir ressam aynı çizgileri çizseydi, resim Atatürk'ün resmi olurdu. Fark, çizgilerde değil, onların kaynağındadır. Bu, nedensel gönderme koşulunun gündelik bir ifadesidir: bir temsilin neyi temsil ettiğini, onun neye benzediği değil, nereden geldiği belirler. Ressam Atatürk'ü görmüş, fotoğraflarını incelemiş, ve onu çizmeyi amaçlamıştır; bu nedensel ve niyetsel bağlantı, çizgileri bir temsile dönüştürür. Örnek, Putnam'ın argümanının ilk adımının, yani benzerliğin gönderme için yeterli olmadığı adımının, ne kadar sağlam olduğunu gösterir: hemen herkes, gölgenin Atatürk'ün resmi olmadığını sezgisel olarak kabul eder.

Örnek 2: Uzay gemisinden düşen resim

Putnam'ın uzay gemisi örneği, karınca örneğini bir adım ileri götürür, çünkü zihinsel imgeleri de kapsar. Ağaçları hiç görmemiş ve hiç hayal etmemiş insanların yaşadığı bir gezegen düşünelim; o gezegende bitki yaşamı yalnızca küf biçiminde vardır. Bir gün, geçen bir uzay gemisinden rastlantıyla bir ağaç resmi düşer. İnsanlar resmi inceler: bir bina mı, bir tente mi, bir hayvan mı? Hiçbiri doğruya yaklaşmaz. Putnam'a göre, bizim için bu resim bir ağacın temsilidir; ama bu insanlar için yalnızca tuhaf, doğası bilinmeyen bir nesnenin temsilidir. İçlerinden birinin zihninde, benim bir ağaç imgeme tıpatıp benzeyen bir imge oluşsa bile, onun imgesi bir ağacı temsil etmez. Putnam, örneği bir adım daha ileri götürür: resim, gerçek bir ağaç resmi değil de, dökülmüş boyaların rastlantısal bir sonucuysa, ve uzay gemisi ağaçları hiç bilmeyen bir gezegenden geliyorsa, o zaman bu insanların imgeleri, benim imgemle niteliksel olarak aynı olsa bile, bir ağacı temsil etmez. Bu örnek, kavanozdaki beyin argümanının ikinci öncülünü hazırlar: kavanozdaki beynin ağaç imgesi, benim ağaç imgemle niteliksel olarak aynıdır, ama gerçek ağaçlarla nedensel bağlantısı olmadığı için, gerçek ağaçları temsil etmez. Örneğin gücü, imgelerin niteliksel özdeşliğini korurken gönderme farkını sezgisel kılmasındadır. Ama örneğin bir sınırı da vardır: uzay gemisi örneğinde, insanlar resmi bir ağaç olarak yorumlamaz; kavanozdaki beyin ise, imgeleri olağan ağaçlar olarak yorumlar ve onlarla tutarlı bir yaşam sürdürür. Bu fark, İtiraz 4'te tartışılan sonuca götürür: kavanozdaki beynin "ağaç" sözcüğü bir şeye, yani imgedeki ağaçlara, gönderme yapar; uzay gemisi örneğindeki insanların imgesi ise yalnızca tuhaf bir nesneye.

Örnek 3: Gönderme için Turing testi

Putnam, aynı bölümde, İngiliz mantıkçı Alan Turing'in 1950'de önerdiği testi, gönderme için bir teste uyarlar. Turing'in testinde, bir kişi, bir bilgisayarla ve bir insanla yazılı olarak konuşur; kişi hangisinin bilgisayar olduğunu güvenilir biçimde ayırt edemiyorsa, bilgisayar testi geçmiş sayılır. Putnam, aynı yöntemin, ortak gönderimin, yani karşımızdakinin sözcüklerinin bizimkilerle aynı şeylere gönderme yapıp yapmadığının, testi olarak kullanılabileceğini önerir; ve bu testin kesin olmadığını savunur. Bir makine, yalnızca yazılı konuşmayı taklit edecek biçimde programlanmışsa, daktilo bağlantısı dışında duyuları ve hareket organları yoksa, ve programında böyle girdiler ya da bir bedeni yönetme olanağı yoksa, Putnam'a göre "elma" sözcüğünü elmalara gönderme yapacak biçimde kullanmaz. Putnam, makineyle gerçek elmalar arasında, onu tasarlayanların algısı ve bilgisi üzerinden zayıf bir nedensel bağlantı bulunduğunu kabul eder; ama böyle zayıf bir bağlantının gönderme için pek yetmeyeceğini savunur, çünkü makine elmaların var olmaya devam edip etmemesine tümüyle duyarsızdır: bütün elmalar yok olsa da aynı biçimde konuşmayı sürdürürdü. Bu örnek, bugün, büyük dil modelleri karşısında yeniden tartışılıyor. Büyük bir dil modeli, "Galata Kulesi" ifadesini, İstanbul'u ziyaret etmiş birinin kullandığı biçimde, tutarlı ve bilgili olarak kullanabilir. Putnam'ın çerçevesinde, modelin bu ifadeyi Galata Kulesi'ne gönderme yapacak biçimde kullanıp kullanmadığı sorusu, modelin kuleyle nedensel bağlantısına bağlıdır. Bir görüşe göre, modelin eğitildiği metinler, kuleyi görmüş insanlar tarafından yazıldığı için, model, Putnam'ın 1975'te vurguladığı dilsel işbölümü aracılığıyla, kuleye dolaylı bir nedensel bağlantıyla bağlıdır. Öteki görüşe göre ise, modelin sözcükleri, Putnam'ın maymunların daktilo metni gibi, yalnızca biçimsel ilişkilerdir. Putnam'ın kendi cevabı ikinci görüşe daha yakındır: tasarımcıların algısı üzerinden kurulan bağlantıyı yetersiz bulur; ama bu cevabın, dünyadan sürekli veri alan sistemlere de uygulanıp uygulanamayacağı tartışmalıdır. Bu tartışma henüz çözülmemiştir; ama Putnam'ın 1981'de kurduğu çerçeve, onun en açık biçimde ifade edildiği yerlerden biridir.

Araç kartı: Gönderim Testi

Özet

• Kavanozdaki beyin varsayımı, kötü cinin çağdaş biçimidir; Putnam onu, bütün duyarlı varlıkların her zaman kavanozda olduğu bir senaryoya genişletir.
• Putnam, büyüsel gönderme kuramını reddeder: benzerlik ve niteliksel özdeşlik, bir temsilin bir şeye gönderme yapması için yeterli değildir; karıncanın Churchill karikatürü ve uzay gemisinden düşen resim bunu gösterir.
• Nedensel gönderme koşulu ve semantik dışsalcılık, kavanozdaki beynin "kavanoz" sözcüğünün gerçek kavanozlara değil, imgedeki kavanozlara gönderme yaptığını gösterir; bu yüzden "Ben kavanozdaki bir beynim" cümlesi, kavanozdaki beyin tarafından söylendiğinde yanlıştır.
• Tırnak kaldırma sorunu, argümanın yalnızca cümlemin yanlışlığını gösterdiğini, ve cümlemin ne söylediğini bilmeden dünyaya dair bir sonuç vermediğini savunur.
• Argüman, yalnızca ömür boyu süren bir senaryoyu dışlar; yakın zamanlı bir kavanoza konma senaryosu, nedensel bağlantı önceden kurulmuş olduğu için argümandan kurtulur.
• Argüman başarılıysa bile, şüpheciliği ortadan kaldırmaz, onu bir içerik şüpheciliğine dönüştürebilir: inançlarımın doğru olduğunu ama neye gönderme yaptığını bilmediğimi kabul etmek.