Kanıt nedir? Önermeler, zihinsel durumlar, olgular

Giriş

Gece yarısı, bir hastanenin acil servisinde, Dr. Aslı göğüs ağrısıyla gelen elli sekiz yaşındaki bir hastanın elektrokardiyogramına bakıyor. Kâğıt şeritte, bazı derivasyonlarda belirgin bir yükselme var. Dr. Aslı, hastanın kalp damarlarından birinin tıkanmış olabileceğini düşünüyor ve kardiyoloji ekibini çağırıyor. Sabah vizitinde, bir intern ona soruyor: "Tanınızın kanıtı neydi?" Dr. Aslı'nın cevabı, ilk bakışta basit: "EKG." Ama intern ısrar ediyor: "Kanıt, elinizdeki kâğıt şerit miydi? Şeritteki çizgiyi görmeniz mi? 'Şeritte yükselme var' diye düşünmeniz mi? Yoksa hastanın damarının gerçekten tıkalı olması mı?" (Hastane ve kişiler kurgudur; tıbbi ayrıntılar yalnızca yöntemin gösterimi içindir.)

İnternin sorusu bir laf oyunu gibi görünebilir, ama dört cevabın her biri, epistemolojide ciddi biçimde savunulmuş bir görüşe karşılık gelir. Kâğıt şerit, bir fiziksel nesnedir; bilimde ve hukukta "kanıt" sözcüğü sık sık böyle nesneler için kullanılır. Dr. Aslı'nın çizgiyi görmesi, bir zihinsel durumdur; bazı filozoflara göre kanıt, tam olarak budur. "Şeritte yükselme var" düşüncesi, bir önermedir; başka filozoflara göre kanıt, ancak önermeler olabilir. Damarın gerçekten tıkalı olması ise, bir olgudur; ama bu olgu, kanıtın kendisi değil, kanıtın işaret ettiği şey gibi görünür.

Önceki ders, çürütücüleri "kanıt" olarak adlandırdı, ama kanıtın ne olduğunu sormadı. Bu ders, bu soruyu doğrudan soruyor. Sorunun cevabı, yalnızca bir terminoloji meselesi değildir. Kanıt zihinsel durumlarsa, iki kişi aynı deneyimlere sahipse aynı kanıta sahiptir; kanıt bilinen önermelerse, aynı deneyimlere sahip iki kişiden biri, öbürünün sahip olmadığı kanıta sahip olabilir. Bir sonraki dersin konusu olan kanıtçılık, yani inancın kanıtla orantılı olması gerektiği görüşü, kanıtın ne olduğu belirlenmeden anlamlı biçimde değerlendirilemez. Dersin aracı Kanıt Envanteri, bir kişinin elindeki kanıtı bu üç türe göre sıralamaya ve her birinin ne iş gördüğünü görmeye yarıyor.

Bu dersin kazanımları:

• Kanıtın işlevlerini, kanıta sahip olma ile kanıtın var olması arasındaki farkı, ve kanıtın ne olduğuna dair üç görüşü, yani olgucu, zihinselci ve önermeci görüşleri, E=K tezi dahil, açıklarsın. (anla)
• Bir inanca Kanıt Envanteri'ni uygulayarak kişinin elindeki kanıtı nesneler, zihinsel durumlar ve önermeler olarak ayırır, ve her birinin gerekçede nasıl bir rol oynadığını gösterirsin. (uygula)
• Williamson'ın E=K tezinin, yeni kötü cin vakası ve Gettier vakaları karşısında ne ölçüde ayakta kaldığını gerekçeli olarak değerlendirirsin. (değerlendir)

Kavramlar

Bu bölüm, önce kanıtın ne iş gördüğünü, sonra kanıta sahip olmanın ne demek olduğunu, en son da kanıtın ne olduğuna dair üç görüşü tanımlıyor.

Princeton Üniversitesi'nden filozof Thomas Kelly, Stanford Encyclopedia of Philosophy'deki "Evidence" (Kanıt) maddesinde, kanıt kavramının epistemolojide birden fazla rol üstlendiğini vurgular. Kanıt, inancı gerekçelendiren şeydir; akılsal düşünür kanıtına saygı gösterir, yani kanıtının desteklediği şeye inanır. Kanıt, doğruluğun bir işaretidir: duman ateşin, ayak izi bir geçişin kanıtıdır; olasılık dilinde, E'nin H için kanıt olması, H'nin E'ye göre koşullu olasılığının koşulsuz olasılığından büyük olmasıdır (Ders Ç0.10). Kanıt, tarafsız bir hakemdir: bir tartışmada, iki taraf da onu tanıyabilir ve onun üzerinde uzlaşabilir. Kelly'nin gözlemine göre, bu roller birbiriyle gerilim içinde olabilir, ve kanıtın ne olduğuna dair her görüş, bu rollerden bazılarını öbürlerinden daha iyi karşılar. Bu dersin üç görüşü, bu gerilime üç ayrı cevap olarak okunabilir.

Bu ayrım, Ders Ç1.12'deki yenici kavramını tartışırken örtük olarak karşımıza çıkmıştı. Dünyada, bir önermenin lehine ya da aleyhine birçok kanıt vardır; ama bir kişinin gerekçesini belirleyen, bunların yalnızca kişinin sahip olduğu kısmıdır. Dr. Aslı'nın gerekçesini, hastanın kan tahlilindeki henüz çıkmamış bir sonuç değil, elindeki EKG belirler. Kanıta sahip olmanın ne olduğu, kanıtın ne olduğuna bağlıdır. Kanıt zihinsel durumlarsa, kişi, kanıtına, o durumlarda bulunarak sahip olur. Kanıt önermelerse, kişi, kanıtına, o önermelerle belirli bir ilişki içinde olarak, örneğin onları bilerek ya da onlara inanarak, sahip olur.

Bu görüş, gündelik dilin ve bilimin kanıt sözcüğünü kullanma biçimine en yakın olandır. Bir mahkemede "kanıt" olarak sunulan, fiziksel bir nesnedir; bir bilim makalesindeki "kanıt", ölçülmüş bir olgudur. Olgucu görüşün gücü, kanıtın nesnelliğini ve kamusallığını yakalamasıdır: bir parmak izi, kim bakarsa baksın oradadır, ve iki taraf da onun varlığını kabul edebilir. Bu, Kelly'nin "tarafsız hakem" rolüne en iyi uyan görüştür. Zayıflığı ise, kanıtın bir kişinin inancını nasıl etkilediğini açıklamakta yatar: bir parmak izi, onu görmeyen ya da onun ne olduğunu bilmeyen birinin inancını gerekçelendiremez. Kanıtın gerekçe kuramındaki rolü için, olgunun bir biçimde kişiye ulaşması gerekir.

Amerikalı filozoflar Earl Conee ve Richard Feldman, 2004 tarihli Evidentialism (Kanıtçılık) derlemesinde topladıkları yazılarda, bu görüşün etkili bir biçimini savundu. Onlara göre, bir kişinin bir inanca ne ölçüde gerekçeli olduğu, yalnızca kişinin zihinsel durumlarına bağlıdır; iki kişinin zihinsel durumları aynıysa, gerekçeleri de aynıdır. Bu görüşün en güçlü dayanağı, Ders Ç1.9'un yeni kötü cin vakasıdır: bir kötü cin tarafından aldatılan biri, bizimle aynı deneyimlere sahiptir ve inançlarında bizim kadar gerekçeli görünür. Zihinselciye göre bunun nedeni, onun bizimle aynı kanıta sahip olmasıdır. Zihinselci görüş, Ders Ç3.3'teki ılımlı temelciliğin ve fenomenal muhafazakârlığın da doğal ortağıdır: görünüşler, gerekçe sağlıyorsa, kanıtın parçası olmalıdır.

Williamson, 2000 tarihli Knowledge and Its Limits (Bilgi ve Sınırları) kitabının dokuzuncu bölümünde, bu tezi savundu. Önermeci görüşün dayanağı, kanıtın yaptığı işlerdir: kanıt, hipotezlerle mantıksal ve olasılıksal ilişkilere girer; bir hipotez, kanıtı açıklar; bir hipotez, kanıtla tutarsız olabilir; bir hipotezin olasılığı, kanıta göre koşullandırılır. Bu ilişkilerin hepsi, önermeler arasında kurulan ilişkilerdir; bir deneyim ya da bir nesne, kendi başına, bir hipotezle tutarsız olamaz. E=K tezi, buna bir adım daha ekler: bir önermenin kişinin kanıtı olması için, kişinin onu bilmesi gerekir. Yanlış bir önerme, ya da kişinin yalnızca inandığı ama bilmediği bir önerme, kanıt değildir. Ders Ç1.1'de, Williamson'ın, bilgiyi gerekçeyle tanımlamak yerine, epistemolojinin sırasını tersine çevirmeyi önerdiğini kısaca görmüştük; E=K, bu önerinin en somut sonucudur: bilgi, gerekçeyi açıklar, gerekçe bilgiyi değil. Williamson'ın bilgiyi temel alan yaklaşımı, Modül Ç4'te, Ders Ç4.12'de ayrıca ele alınacak; bu ders, E=K'yi kanıtın ne olduğu sorusunun bir cevabı olarak tanıtıyor.

Argüman

Bu bölüm, Williamson'ın kanıtın önermesel olduğuna dair argümanını, E=K'ye giden adımlarıyla birlikte kuruyor.

1. Kanıt, hipotezlerle mantıksal ve olasılıksal ilişkilere girebilen bir şeydir: bir hipotez kanıtı açıklayabilir, kanıtla tutarsız olabilir, ve kanıta göre daha olası ya da daha az olası hale gelebilir.
2. Açıklama, tutarsızlık ve koşullu olasılık ilişkileri, yalnızca önermeler arasında kurulabilir.
3. Öyleyse kanıt, önermelerden oluşur.
4. Bir önerme, bir kişinin kanıtı olabilmek için, kişinin o önermeyle uygun bir ilişki içinde olmasını gerektirir; ve bu ilişkinin en iyi adayı, bilgidir: bilmediği bir önermeyi, kişi kanıt olarak kullanma hakkına sahip değildir.
5. Öyleyse, bir kişinin kanıtı, kişinin bildiği önermelerdir.

Sonuç: Kanıt, ne nesnelerdir ne de deneyimler; kişinin bildiği önermelerdir. Nesneler ve deneyimler, kanıtın kaynaklarıdır: bir EKG şeridini görmek, kişiyi "şeritte yükselme var" önermesini bilmeye götürür, ve kanıt, bu bilinen önermedir.

Birinci öncül, kanıtın epistemolojideki rolünü özetler; bu rol üzerinde, olgucular, zihinselciler ve önermeciler büyük ölçüde uzlaşır. İkinci öncül, önermeci görüşün asıl dayanağıdır: bir deneyim, kendi başına doğru ya da yanlış değildir, ve bir hipotezle tutarsız olamaz; bir hipotezle tutarsız olan, deneyimin içeriğidir, yani bir önermedir. Üçüncü öncül, ilk iki öncülden çıkar. Argümanın gücünü bir örnekle görelim. Dr. Aslı, "hastanın bir kalp damarı tıkalı" hipotezinin, EKG'deki yükselmeyi açıkladığını söyler. Açıklanan şey nedir? Kâğıt şeridin kendisi değil; kâğıt şeridin varlığını, hastanın kalbi değil, EKG makinesi açıklar. Dr. Aslı'nın şeridi görmesi de değil; onu, Dr. Aslı'nın şeride bakması açıklar. Hipotezin açıkladığı, şeritte belirli bir örüntünün bulunması olgusudur, ve bu olgu, bir önermeyle ifade edilir. Kanıtın açıklama ilişkisine girebilmesi için, bu önermesel biçimi alması gerekir.

En tartışmalı öncül: Dördüncü öncül, yani kanıta sahip olmanın bilgiyi gerektirdiği. Önermeci görüşün kendisi, birçok zihinselci tarafından da kısmen kabul edilebilir: Conee ve Feldman, deneyimlerin içeriklerinin önermesel olduğunu kabul edebilir. Ama E=K, kanıta sahip olmayı bilgiye bağlar, ve bu, yeni kötü cin vakasında güçlü bir sezgiye karşı gelir: aldatılan kişi, "önümde bir masa var" önermesini bilmez, çünkü önerme yanlıştır; öyleyse E=K'ye göre bu önerme onun kanıtı değildir. Aldatılan kişi, bizden daha az kanıta sahiptir. Williamson bu sonucu kabul eder. Ama birçok filozof için bu sonuç, kanıtın gerekçe kuramındaki rolüyle bağdaşmaz: aldatılan kişinin inançları, bizimki kadar akılsal görünür, ve akılsallığı kanıt belirliyorsa, kanıtları da aynı olmalıdır. Bu sorun, İtiraz 1'in konusu.

İtirazlar ve cevaplar

İlk iki itiraz E=K'nin bilgi koşuluna, son ikisi ise kanıtın önermesel olduğu tezine yöneliyor; ilki zihinselcinin, ikincisi Gettier vakalarının, üçüncüsü olgucunun, dördüncüsü algı deneyiminin sesiyle konuşuyor.

İtiraz 1: Aldatılan ikiz bizimle aynı kanıta sahiptir

Bir kişi ile onun, bir kötü cin tarafından aldatılan ikizini düşünelim. İkisi, anbean aynı deneyimlere sahiptir; ikisi de önünde bir masa gördüğüne inanır. Birinin önünde gerçekten bir masa vardır; öbürününkinde yoktur. E=K'ye göre, birincisi "önümde bir masa var" önermesini bilir ve bu önerme onun kanıtıdır; ikincisi ise bilmez, ve bu önerme onun kanıtı değildir. Ama ikisi de aynı biçimde akıl yürütür, aynı özeni gösterir, ve kendi bakış açısından hiçbir farkı fark edemez. İkizin inancının daha az akılsal olduğunu söylemek, sezgiye aykırıdır. Conee ve Feldman'a göre, bu vaka, kanıtın zihinsel durumlardan oluştuğunu gösterir: ikizlerin zihinsel durumları aynıdır, öyleyse kanıtları ve gerekçeleri de aynıdır.

Cevap: Williamson, sezginin bir kısmını kabul eder, ama ondan farklı bir sonuç çıkarır. Aldatılan ikizin inancı gerçekten kusursuzdur; ikiz, hiçbir biçimde suçlanamaz. Ama kusursuz olmak, gerekçeli olmakla aynı şey değildir. Williamson ve onu izleyen filozoflar, burada gerekçe ile mazur görülebilirlik arasında bir ayrım yapar (Williamson bunu açıkça, 2020 tarihli "Justifications, Excuses, and Sceptical Scenarios" yazısında savunur): aldatılan ikiz, mazur görülebilir biçimde inanır, ama gerekçeli olarak inanmaz, çünkü elinde gerçekten bir masanın varlığını gösteren bir kanıt yoktur. Bu ayrım, Ders Ç1.9'da gördüğümüz ödev anlayışı ile iyi neden anlayışı arasındaki ayrıma benzer: ikiz, ödevlerini yerine getirmiştir, ama elindeki nedenler iyi değildir. Cevabın gücü, kanıtı, kişinin bakış açısından değil, dünyayla ilişkisinden tanımlamasıdır; bedeli ise, kişinin kendi kanıtını her zaman bilemeyeceğini kabul etmesidir. Aldatılan ikiz, kendi kanıtının ne olduğunu bildiğini sanır, ama yanılır. Bu, içselcilik ile dışsalcılık arasındaki, Modül Ç4'te açacağımız tartışmanın en keskin biçimlerinden biridir.

İtiraz 2: Yanlış öncüllerden de gerekçe doğar

Gettier'in, Ders Ç1.11'de gördüğümüz birinci vakasını hatırlayalım: Smith, Jones'un işi alacağına dair güçlü bir kanıta sahiptir, ve bundan, işi alacak kişinin cebinde on bozuk para olduğu sonucunu çıkarır. Smith'in bu sonuca inanması gerekçelidir; ama gerekçesinin dayandığı "Jones işi alacak" önermesi yanlıştır. E=K'ye göre, yanlış bir önerme kanıt olamaz. Öyleyse, Smith'in sonucu, bir kanıta dayanmıyor; ve kanıta dayanmayan bir inanç gerekçeli değildir. Ama o zaman, Gettier vakası bir vaka olmaktan çıkar, çünkü Gettier vakalarının özü, gerekçeli ama bilgi olmayan doğru inançlardır. Arjantin doğumlu filozof Juan Comesaña ile Holly Kantin, 2010'da yayımlanan "Is Evidence Knowledge?" (Kanıt Bilgi midir?) makalesinde, bu argümanla E=K'ye itiraz etti: E=K, Gettier vakalarının varlığıyla ve ayrıca gerekçenin kapanış ilkesiyle bağdaşmaz.

Cevap: E=K'nin savunucusu iki yol izleyebilir. Birincisi, Smith'in kanıtını yeniden tanımlamaktır: Smith'in kanıtı "Jones işi alacak" önermesi değil, Smith'in bildiği önermelerdir, örneğin "şirketin müdürü bana Jones'un işi alacağını söyledi" önermesi. Bu önerme doğrudur ve Smith onu bilir; ve Smith'in sonucu, en azından dolaylı olarak, ona dayanır. Bu cevap, birçok Gettier vakasına uygulanabilir. Ama Comesaña ve Kantin'e göre, cevap, Smith'in inancının, akıl yürütmesinde fiilen kullandığı yanlış ara önermeye dayandığı gerçeğini görmezden gelir; Ders Ç3.9'daki dayanak ilişkisi tartışması, burada yeniden belirleyici hale gelir. İkinci yol, Williamson'ın 2004'te ima ettiği, 2020'deki "Justifications, Excuses, and Sceptical Scenarios" yazısında ise açıkça benimsediği gibi, Gettier vakalarındaki inancın tam anlamıyla gerekçeli olmadığını kabul etmektir. Bu, Gettier'in sonucunu yeniden yorumlar: Gettier'in gösterdiği, gerekçeli doğru inancın bilgi olmadığı değil, tam anlamıyla gerekçeli olmanın zaten bilgiyi gerektirdiği biçiminde yeniden okunabilir. Bu yeniden yorum, epistemolojinin yerleşik bir sonucunu tersine çevirdiği için, çoğu filozofa çok pahalı görünür.

İtiraz 3: Bilim nesnelerle ve ölçümlerle çalışır

Bir arkeolog, bir kazıda bulduğu bir çanak çömlek parçasını, bir yerleşimin yaşına dair kanıt olarak sunar. Bir fizikçi, bir dedektörün kayıtlarını, bir parçacığın varlığına dair kanıt olarak sunar. Bilim insanları, kanıtı, kendi bildikleri önermeler olarak değil, herkesin incelemesine açık nesneler ve kayıtlar olarak görür. Bu nesneler, kimse onlara bakmasa da kanıttır; bir arşivdeki unutulmuş bir kayıt, bir gün bulunduğunda, kanıt olmaya başlamaz, hep kanıttı. Önermeci görüş, kanıtın bu nesnel ve kamusal yanını kaçırır.

Cevap: Bu itiraz, kanıt sözcüğünün iki ayrı kullanımını birbirine karıştırır. Bir kullanımda, kanıt, bir önermenin lehine ya da aleyhine dünyada var olan şeydir; arşivdeki kayıt, bu anlamda, her zaman kanıttı. Öbür kullanımda, kanıt, bir kişinin sahip olduğu ve onun gerekçesini belirleyen şeydir; arşivdeki kayıt, bu anlamda, bulunana kadar kimsenin kanıtı değildi. Epistemolojinin gerekçe kuramı, ikinci kullanımla ilgilenir. Önermeci, birinci kullanımı reddetmez; yalnızca, nesnelerin bir kişinin gerekçesine ancak onlara dair bilinen önermeler aracılığıyla girdiğini söyler. Arkeoloğun gerekçesini, çanak çömlek parçasının kendisi değil, "bu parça, şu tabakada, şu biçimde bulundu" türünden bildiği önermeler belirler. Bu cevap, Kelly'nin "tarafsız hakem" rolünü de kısmen kurtarır: iki bilim insanı, aynı nesneye bakarak, aynı önermeleri bilebilir; tartışmaları, bu ortak bilgi üzerinden yürür.

İtiraz 4: Algı deneyimi bir önerme değildir, ama gerekçe sağlar

Ders Ç3.3'te gördüğümüz fenomenal muhafazakârlığa göre, bir şeyin bir kişiye öyle görünmesi, ona inanmak için bir gerekçe sağlar. Ders Ç3.3 ve Ç3.4'te, Pryor gibi dogmacıların, deneyimin, inanç olmadığı halde gerekçe sağladığını savunduğunu görmüştük. Deneyim gerekçe sağlıyorsa, ve kanıt gerekçeyi sağlayan şeyse, deneyim kanıttır. Ama deneyim, bilinen bir önerme değildir; kişi, deneyiminden önce, onun içeriğini bilmez. Öyleyse, en temel kanıt türü, E=K'nin dışında kalır.

Cevap: Williamson'ın cevabı, deneyimin kanıt değil, kanıtın kaynağı olduğudur: deneyim, kişiyi bir önermeyi bilmeye götürür, ve bu bilinen önerme kanıttır. Bu cevap, Ders Ç3.4'teki Sellars'ın ikilemine bir çıkış yolu gibi okunabilir: deneyim kendisi kanıt olmadığı için gerekçe zincirinin bir halkası değildir, ama bilgiye yol açtığı için, dolaylı olarak, gerekçeye katkıda bulunur. Williamson'a göre, yanılsama durumunda bile kişinin kanıtı, işlerin öyle göründüğü önermesidir. Ama cevabın bir boşluğu vardır: deneyim, kişiyi bir önermeyi bilmeye nasıl götürür? Bilgi, gerekçe gerektirmiyorsa, deneyimden bilgiye geçiş, Modül Ç4'te göreceğimiz güvenilirci bir süreçtir; gerektiriyorsa, deneyimin gerekçe sağlayan rolü, yeniden açıklanmalıdır. Zihinselci, bu boşluğun, deneyimi doğrudan kanıt sayarak kapatılabileceğini söyler: deneyim, hem bilginin kaynağı hem de gerekçenin dayanağıdır. İki görüş arasındaki fark, sonunda, kanıtın kişinin bakış açısından mı, yoksa kişinin dünyayla ilişkisinden mi tanımlanacağı sorusuna döner.

Örnekler

Örnek 1: Dr. Aslı'nın EKG'si (kurgu)

Giriş'teki acil servise Kanıt Envanteri'yle bakalım. Nesneler: EKG şeridi, hastanın kendisi, monitör. Zihinsel durumlar: Dr. Aslı'nın şeritteki yükselmeyi görmesi; hastanın göğsündeki ağrıyı tarif ederkenki yüz ifadesini görmesi; benzer EKG'leri daha önce gördüğüne dair anıları. Önermeler: "şeritte, belirli derivasyonlarda yükselme var"; "hasta, yirmi dakikadır süren, sol kola yayılan bir ağrı tarif ediyor"; "bu örüntü, kalp damarlarından birinin tıkanmasıyla uyumludur". Olgu: hastanın damarının gerçekten tıkalı olması.

Üç görüş, bu envanterden farklı parçaları "kanıt" olarak seçer. Olgucu, EKG şeridini ve hastanın klinik bulgularını kanıt sayar; damarın tıkalı olması ise, kanıtın işaret ettiği olgudur. Zihinselci, Dr. Aslı'nın görmelerini ve anılarını kanıt sayar; ona göre, Dr. Aslı ile aynı deneyimlere sahip bir başka hekim, aynı kanıta sahiptir. Önermeci, özellikle E=K'nin savunucusu, Dr. Aslı'nın bildiği önermeleri kanıt sayar. Bu üç seçimin pratik bir sonucu vardır. Diyelim ki EKG makinesinin bir elektrodu yanlış yerleştirilmişti, ve şeritteki yükselme, bir bağlantı hatasından kaynaklanıyordu. Zihinselciye göre, Dr. Aslı'nın kanıtı değişmemiştir; o, gördüğünü görmüştür. E=K'ye göre ise, "şeritte yükselme var" önermesi doğru olabilir, ama "hastanın kalbinde yükselmeye yol açan bir sorun var" önermesi, Dr. Aslı'nın bildiği bir önerme değildir; kanıtı, sandığından daha azdır. İki görüş de, Dr. Aslı'nın suçlanamayacağında uzlaşır. Ama yalnızca biri, onun elinde iyi bir kanıt olduğunu söyler. Envanterin bir faydası da, hatanın nerede olduğunu göstermesidir. Bağlantı hatası, nesneler sütununda, yani makinenin kendisinde ortaya çıkmıştır; ama Dr. Aslı'nın gerekçesini etkileyen, bu hatanın önermeler sütununa nasıl yansıdığıdır. Bir kıdemli hekim, Dr. Aslı'ya, yükselmenin bütün derivasyonlarda aynı biçimde görünüp görünmediğini kontrol etmeyi öğretebilir; bu, nesneden önermeye geçişte, bir hatanın yakalanabileceği yeri gösterir.

Örnek 2: Aldatılan ikiz

Yeni kötü cin vakası, Amerikalı filozoflar Keith Lehrer ve Stewart Cohen'in 1983'te ortaya koyduğu bir düşünce deneyidir. Vaka, güvenilirciliğe karşı geliştirilmişti: aldatılan kişinin inançları güvenilir süreçlerden gelmediği halde gerekçeli görünür. Ama aynı vaka, kanıtın ne olduğu tartışmasında da bir turnusol işlevi görür.

Vakaya üç görüşle bakalım. Olgucu için, aldatılan kişinin kanıtı yoktur: önünde bir masa yoktur, ve onu bir masaya bağlayan hiçbir nesne de yoktur. Zihinselci için, aldatılan kişinin kanıtı, bizimkiyle aynıdır: deneyimleri aynıdır. E=K için, aldatılan kişinin kanıtı, bizimkinden azdır: o, kendi deneyimlerine dair bazı önermeleri, örneğin "bana bir masa görünüyor" önermesini, bilebilir, ama dünyaya dair önermeleri bilmez. Bu üç cevap, aldatılan kişinin durumunu üç farklı biçimde değerlendirir: ya hiç kanıtı yoktur, ya bizim kadar kanıtı vardır, ya da yalnızca kendi zihnine dair bir kanıtı vardır. Üçüncü cevap, ilk ikisinin arasında bir yer tutar, ve bu yüzden en ilginç olanıdır: aldatılan kişi, kendi görünüşlerine dair kanıta sahiptir, ama bu kanıt, dünyaya dair inançlarını, bizimkiler kadar desteklemez. Williamson'ın görüşü, bu ara konumu, yeni kötü cin vakasında beklenmedik bir sonuca, yani aldatılan kişinin, dış dünyaya dair inançlarında bizden daha az gerekçeli olduğu sonucuna dönüştürür.

Örnek 3: 1919 tutulması ve fotoğraf plakaları

Albert Einstein'ın genel görelilik kuramı, Güneş'in yakınından geçen yıldız ışığının, Newton fiziğinin öngördüğünün iki katı kadar büküleceğini öngörüyordu. Bu öngörüyü sınamak için, 29 Mayıs 1919'daki tam Güneş tutulması sırasında, İngiliz gökbilimciler iki ayrı sefer düzenledi: biri Batı Afrika kıyısındaki Príncipe adasına, Arthur Eddington'ın da bulunduğu ekiple; öbürü Brezilya'daki Sobral kasabasına. Ekipler, tutulma sırasında, Güneş'in çevresindeki yıldızların fotoğraf plakalarını çektiler, ve bu plakaları, aynı yıldızların, Güneş başka bir yerdeyken çekilmiş fotoğraflarıyla karşılaştırdılar. Sonuçlar, Kasım 1919'da Londra'da açıklandı, ve Einstein'ın öngörüsünü desteklediği ilan edildi.

Bu sonucun kanıtı neydi? Olgucu cevap: fotoğraf plakaları. Ama plakalar birbirini tutmuyordu. Sobral'daki iki teleskoptan birinin plakaları, Einstein'ın öngörüsüne yakın bir değer veriyordu; öbürünün plakaları ise, Newton'un öngörüsüne daha yakın bir değer veriyordu, ve ekip, bu ikinci teleskopta, Güneş'in ısısının odak ayarını bozduğuna dair işaretler bulduğu için, bu plakalara daha az ağırlık verdi. Bu karar, sonraki on yıllarda tartışıldı. Bazı bilim felsefecileri ve sosyologları, örneğin John Earman ile Clark Glymour, ve Harry Collins ile Trevor Pinch, kararın, Eddington'ın Einstein'ın kuramına duyduğu ilgiden etkilendiğini öne sürdü. Başkaları ise, kararın, plakaların kalitesine dair o dönemde bilinen gerekçelere dayandığını, ve 1979'da plakaların modern yöntemlerle yeniden ölçülmesinin Einstein'ın öngörüsünü desteklediğini vurguladı.

Örnek, kanıtın üç anlamını birbirinden ayırmanın neden önemli olduğunu gösterir. Plakalar, olgucu anlamda kanıttı, ve bugün de incelenebilir. Ama plakaların hangi önermeleri desteklediği, yani hangi ölçümlerin bilindiği ve hangilerinin bir aletin kusuru yüzünden güvenilmez olduğu, plakaların kendisinden okunamazdı; bir yargı gerektiriyordu. Ve bu yargı, gökbilimcilerin zihinsel durumlarından, örneğin beklentilerinden, etkilenebilirdi. Tartışmanın kendisi, kanıtın olgucu anlamından önermeci anlamına geçişte neyin kaybolabileceğini ve neyin eklenebileceğini gösterir; Ders Ç3.10'daki kesen çürütücü, burada odak ayarının bozulması biçiminde ortaya çıkar.

Araç kartı: Kanıt Envanteri

Özet

• Kanıt, akılsal inancı belirleyen, bir önermenin işaretidir; akılsal düşünürün saygı gösterdiği şeydir ve tarafsız bir hakemdir (Kelly); işaret rolü olasılıkla ifade edilir. Kanıtın ne olduğuna dair her görüş, bu rollerden bazılarını daha iyi karşılar.
• Kanıtın dünyada var olması ile bir kişinin kanıtı olması ayrıdır; gerekçe kuramı, ikincisiyle, yani kanıta sahip olmakla ilgilenir.
• Olgucu görüş kanıtı nesneler ve olgular, zihinselci görüş zihinsel durumlar (Conee ve Feldman), önermeci görüş önermeler olarak görür; Williamson'ın E=K tezine göre kişinin kanıtı, bildiği önermelerdir.
• Önermeci görüşün dayanağı, kanıtın hipotezlerle mantıksal ve olasılıksal ilişkilere girmesidir; bu ilişkiler önermeler arasında kurulur.
• Yeni kötü cin vakası zihinselciliği destekler; E=K savunucusu, gerekçe ile mazur görülebilirliği ayırarak cevap verir. Gettier vakaları ve algı deneyimi, E=K'ye yöneltilen öbür iki ciddi itirazdır.
• 1919 tutulması, nesnel kanıtın, bilinen önermelere dönüşürken bir yargıdan geçtiğini ve bu yargının tartışılabileceğini gösterir.