İnterosepsiyon: bedenin sinyalleri bilgi mi, veri mi?

Giriş

Gece yarısı uyanıyorsun ve kalbinin hızlı attığını fark ediyorsun. Göğsünde bir baskı var, avuçların nemli. İlk düşüncen "bir şey oluyor" oluyor; ikincisi "kalbimde bir sorun mu var?" Sonra akşam içtiğin iki fincan kahveyi, gördüğün kötü rüyayı, ertesi gün yapacağın sunumu hatırlıyorsun. Beden sana bir şey söylüyor, bu kesin. Ama ne söylüyor? Söylediği şey kalbin hakkında mı, kahve hakkında mı, rüya hakkında mı, yarın hakkında mı?

Şimdiye kadar bu modülde el, göz, adım ve aletle, yani dışarıya yönelen bedenle ilgilendik. Bu ders bedenin içe dönük yüzüne bakıyor. Bedenin kendi iç durumunu algılamasına interosepsiyon denir: kalp atışını, nefesi, açlığı, susuzluğu, mide bulantısını, iç organların gerginliğini hissetmek. Bu derste bedenden gelen bir sinyali, ona yüklediğimiz anlamdan ayırmayı, iç sinyalleri ne kadar doğru algılayabildiğimizi ve bir sinyalin ne zaman bilgi, ne zaman yalnızca yorumlanmayı bekleyen bir veri olduğunu inceleyeceksin.

Bu dersin kazanımları:

• İnterosepsiyonu, James–Lange ve iki etmen kuramını ve interoseptif doğruluk ile interoseptif farkındalık ayrımını açıklarsın. (anla)
• Bir bedensel sinyali yorumundan ayırıp rakip açıklamaları sıralayarak Sinyal/Yorum Ayırıcı'yı uygularsın. (uygula)
• Bir iç sese ne zaman kanıt değeri verilebileceğini, kalibrasyon ve taban oranı açısından değerlendirirsin. (değerlendir)

Ana anlatım

İçeriye bakan duyu

İngiliz fizyolog Charles Sherrington, 1906'da yayımlanan Sinir Sisteminin Bütünleştirici İşleyişi'nde duyuları yönlerine göre ayırdı. Dış dünyayı algılayan duyular eksterosepsiyon, kasların ve eklemlerin konumunu algılayan duyu propriosepsiyon, iç organlardan gelen sinyaller ise interosepsiyon adını aldı. Sherrington için interosepsiyon, esas olarak bağırsaklardan ve iç organlardan gelen duyulardı.

Yirmi birinci yüzyılın başında kavram genişledi. Nörobilimci A. D. Craig, 2002'de yayımlanan etkili bir makalede, interosepsiyonu bedenin genel fizyolojik durumunun algılanması olarak tanımladı: sıcaklık, ağrı, kaşıntı, açlık, nefes darlığı, kas yorgunluğu da bu sınıfa girdi. Bu genişleme epistemolojik açıdan önemlidir, çünkü bize "nasıl hissediyorum?" sorusunun cevabının büyük ölçüde bedenin iç durumuna dair bir algı olduğunu hatırlatır.

Ayıdan korkup mu kaçarız, kaçtığımız için mi korkarız?

Amerikalı psikolog ve felsefeci William James, 1884'te yayımlanan "Duygu nedir?" makalesinde sezgiye aykırı bir tez ileri sürdü. Sağduyu şöyle der: ormanda bir ayı görürüz, korkarız, sonra kaçarız. James'e göre sıra farklıdır: ayıyı görürüz, beden tepki verir, kalp hızlanır, kaslar gerilir, kaçmaya başlarız; korku, bu bedensel değişikliklerin algılanmasıdır. Danimarkalı hekim Carl Lange bir yıl sonra benzer bir görüş yayımladı ve iki isim birlikte anılır oldu: James–Lange kuramı.

Bu kurama göre duygu, özünde bir interosepsiyondur. Eğer öyleyse, duygularımız bedenimiz hakkında doğrudan bilgi taşır; ama dünya hakkındaki bilgisi dolaylıdır. Amerikalı fizyolog Walter Cannon, 1927'de kurama güçlü itirazlar yöneltti. İç organlardaki değişiklikler, duyguların hızına göre fazla yavaştır; farklı duygularda iç organların tepkileri birbirine çok benzer; iç organların sinirleri deneysel olarak kesildiğinde bile hayvanlarda duygusal davranış sürer. Cannon'ın itirazlarının hepsi bugün aynı güçte kabul edilmiyor; ama en önemlisi, yani farklı duyguların benzer bedensel tepkilerle başlaması, bu dersin sorusunu doğrudan açar: bedensel sinyal tek başına hangi duyguyu yaşadığımızı söylemiyorsa, geri kalanını ne söylüyor?

Aynı sinyal, farklı ad

Stanley Schachter ve Jerome Singer, 1962'de yayımlanan bir deneyde bu soruya bir cevap önerdi. Katılımcılara bir vitamin preparatı olduğu söylenerek bir kısmına adrenalin enjekte edildi. Bazıları iğnenin kalp çarpıntısı, el titremesi ve yüzde kızarma yapacağı konusunda doğru bilgilendirildi; bazıları bilgilendirilmedi. Sonra her katılımcı, bir bekleme odasında, ya coşkulu ve oyunbaz ya da öfkeli ve huysuz davranmak üzere eğitilmiş bir yardımcı araştırmacıyla baş başa bırakıldı.

Schachter ve Singer'ın yorumuna göre, bedenindeki uyarılmışlığın nedenini bilmeyen katılımcılar, bu uyarılmışlığı ortamdaki ipuçlarına göre adlandırdı: coşkulu yardımcıyla olanlar kendilerini daha neşeli, öfkeli yardımcıyla olanlar daha sinirli buldu. Nedenini bilenler ise bedenlerindeki değişikliği iğneye bağladı ve ortamdan daha az etkilendi. Bu, iki etmen kuramı olarak bilinir: duygu, bir bedensel uyarılma ile ona yapılan bir bilişsel etiketin birleşimidir.

Deneyin kendisi sonradan ciddi eleştiriler aldı. 1979'da Gary Marshall ile Philip Zimbardo'nun ve Christina Maslach'ın yaptığı yinelemeler, özellikle olumlu duyguya kayma bulgusunu elde edemedi; açıklanamayan uyarılmışlık daha çok olumsuz bir duyguya doğru etiketleniyordu. Ama deneyin ortaya koyduğu ayrım dayanıklı çıktı ve bu dersin temel ayrımına dönüştü: bedende olup biten bir sinyal ile onu adlandıran yorum ayrı şeylerdir. Sallanan köprü çalışmasında ve hava durumu çalışmasında, bu ayrımın gündelik hayattaki sonuçlarını görmüştük: aynı iç durum, kaynağı karıştırıldığında yanlış bir şeye bağlanabilir.

Veri, bilgi ve yorum

Burada üç kavramı ayırmak yararlı olur. Veri, bir sinyalin kendisidir: kalbin dakikada kaç kez attığı, midede hissedilen kasılma. Bilgi, bir sinyalin dünyadaki bir durumla düzenli biçimde birlikte değişmesidir. Amerikalı felsefeci Fred Dretske, 1981'de yayımlanan Bilgi ve Enformasyonun Akışı kitabında, bir sinyalin bir durum hakkında bilgi taşımasını, sinyalin o durum olmadan ortaya çıkmayacak biçimde onunla bağlı olmasına dayandırdı. Duman ateşi haber verir, çünkü ateş olmadan duman olmaz; ama duman sis makinesinden de çıkıyorsa, tek başına ateşi haber vermez.

Hızlanan kalp, bu açıdan zayıf bir sinyaldir. Korkuyla da, merdivenle de, kahveyle de, heyecanla da, ateşle de, bazı ilaçlarla da hızlanır. Sinyal gerçektir ve bir şeyi haber verir: bedenin uyarıldığını. Ama neden uyarıldığını haber vermez. Yorum, sinyali bir nedene bağlayan adımdır: "kalbim hızlı, çünkü tehlikedeyim" ya da "kalbim hızlı, çünkü kahve içtim". Epistemolojik hata, yorumu sinyalin kendisi gibi algılamaktır: "kalbim hızlı" ile "korkuyorum" arasındaki boşluğu fark etmeden birinden ötekine geçmek.

Kalbini duyabiliyor musun?

İç sinyalleri ne kadar doğru algılayabildiğimiz deneysel bir sorudur. En çok kullanılan yöntem, Alman psikolog Rainer Schandry'nin 1981'de önerdiği kalp atışı sayma görevidir. Katılımcıdan, bileğine ya da boynuna dokunmadan, belli bir süre boyunca kalp atışlarını sayması istenir; sayılan atış sayısı, aynı anda bir kalp ölçüm cihazıyla kaydedilen gerçek sayıyla karşılaştırılır. Bir başka yöntemde katılımcıya, kalp atışıyla eş zamanlı ya da gecikmeli sesler dinletilir ve seslerin kalbiyle aynı anda olup olmadığını söylemesi istenir.

Bu çalışmalar, insanlar arasında büyük farklar olduğunu gösterdi: bazıları kalp atışlarını oldukça isabetli sayarken, pek çoğu gerçek sayının çok altında bir sayı söyledi. Ama yöntemin kendisi de tartışma konusu oldu. Sayma görevinde bazı katılımcıların kalbini hissetmek yerine, kalp hızının ne olması gerektiğine dair bildiklerine dayanarak tahmin yürüttüğü öne sürüldü. 2018'de yayımlanan geniş bir inceleme, bu görevin puanlarının ölçtüğü varsayılan yeteneği güvenilir biçimde yansıtmadığını savundu. Bu, alandaki bir ölçme sorununa işaret eder: iç algıyı ölçmeye çalışırken, çoğu zaman kişinin iç algı hakkındaki inançlarını ölçüyor olabiliriz.

Doğruluk, güven ve farkındalık

İngiliz araştırmacı Sarah Garfinkel ve arkadaşları, 2015'te yayımlanan bir çalışmada interosepsiyonun üç ayrı boyutunu birbirinden ayırdı. İnteroseptif doğruluk, kişinin iç sinyalleri nesnel ölçümlerle karşılaştırıldığında ne kadar isabetli algıladığıdır. İnteroseptif duyarlılık, kişinin kendi iç algısına dair öz değerlendirmesidir: "bedenimi iyi dinlerim" diyenlerin puanı yüksektir. İnteroseptif farkındalık ise ikisi arasındaki ilişkidir: kişinin güveninin doğruluğunu ne kadar izlediği, yani haklı olduğunda emin, yanıldığında tereddütlü olup olmadığı.

Bu ayrımın epistemolojik değeri büyüktür. Çalışmada ve sonraki araştırmalarda, bedenini iyi dinlediğini söylemek ile iç sinyalleri gerçekten doğru algılamak arasındaki ilişkinin zayıf olabildiği görüldü. Bu, tanıklık ve uzmanlık derslerinde gördüğümüz bir ilkenin iç dünyaya uygulanmasıdır: bir kaynağın kendinden emin olması, onun güvenilir olduğunu göstermez. Güvenilir bir iç ses, yalnızca isabetli olan değil, ne zaman isabetli olduğunu bilen bir sestir. Bayesçi epistemoloji atölyesinde gördüğümüz kalibrasyon fikri burada bedene taşınır: "içim rahat değil" hissinin, geçmişte kaç kez haklı çıktığını bilmiyorsak, o hissin şiddeti bize ne kadar güvenmemiz gerektiğini söylemez.

Tahmin eden beden

Günümüz nörobiliminde etkili bir yaklaşım, sinyal ile yorum arasındaki sınırı daha da bulanıklaştırır. Bu yaklaşıma göre beyin, bedenden gelen sinyalleri pasif olarak kaydetmez; bedenin ne durumda olacağını sürekli tahmin eder ve gelen sinyalleri bu tahminlerle karşılaştırır. İngiliz nörobilimci Anil Seth, 2013'te bu fikri interoseptif çıkarım olarak adlandırdı; Amerikalı psikolog Lisa Feldman Barrett, 2017'de yayımlanan Duygular Nasıl Oluşur kitabında, duyguların bu tahminlerden kurulduğunu savundu.

Bu görüş doğruysa, "saf" bir iç sinyale hiç ulaşamayız: hissettiğimiz şey, beynin beden hakkındaki en iyi tahminidir. Temelcilik ve bağdaşımcılık derslerinde, yorumdan arınmış bir "verilmiş olan" olup olmadığını tartışmıştık. İnteroseptif çıkarım, bu tartışmanın bedendeki bir karşılığıdır: kalbimin hızlandığını hissetmem bile, bir yorumun içinden gelir. Ama bu, sinyal ile yorum ayrımını anlamsız kılmaz. Ayrım, katmanlar arasında hâlâ işe yarar: "kalbim hızlı" demek, "kalp krizi geçiriyorum" demekten çok daha az yorum yükü taşır ve çok daha kolay sınanır.

Yanlış alarm ve kaçırılan sinyal

İç sinyalleri yorumlarken iki tür hata yapılabilir. İngiliz psikolog David M. Clark, 1986'da önerdiği panik bozukluğu modelinde, birinci türü tarif etti: panik atağı yaşayan kişiler, çarpıntı, nefes darlığı ya da baş dönmesi gibi zararsız bedensel duyumları felaket habercisi olarak yorumlar: "kalp krizi geçiriyorum", "boğuluyorum", "aklımı kaybediyorum". Bu yorum kaygıyı artırır, kaygı bedensel duyumları güçlendirir, güçlenen duyumlar yorumu doğrular gibi görünür ve kısır bir döngü kurulur.

Clark'ın modelinden türeyen tedavilerde, kişi bu duyumları bilerek ve güvenli bir ortamda yeniden yaşar; örneğin merdiven çıkarak kalbini hızlandırır ve bu duyumun felakete yol açmadığını deneyimler. Epistemolojik açıdan bu, bir yorumun sınanmasıdır: sinyal aynı kalır, yorum yeni kanıta göre güncellenir.

İkinci tür hata tersidir: gerçekten önemli bir sinyalin sıradan bir şeye bağlanması. Göğüsteki bir sıkışmayı hazımsızlığa, uzun süren bir yorgunluğu yoğun çalışmaya bağlamak böyle bir hata olabilir. Bu modülün başındaki uyarı burada özellikle önemlidir: bu ders bir teşhis rehberi değildir. Göğüs ağrısı, nefes darlığı ya da ani bir güç kaybı gibi sinyallerde doğru adım, sinyali kendi başına yorumlamak değil, hemen sağlık yardımı almaktır. Burada sinyal yorumunun maliyeti asimetriktir: gereksiz yere hastaneye gitmenin bedeli küçük, ciddi bir sinyali kaçırmanın bedeli büyüktür. Pragmatik müdahale dersinde gördüğümüz gibi, riskin yüksek olduğu yerde bir yoruma güvenmek için daha fazla kanıt gerekir.

Sinyal algılama: duyarlılık ve eşik

Bu iki hatayı düşünmenin yararlı bir yolu, psikolojide sinyal algılama kuramı olarak bilinen çerçevedir. Bir algılayıcının iki özelliği vardır. Duyarlılık, gerçek sinyali gürültüden ne kadar iyi ayırdığıdır. Eşik ise ne kadar kanıt gördüğünde "sinyal var" dediğidir. Düşük eşikli biri çok az şeyi kaçırır ama çok yanlış alarm verir; yüksek eşikli biri az yanlış alarm verir ama çok şey kaçırır.

Panik yaşayan birinin sorunu çoğu zaman duyarlılık değil, eşiktir: bedeninde olan biteni fark eder, ama tehlike eşiği çok düşüktür. Kendi bedenini hiç dinlemeyen birinin sorunu ise eşiğin çok yüksek olmasıdır. İyi bir iç ses, yüksek duyarlılığı duruma uygun bir eşikle birleştirir. Eşiğin nerede olması gerektiği ise yalnızca sinyale değil, hataların bedeline bağlıdır: bir cerrahın ameliyat masasındaki eşiği, bir yürüyüşçünün hafif bir kas ağrısındaki eşiğinden daha düşük olmalıdır.

Sinyal/Yorum Ayırıcı

Bu dersin aracı, bir bedensel sinyali yorumundan ayırarak kanıt değerini tartar. Önce sinyali yorumsuz betimlersin: "kalbim hızlı atıyor, midemde bir kasılma var", "bir tehlike var" değil. İkinci olarak ilk yorumu yazarsın: aklına ilk gelen açıklama neydi? Üçüncü olarak rakip açıklamaları sıralarsın: en az üç farklı neden; kahve, uykusuzluk, açlık, fiziksel efor, başka bir kaygı, hastalık. Dördüncü olarak bağlam ve taban oranı adımına geçersin: bu durumda ve bu kişide hangi açıklama daha olası; bu sinyal geçmişte en sık neyle birlikte ortaya çıktı? Son olarak sınama adımını uygularsın: yorumu sınayacak düşük maliyetli bir adım var mı; biraz beklemek, su içmek, ölçmek, bir başkasına sormak? Risk yüksekse, sınama beklenmeden güvenli tarafa geçilir.

Araç Kanıt kapısında işler: bedensel bir sinyali ne yok sayar ne de ona ilk yorumun verdiği anlamı yükler; sinyali, birden çok açıklaması olan bir kanıt olarak tartar.

Örnekler

Basit örnek: öğleden sonra gelen huzursuzluk

Saat dört olmuş, masanda çalışıyorsun ve içinde tanımlayamadığın bir huzursuzluk var. Başın hafifçe ağrıyor, dikkatini toplayamıyorsun, bir şeylerin ters gittiği hissine kapılıyorsun. İlk yorumun, "bu proje kötü gidiyor, başaramayacağım" oluyor. Sinyal/Yorum Ayırıcı'yı uygulayalım. Sinyal: hafif baş ağrısı, dağınık dikkat, genel bir tedirginlik. İlk yorum: projenin kötü gittiği. Rakip açıklamalar: öğle yemeğini atlamış olmak, sabahtan beri su içmemiş olmak, saatlerdir ekrana bakmak, kötü bir gece uykusu. Bağlam ve taban oranı: bu tedirginlik geçen haftalarda da bu saatlerde, özellikle yemek atlanan günlerde gelmiş; proje ise dün bu saatte gayet iyi görünüyordu. Sınama: bir şey yemek, su içmek, on dakika yürümek. Yarım saat sonra his büyük ölçüde geçmişse, sinyal proje hakkında değil, beden hakkında bilgi taşıyordu. İlk yorum bir iç sesin söylediği şey gibi gelmişti; ama o ses, açlığın ve yorgunluğun proje hakkında konuşuyormuş gibi yapmasıydı.

Orta örnek: gece yarısı çarpıntısı

Girişteki duruma dönelim, ama bu kez sinyali yaşayan kişi, daha önce birkaç kez panik atağı geçirmiş biri olsun. Gece uyanıyor, kalbi hızlı atıyor ve düşünceleri hemen en kötüsüne gidiyor. Sinyal/Yorum Ayırıcı'yı uygulayalım. Sinyal: hızlı kalp atışı, göğüste baskı hissi, terleme. İlk yorum: "kalbimde bir sorun var, ölebilirim". Rakip açıklamalar: kötü bir rüyadan sonra uyanma, akşam içilen kahve, ertesi günün sunumu hakkındaki kaygı, önceki atakların bıraktığı beden izleme alışkanlığı. Bağlam ve taban oranı: bu kişinin yakın zamanda yaptırdığı kontrollerde kalp sağlığı normal çıkmış, önceki benzer gecelerin hepsi birkaç dakika içinde geçmiş. Sınama: yavaş ve düzenli nefes almak, birkaç dakika beklemek, duyumun artıp azalmadığını izlemek. Burada Clark'ın modelinin önerdiği şey görülür: yorum sinyalin kendisi değildir ve yorumun doğurduğu kaygı, sinyali büyüterek yorumu doğruluyormuş gibi gösterebilir. Yine de araç bir uyarıyla kullanılır: duyum alışılmış örüntüden farklıysa, örneğin kola ya da çeneye yayılan bir ağrı, bayılma hissi ya da uzun süren nefes darlığı varsa, bu kişi için de doğru adım sağlık yardımı almaktır. Taban oranı, yalnızca alışılmış örüntünün içinde güvence verir.

Gerçek hayat örneği: borsa salonunda iç ses

2016'da Narayanan Kandasamy, John Coates ve arkadaşlarının yayımladığı bir çalışmada, Londra'da yüksek hızlı alım satım yapan bir grup borsacının kalp atışı algılama becerisi ölçüldü ve benzer yaştaki borsacı olmayan kişilerle karşılaştırıldı. Borsacılar bu görevde daha başarılıydı; borsacılar arasında da, iç sinyalleri daha isabetli algılayanların daha fazla kâr ettiği ve meslekte daha uzun süre kaldığı bildirildi. Araştırmacılar bu bulguyu, borsacıların "içgüdü" dediği şeyin, kısmen bedensel sinyallerin isabetli okunmasına dayanabileceği biçiminde yorumladı.

Sinyal/Yorum Ayırıcı'yı bu çalışmanın kendisine uygulayalım. Sinyal: iç algı puanları ile kâr arasındaki birlikte değişim. İlk yorum: iç sinyalleri iyi okumak, borsada başarı getirir. Rakip açıklamalar: katılımcı sayısının küçük olması nedeniyle bulgunun şans eseri olması; başarılı borsacıların daha sakin olup bu yüzden görevde daha iyi sonuç alması, yani nedenselliğin ters yönde işlemesi; kullanılan ölçme görevinin, yukarıda gördüğümüz gibi, ölçtüğü varsayılan şeyi tam ölçmemesi. Bağlam ve taban oranı: bu tür dikkat çekici ve küçük örneklemli bulguların bir kısmının, replikasyon krizi dersinde gördüğümüz gibi, yinelemede zayıfladığı bilinir. Sınama: daha büyük örneklemlerde, farklı ölçme yöntemleriyle ve başka meslek gruplarında yineleme. Çalışma ilginç bir olasılığı gösterir; ama "içgüdüne güven" gibi genel bir öğüdün kanıtı değildir.

Vakaya dönüş

Cerrahın sözünü ettiği iç sesi bu kez harfiyen okuyalım. O "ses" çoğu zaman bir ses değil, bir bedensel olaydır: ani bir gerginlik, midede bir düğüm, nefesin bir an tutulması, ensede bir sıcaklık. Sinyal/Yorum Ayırıcı'yı uygulayalım. Sinyal: işlemin belli bir anında başlayan ani bedensel gerginlik. İlk yorum: "bir şeyler yanlış gidiyor, durmalıyım". Rakip açıklamalar: uzun bir ameliyatın yorgunluğu, kan şekerinin düşmesi, bir önceki ameliyatta yaşanmış kötü bir deneyimin kaygısı, ekipte biriyle yaşanan gerginlik ya da gerçekten fark edilmiş ama henüz adlandırılmamış bir tehlike işareti.

Bağlam ve taban oranı adımı, önceki iki dersi buraya bağlar. Bu gerginlik, cerrahın binlerce ameliyatta edindiği örtük tanıma becerisinden mi geliyor, yoksa bugünkü yorgunluğundan mı? Cerrahın bu tür uyarılarının geçmişte ne kadar sık haklı çıktığını bilmiyorsak, sinyalin şiddeti tek başına bir şey söylemez. Garfinkel'in ayrımıyla, önemli olan cerrahın kendinden emin olması değil, güveninin isabetiyle ne kadar örtüştüğüdür.

Sınama adımı ise bu vakada belirleyicidir. Durup ek kontrol istemek, düşük maliyetli bir sınamadır: birkaç dakika kaybettirir. Sinyali yok sayıp gerçek bir kanamayı kaçırmak ise çok pahalıdır. Sinyal algılama kuramının diliyle, ameliyat masasında eşiğin düşük tutulması akla uygundur. Cerrahın yaptığı, iç sesine körü körüne itaat etmek değil, ucuz bir sınamayla onu kanıta dönüştürmekti.

Araç kartı: Sinyal/Yorum Ayırıcı

Egzersiz

Bu modülün projesi olan örtük bilgi haritasına da bir satır ekle: becerini uygularken bedeninde hangi sinyaller beliriyor ve bu sinyallerden hangileri sana güvenilir biçimde bir şey söylüyor? Usta bir aşçı, yanmak üzere olan bir yemeği kokusundan önce içindeki bir tedirginlikle fark ettiğini söyleyebilir; bu tedirginliğin ne sıklıkla haklı çıktığı, haritanın bu satırının kanıtıdır.

Mini test

1. Sherrington'ın üçlü ayrımında interosepsiyon nedir ve Craig bu kavramı nasıl genişletti?
2. James–Lange kuramına göre duygu nedir ve Cannon'ın hangi itirazı bu dersin sorusunu doğrudan açar?
3. Schachter ve Singer'ın deneyinden çıkan temel ayrım nedir ve deneyin kendisi neden eleştirildi?
4. Garfinkel ve arkadaşlarının interoseptif doğruluk, duyarlılık ve farkındalık ayrımı, bir iç sese güvenmek hakkında ne söyler?
5. Bir öğretmen, veli toplantısından önce midesinde bir kasılma hissediyor ve "bu toplantı kötü geçecek" diye düşünüyor. Sinyal/Yorum Ayırıcı ile değerlendir.

Özet

• İnterosepsiyon, bedenin iç fizyolojik durumunu algılamasıdır; Sherrington 1906'da adlandırdı, Craig 2002'de bedenin genel durumuna genişletti.
• James–Lange kuramı duyguyu bedensel değişikliklerin algısı sayar; Cannon'ın itirazları, farklı duyguların benzer bedensel sinyallerle başladığını vurgular.
• Schachter ve Singer'ın iki etmen kuramı, bedenden gelen sinyalin ve onu adlandıran yorumun ayrı şeyler olduğunu gösterir; deneyin kendisi yinelemede zayıfladı ama ayrım dayanıklı çıktı.
• Kalp atışı sayma görevleri, iç algıda büyük bireysel farklar olduğunu, ama ölçmenin kendisinin de sorunlu olduğunu gösterdi; Garfinkel ve arkadaşları doğruluk, duyarlılık ve farkındalık boyutlarını ayırdı.
• İnteroseptif çıkarım yaklaşımına göre hissettiğimiz şey, beynin beden hakkındaki tahminidir; Clark'ın panik modeli, zararsız sinyallerin felaketleştirici yanlış yorumunu tarif eder.
• Sinyal algılama kuramı, duyarlılık ile eşiği ayırır; eşik hataların bedeline göre ayarlanmalıdır. Sinyal/Yorum Ayırıcı, bir bedensel sinyalin kanıt değerini rakip açıklamalar ve taban oranıyla tartar.

Flashcard'lar

Sonraki derse köprü

Bu derste duyguyu bir bedensel sinyal ile bir yorumun birleşimi olarak ele aldık ve yorumun hangi nedene bağlandığını sorduk. Ama duygular yalnızca "neden oldu" sorusuna değil, "neye dair" sorusuna da cevap verir: korku bir tehlikeye, öfke bir haksızlığa, utanç bir kusura yönelir. Bir duygunun nedenini doğru bulmak, onun isabetli olduğunu göstermez: gerçekten bir hakarete verilmiş bir öfke yine de orantısız olabilir. Felsefede bir duygunun nesnesine uygun düşüp düşmediği sorusu uygunluk (fittingness) başlığı altında tartışılır. Ders 7.4, duyguların isabetli ya da isabetsiz olabileceği görüşünü derinlemesine inceleyecek ve araç kutuna Duygu Uygunluk Testi'ni ekleyecek.

Günlük sorusu: Son bir haftada, bedeninde hissettiğin bir şeyi yanlış bir nedene bağladığını sonradan fark ettiğin bir an oldu mu? Doğru nedeni neyle fark ettin?

Tarihte bu tartışma

Bedenin iç durumlarının duygularla ilişkisi, antik hekimlikten beri düşünülen bir konudur; ama modern tartışma on dokuzuncu yüzyılın sonunda başladı. William James 1884'te, Carl Lange 1885'te duyguyu bedensel değişikliklerin algısı olarak tanımladı. Charles Sherrington 1906'da interosepsiyon terimini sinir sistemi fizyolojisine yerleştirdi. Walter Cannon 1927'de James–Lange kuramına kapsamlı itirazlar yöneltti. 1962'de Schachter ve Singer iki etmen kuramını önerdi; kuram 1979'daki yinelemelerle tartışmaya açıldı. 1981'de Schandry kalp atışı sayma görevini geliştirdi; 1986'da David M. Clark panik bozukluğunun bilişsel modelini önerdi. 2002'de Craig interosepsiyonu bedenin genel durumunun algısı olarak yeniden tanımladı. 2013'te Seth interoseptif çıkarım fikrini, 2015'te Garfinkel ve arkadaşları iç algının üç boyutunu ortaya koydu; 2017'de Barrett duyguların tahminlerden kurulduğunu savunan kitabını yayımladı. Bugün interosepsiyon, kaygı bozukluklarından karar verme araştırmalarına kadar geniş bir alanda incelenmekte, ölçme yöntemlerinin güvenilirliği ise hâlâ tartışılmaktadır.