Piyasa yapılarının analitiği

Öğrenme çıktıları

• Hatırlama — Tepki fonksiyonunu, Cournot dengesini, Bertrand paradoksunu, Stackelberg liderliğini, giriş eşiğini ve çekişmeli piyasayı tanımlar.
• Anlama — Firma sayısı arttıkça fiyatın neden marjinal maliyete yaklaştığını ve rekabetin miktar ya da fiyat üzerinden yapılmasının sonucu nasıl değiştirdiğini açıklar.
• Uygulama — Aynı talep ve maliyet koşullarında tam rekabet, tekel, Cournot, Bertrand ve Stackelberg dengelerini hesaplar; kâr, tüketici rantı ve ölü ağırlık kaybını karşılaştırır.
• Değerlendirme — Firma sayısının mı yoksa giriş tehdidinin mi rekabeti belirlediğine ilişkin kanıtları değerlendirir.

Sezgi

Açılış

Bir şehirden öbürüne yalnızca bir havayolu uçuyor. İkinci bir havayolu gelince bilet fiyatları ne olur? Üçüncüsü gelince? Peki ya ikinci havayolu henüz gelmemiş, yalnızca gelebileceğini belli etmişse? Sezgimiz, fiyatları rakiplerin sayısının belirlediğini söyler. Ama rakip sayısı mı önemlidir, rekabetin biçimi mi, yoksa kapıda bekleyen rakipler mi?

Temel iktisat kursunda piyasa yapılarını ayrı ayrı inceledik: tam rekabetçi bir piyasada fiyatın marjinal maliyete eşit olduğunu, tekelin fiyatı marjinal maliyetin üstüne çıkardığını ve oligopolde firmaların birbirinin kararını hesaba kattığını gördük. Bu derste bu yapıları tek bir çerçevede, aynı talep ve maliyet koşullarıyla karşılaştıracağız. Böylece firma sayısının, rekabetin biçiminin ve giriş tehdidinin fiyatları nasıl belirlediğini sayılarla göreceğiz.

Hikâye — Henüz gelmemiş bir rakip

5 Ekim 2006'da ABD'nin düşük maliyetli havayolu Southwest, Washington'daki Dulles Havalimanı'ndan uçmaya başladı. İlk gün dört şehre aktarmasız seferler koydu. Cleveland bu şehirlerden biri değildi. Southwest, Cleveland'dan başka şehirlere zaten uçuyordu, ama Cleveland ile Dulles arasındaki hatta sefer açmamıştı. Bu hatta yolcu taşıyan United ve Continental için Southwest hâlâ yalnızca bir olasılıktı.

Ama çok güçlü bir olasılıktı. İktisatçılar Austan Goolsbee ve Chad Syverson, Southwest'in bir hattın iki ucundaki havalimanlarında da faaliyet göstermeye başladığında, o hatta sefer açma olasılığının öbür hatlara göre yaklaşık 70 kat arttığını hesapladı. Bir hattın iki ucuna birden yerleşen Southwest, yerleşik havayollarına açık bir mesaj veriyordu: yakında buraya da gelebilirim.

Goolsbee ve Syverson, 1993'ten 2004'e kadar ABD iç hatlarındaki bilet fiyatlarını inceleyerek yerleşik havayollarının bu mesaja nasıl tepki verdiğini araştırdı. Soru basitti ama cevabı önemliydi: bir firma, rakibi gerçekten piyasaya girmeden önce fiyatlarını değiştirir mi? Tekel kuramına göre piyasada tek başına olan bir firma, tekel fiyatını uygular. Ama piyasaya girmeye hazır bir rakip, bu fiyatın sürdürülebilirliğini tehdit eder.

Sonuç açıktı: yerleşik havayolları, Southwest daha tek bir sefer yapmadan, tehdit altındaki hatlarda fiyatlarını yaklaşık yüzde 17 düşürdü. Southwest sefer açtıktan sonra fiyatlardaki toplam düşüş yaklaşık yüzde 29'a ulaştı. Başka bir deyişle, Southwest'in fiyatlar üzerindeki etkisinin yarısından fazlası, Southwest henüz gelmeden gerçekleşmişti. Fiyat indirimleri yalnızca tehdit altındaki hatlarda görüldü; aynı şehirlerin Southwest'in olmadığı öbür havalimanlarından kalkan seferlerde benzer bir düşüş yoktu.

Yerleşik havayolları bu indirimleri neden yaptı? Bir açıklama, rakibi caydırmaktı: fiyatları önceden düşürüp hattı Southwest için daha az cazip kılmak. Başka bir açıklama, müşteri sadakati kazanmaktı: rakip geldiğinde yolcuların yerinde kalmasını sağlamak. Araştırmacılara göre kanıtlar bu iki açıklama arasında kesin bir ayrım yapmaya yetmiyordu. Ama bir sonuç kesindi: piyasadaki rekabet, yalnızca orada faaliyet gösteren firmaların sayısına değil, piyasanın kapısında bekleyenlere de bağlıydı.

Kavram

Veri ve kanıt

İki çalışma, rekabet politikasının iki farklı sorusuna ışık tutar. Bresnahan ve Reiss'ın bulgusu, piyasa yapısının önemli olduğunu, özellikle tekelden ikinci ve üçüncü firmaya geçişin fiyatları belirgin biçimde değiştirdiğini gösterir. Bu bakışa göre rekabet otoriteleri, iki ya da üç firmanın kaldığı piyasalardaki birleşmelere özellikle dikkat etmelidir; üçten ikiye inen bir piyasa, altıdan beşe inen bir piyasadan çok daha fazla rekabet kaybeder.

Goolsbee ve Syverson'ın bulgusu ise çekişmeli piyasa fikrine kısmi bir destek verir: yerleşik firmalar yalnızca gerçek rakiplere değil, olası rakiplere de tepki verir. Bu, girişi kolaylaştırmanın, örneğin havalimanlarında kalkış ve iniş hakkı dağıtımını açmanın, piyasadaki firma sayısını değiştirmeden de fiyatları düşürebileceğini düşündürür. Ama aynı çalışma, çekişmeli piyasa kuramının en güçlü biçimini de desteklemez: fiyatlar, giriş gerçekleştikten sonra daha da düştü. Giriş tehdidi fiyatları disipline eder, ama gerçek rekabetin yerini tamamen tutmaz.

Neden önemli?

Piyasa yapılarının analitiği, rekabet politikasının temelidir. Rekabet otoriteleri bir birleşmeyi değerlendirirken, birleşmenin piyasadaki firma sayısını ve rekabetin biçimini nasıl değiştireceğini tahmin etmek zorundadır. Türkiye'de Rekabet Kurumu, birleşme ve devralmaları ve kartel şüphelerini incelerken bu dersteki kavramlara dayanan analizler kullanır.

Bu modeller, gündelik ekonomik olayları da açıklar. Bir şehirde tek bir havalimanı taksi şirketinin bulunduğu dönemle birden fazla şirketin rekabet ettiği dönem arasındaki fiyat farkı, akaryakıt istasyonlarının neden birbirine yakın kurulup benzer fiyatlar uyguladığı ya da bir ilacın patentinin bitmesinden sonra fiyatların neden hızla düştüğü, aynı mantıkla anlaşılır.

Model

Ortak çerçeve

Bütün piyasa yapılarını aynı koşullarda karşılaştırmak için basit bir örnek kuralım. Piyasa ters talep fonksiyonu P = 100 − Q olsun; Q toplam satış miktarı, P fiyattır. Her firmanın marjinal maliyeti sabit ve c = 20 liradır; şimdilik sabit maliyet yoktur. Önceki derste türettiğimiz maliyet fonksiyonu, ölçeğe göre sabit getiride tam olarak bu biçimi, yani sabit bir marjinal ve ortalama maliyeti verir.

Tam rekabet

Tam rekabette firmalar fiyat alıcıdır ve fiyat marjinal maliyete eşitlenir: P = 20. Talep fonksiyonundan Q = 80 bulunur. Firmalar ekonomik kâr elde etmez. Tüketici rantı, talep eğrisinin altında ve fiyatın üstünde kalan üçgenin alanıdır: ½ × 80 × (100 − 20) = 3.200 lira. Bu, toplam refahın alabileceği en yüksek değerdir.

Tekel

Tek bir firma piyasanın tamamına sahipse, marjinal gelirini marjinal maliyete eşitler. Toplam gelir P × Q = (100 − Q) × Q olduğundan marjinal gelir MR = 100 − 2Q'dur. MR = 20 eşitliğinden Q = 40, P = 60 bulunur. Tekelin kârı (60 − 20) × 40 = 1.600 liradır. Tüketici rantı ½ × 40 × 40 = 800 liraya düşer. Toplam refah 1.600 + 800 = 2.400 liradır; tam rekabete göre kaybolan 800 lira, temel kursta tanımladığımız ölü ağırlık kaybıdır.

Çözümlü örnek — Ters esneklik kuralı

Tekelin fiyat-maliyet farkı, talep esnekliğiyle doğrudan ilişkilidir. Temel kursta tanımladığımız Lerner endeksi (P − MC) / P, kâr maksimizasyonunda talep esnekliğinin mutlak değerinin tersiyle çakışır. Sayılarımızla P = 60 ve Q = 40 noktasında talep esnekliği −(ΔQ / ΔP) × (P / Q) = −1 × 60 / 40 = −1,5'tir. Lerner endeksi (60 − 20) / 60 ≈ 0,667 ve 1 / 1,5 ≈ 0,667. İki değer eşittir. Talep ne kadar esnekse, tekel fiyatı marjinal maliyetin o kadar az üstüne çıkarabilir.

Cournot: tepki fonksiyonları

Şimdi piyasada iki firma olsun ve her biri aynı anda üretim miktarını seçsin. Birinci firmanın kârı π₁ = (100 − q₁ − q₂ − 20) × q₁'dir. İkinci firmanın miktarını veri alan birinci firma, bu kârı q₁'e göre en yükseğe çıkarır: türevi sıfıra eşitlersek 80 − 2q₁ − q₂ = 0 ve q₁ = (80 − q₂) / 2 bulunur. Bu, birinci firmanın tepki fonksiyonudur: rakip ne kadar çok üretirse, firma o kadar az üretir. İkinci firmanın tepki fonksiyonu simetrik olarak q₂ = (80 − q₁) / 2'dir.

Çözümlü örnek — İki firmalı Cournot dengesi

Dengede her firma, öbürünün miktarına en iyi yanıtı verir; iki tepki fonksiyonu kesişir. Simetri nedeniyle q₁ = q₂ = q ve q = (80 − q) / 2, yani q = 80 / 3 ≈ 26,67. Toplam miktar Q ≈ 53,33, fiyat P ≈ 46,67 liradır. Her firmanın kârı (46,67 − 20) × 26,67 ≈ 711 lira, toplam kâr yaklaşık 1.422 liradır. Tüketici rantı ½ × 53,33 × 53,33 ≈ 1.422 liradır. Fiyat, tekel fiyatı olan 60 ile rekabetçi fiyat olan 20 arasındadır.

Firma sayısı arttıkça

Aynı hesabı N özdeş firma için yaparsak, toplam miktar Q = [N / (N + 1)] × 80, fiyat ise P = 20 + 80 / (N + 1) olur. Tek firmayla fiyat 60, iki firmayla yaklaşık 46,67, üç firmayla 40, beş firmayla yaklaşık 33,33, on firmayla yaklaşık 27,27 liradır. Fiyat ile marjinal maliyet arasındaki fark 80 / (N + 1)'dir. Birinci firmadan ikinciye geçiş bu farkı 40'tan yaklaşık 26,67'ye, yani üçte bir oranında düşürür; dokuzdan ona geçiş ise 8'den yaklaşık 7,27'ye, yani yalnızca yüzde 9 kadar düşürür. Bresnahan ve Reiss'ın gözlediği azalan getiri, Cournot modelinin doğal bir sonucudur.

Cournot'da piyasa gücü ve yoğunlaşma

Cournot modelinde her firmanın Lerner endeksi, pazar payının talep esnekliğine bölümüne eşittir: Lᵢ = sᵢ / |ε|. Firmaların pazar paylarıyla ağırlıklandırılmış ortalama Lerner endeksi ise HHI / |ε| olur; burada HHI, pazar paylarının karelerinin toplamıdır ve pay kesir olarak yazılır. Bu sonuç, rekabet otoritelerinin yoğunlaşma ölçüsü olarak Herfindahl-Hirschman endeksini kullanmasının kuramsal gerekçelerinden biridir: yoğunlaşma arttıkça, diğer koşullar aynıyken fiyat-maliyet farkı büyür.

Bertrand rekabeti

Şimdi iki firmanın miktar yerine fiyat seçtiğini varsayalım. Mal homojen olduğu için tüketiciler ucuz olandan alır; fiyatlar eşitse talep yarı yarıya bölünür. Bir firma 46 lira isterse, öbürü 45 lira isteyerek piyasanın tamamını alır. Bu fiyat kırma süreci, fiyat marjinal maliyete, 20 liraya inene kadar sürer. 20 liranın altına inmek zarar ettirir; üstünde kalmak ise rakibin fiyatı biraz daha kırmasına davet çıkarır. Denge, P = 20 ve sıfır kârdır. Yalnızca iki firma, tam rekabet sonucunu doğurmuştur.

Paradoksun çözümleri

Bertrand paradoksu, modelin varsayımlarının ne kadar önemli olduğunu gösterir. Üç gerçekçi değişiklik paradoksu ortadan kaldırır. Birincisi, kapasite sınırlarıdır: firma, piyasanın tamamına yetecek kadar üretemiyorsa fiyatı kırmak ona bütün talebi kazandırmaz. David Kreps ve José Scheinkman, firmaların önce kapasite, sonra fiyat seçtiği bir modelde sonucun Cournot dengesine döndüğünü gösterdi. İkincisi, ürün farklılaştırmasıdır: tüketiciler iki ürünü tam ikame olarak görmüyorsa, fiyatını biraz yükselten firma bütün müşterilerini kaybetmez. Üçüncüsü, tekrarlanan etkileşimdir: aynı firmalar her gün karşılaşıyorsa, fiyat kırmanın gelecekteki misillemeyle cezalandırılacağını bilirler.

Stackelberg liderliği

Bir firmanın üretim miktarını öbüründen önce seçtiğini ve bu seçimin geri alınamaz olduğunu varsayalım. Lider, izleyicinin tepki fonksiyonunu bilir: q₂ = (80 − q₁) / 2. Bu tepkiyi kendi kâr fonksiyonuna yerleştirir: π₁ = (100 − q₁ − (80 − q₁) / 2 − 20) × q₁ = (40 − q₁ / 2) × q₁. Bu kârı en yükseğe çıkaran miktar q₁ = 40'tır.

Çözümlü örnek — Önce hareket etmenin avantajı

Lider 40 birim üretince izleyici (80 − 40) / 2 = 20 birim üretir. Toplam miktar 60, fiyat 40 liradır. Liderin kârı (40 − 20) × 40 = 800, izleyicininki (40 − 20) × 20 = 400 liradır. Cournot'da her firma yaklaşık 711 lira kazanıyordu; lider daha iyi, izleyici daha kötü durumdadır. Tüketiciler de kazançlıdır: toplam miktar Cournot'dakinden fazla, fiyat daha düşüktür. Liderlik, büyük bir fabrika kurmak ya da uzun vadeli sözleşmeler imzalamak gibi geri alınamaz bir taahhütten gelir; taahhüt inandırıcı olmazsa izleyici ona uymak zorunda kalmaz.

Gizli anlaşmanın cazibesi ve kırılganlığı

İki firma bir kartel kurup tekel gibi davranırsa, toplam 40 birim üretir ve 1.600 liralık kârı paylaşırlar: her biri 20 birim üretip 800 lira kazanır. Bu, Cournot'daki 711 liradan fazladır. Ama anlaşma kendi içinde kırılgandır. İkinci firma sözüne sadık kalıp 20 birim üretirse, birinci firmanın en iyi yanıtı (80 − 20) / 2 = 30 birimdir. O zaman toplam miktar 50, fiyat 50 lira olur ve birinci firma (50 − 20) × 30 = 900 lira kazanır. Anlaşmaya uyan firma ise yalnızca 600 lira kazanır. Temel kursta gördüğümüz mahkûmlar ikilemi, burada sayılarla yeniden ortaya çıkar. Kartellerin ayakta kalması, anlaşmayı bozmanın gelecekte cezalandırılabilmesine bağlıdır.

Giriş ve sabit maliyetler

Şimdiye kadar firma sayısını veri aldık. Gerçekte firmalar, kâr beklentisi varsa piyasaya girer. Her firmanın 400 liralık sabit bir giriş maliyeti olsun. Cournot'da N firmalı bir piyasada her firmanın kârı [80 / (N + 1)]² − 400'dür. Üç firmayla kâr 400 − 400 = 0, dört firmayla 256 − 400 = −144 liradır. Dolayısıyla piyasa en fazla üç firmayı taşır. Talep iki katına çıksaydı, yani ters talep P = 100 − Q / 2 olsaydı, firma başına kâr iki katına çıkar ve piyasa daha fazla firmayı taşıyabilirdi. Bresnahan ve Reiss'ın giriş eşikleri, bu ilişkinin gerçek kasabalardaki karşılığıdır: nüfus büyüdükçe daha fazla işletme ayakta kalabilir.

Çözümlü örnek — Rakibi kapıda durdurmak

Piyasada yerleşik bir tekel ve girmeyi düşünen bir rakip olsun; rakibin giriş maliyeti 300 lira. Yerleşik firma, fabrikasını kurarak üretim miktarını rakipten önce ve geri alınamaz biçimde seçebiliyor. Rakip girerse, yerleşik firmanın miktarına tepki fonksiyonuyla yanıt verir ve kârı [(80 − q₁) / 2]² − 300 olur. Bu kârın sıfır ya da negatif olması için (80 − q₁) / 2 ≤ √300 ≈ 17,32, yani q₁ ≥ yaklaşık 45,36 gerekir.

Yerleşik firmanın iki seçeneği vardır. Girişe izin verip Stackelberg lideri gibi davranırsa 40 birim üretir ve 800 lira kazanır. Girişi caydırmak için 45,36 birim üretirse fiyat yaklaşık 54,64 liraya iner ve kârı (54,64 − 20) × 45,36 ≈ 1.571 lira olur. Caydırmak daha kârlıdır. Sonuçta piyasada yine tek bir firma vardır, ama fiyat tekel fiyatı olan 60 liranın altındadır. Giriş tehdidi, rakip hiç gelmeden tüketicilere yaramıştır; Southwest hikâyesindeki fiyat indirimlerinin bir yorumu budur.

Çekişmeli piyasalar

Çekişmeli piyasa kuramı, bu mantığı bir adım ileri taşır. Giriş ve çıkış tamamen maliyetsizse, tek bir firma bile fiyatı ortalama maliyetin üstüne çıkaramaz; çıkarırsa, bir rakip hemen girip kârı paylaşır ve kâr bittiğinde çıkar. Bu durumda piyasadaki firma sayısı, rekabetin yoğunluğu hakkında pek bir şey söylemez. Kuram, geri dönüşü olmayan batık maliyetlerin önemini vurgular: bir havayolu uçağını başka bir hatta kaydırabilir, ama bir fabrika ya da altyapı yatırımı kolayca başka bir piyasaya taşınamaz. Batık maliyetler ne kadar büyükse, giriş tehdidi o kadar zayıftır.

Refah karşılaştırması

Aynı talep ve maliyet koşullarında elde ettiğimiz sonuçları bir araya getirelim. Tam rekabet ve Bertrand: fiyat 20, miktar 80, toplam kâr 0, tüketici rantı 3.200 lira. Stackelberg: fiyat 40, miktar 60, toplam kâr 1.200, tüketici rantı 1.800 lira. Cournot ikili: fiyat yaklaşık 46,67, miktar yaklaşık 53,33, toplam kâr yaklaşık 1.422, tüketici rantı yaklaşık 1.422 lira. Tekel ve tam kartel: fiyat 60, miktar 40, kâr 1.600, tüketici rantı 800 lira. Toplam refah tam rekabette 3.200 liradan tekelde 2.400 liraya iner. Aradaki yapıların sıralaması, rekabetin biçimine ve zamanlamasına bağlıdır.

Modelin sınırları

Bu modeller, homojen mallar, sabit ve bilinen maliyetler ve tek dönemli etkileşim gibi güçlü varsayımlara dayanır. Gerçek piyasalarda ürünler farklılaşır, maliyetler firmadan firmaya değişir, firmalar reklam, kalite ve yenilik üzerinden de rekabet eder ve aynı rakiplerle yıllarca karşılaşır. Hangi modelin bir piyasaya uyduğu, o piyasanın özelliklerine bağlıdır: kapasitenin önceden kurulduğu çimento ya da çelik gibi sektörlerde Cournot, kapasitenin esnek olduğu ve fiyatların hızla değiştirilebildiği sektörlerde Bertrand daha yakın bir yaklaşım olabilir.

Uygulama

Özet kartı

1. Aynı talep ve maliyetle tam rekabet ve Bertrand fiyatı marjinal maliyete indirir, tekel ve tam kartel en yüksek fiyatı ve ölü ağırlık kaybını doğurur; Lerner endeksi tekelde talep esnekliğinin tersine eşittir.
2. Cournot modelinde her firma rakiplerin miktarını veri alıp tepki fonksiyonuna göre üretir; dengede fiyat tekel ile tam rekabet arasındadır ve fiyat-maliyet farkı 80 / (N + 1) örneğindeki gibi firma sayısıyla azalarak küçülür.
3. Bertrand paradoksunda iki firma bile fiyatı marjinal maliyete indirir; kapasite sınırları, ürün farklılaştırması ve tekrarlanan etkileşim paradoksu çözer.
4. Stackelberg liderliğinde önce ve geri alınamaz biçimde hareket eden firma daha çok üretir ve kazanır; karteller ortak kârı artırır ama her üye için anlaşmayı bozma cazibesi yaratır.
5. Bresnahan ve Reiss'a göre rekabetin büyük kısmı ikinci ve üçüncü firmanın girişiyle ortaya çıkar; Goolsbee ve Syverson'a göre giriş tehdidi fiyatları giriş gerçekleşmeden de düşürür, ama gerçek girişin yerini tamamen tutmaz.

Kavram sözlüğü

Kendini sına

1. (Çıktı 1) Cournot ve Bertrand modellerinin temel farkı nedir? Aynı talep ve maliyet koşullarında neden farklı sonuçlar verirler?
2. (Çıktı 2) Cournot modelinde firma sayısı arttıkça fiyat neden marjinal maliyete yaklaşır? Her yeni firmanın etkisi neden bir öncekinden küçüktür?
3. (Çıktı 3) Ters talep P = 120 − Q ve marjinal maliyet 30 lira olsun. Tekel fiyatını, miktarını ve kârını; iki firmalı Cournot dengesinde her firmanın miktarını, fiyatı ve kârını bul.
4. (Çıktı 3) Aynı piyasada birinci firma Stackelberg lideri olursa her firmanın miktarını, fiyatı ve kârları hesapla.
5. (Çıktı 3) Ters talep P = 100 − Q, marjinal maliyet 20 ve firma başına sabit giriş maliyeti 150 lira ise Cournot rekabetinde piyasa en fazla kaç firmayı taşır?
6. (Çıktı 4) Bir rekabet otoritesi uzmanı «Bir piyasada beş firma varsa rekabet yeterlidir, birleşmelere izin verilebilir» diyor. Başka bir uzman «Giriş kolaysa tek bir firma bile sorun değildir» diyor. İki görüşü dersteki kanıtlarla değerlendir.

Cevaplar

1. Cournot modelinde firmalar üretim miktarlarını, Bertrand modelinde fiyatlarını seçer. Bertrand'da homojen bir malda fiyatını rakibinin biraz altına indiren firma bütün talebi kazandığı için fiyat kırma marjinal maliyete kadar sürer. Cournot'da ise bir firmanın ek üretimi piyasa fiyatını düşürür ve bu, onun kendi satışlarının değerini de azaltır; bu yüzden firmalar üretimi sınırlar ve fiyat marjinal maliyetin üstünde kalır.
2. Her firma, ek üretimin piyasa fiyatını düşürmesinin maliyetini yalnızca kendi satışları üzerinden hesaba katar. Firma sayısı arttıkça her firmanın payı küçülür ve bu maliyet firmaya daha az yansır; firmalar daha çok üretir ve fiyat düşer. Fiyat-maliyet farkı 80 / (N + 1) gibi bir ifadeyle azaldığından, N büyüdükçe her yeni firmanın farkı azaltma oranı küçülür.
3. Tekel: MR = 120 − 2Q = 30, Q = 45, P = 75, kâr (75 − 30) × 45 = 2.025 lira. Cournot: tepki fonksiyonu qᵢ = (90 − qⱼ) / 2; simetrik dengede q = 30, toplam Q = 60, P = 60, her firmanın kârı (60 − 30) × 30 = 900 lira.
4. İzleyicinin tepkisi q₂ = (90 − q₁) / 2. Liderin kârı (120 − q₁ − (90 − q₁) / 2 − 30) × q₁ = (45 − q₁ / 2) × q₁; bu kârı en yükseğe çıkaran q₁ = 45'tir. İzleyici (90 − 45) / 2 = 22,5 üretir. Toplam 67,5, fiyat 52,5. Liderin kârı (52,5 − 30) × 45 = 1.012,5; izleyicininki 22,5 × 22,5 = 506,25 lira.
5. N firmalı Cournot'da firma başına kâr [80 / (N + 1)]² − 150. N = 5 için (80 / 6)² ≈ 177,8 ve kâr ≈ 27,8 lira; N = 6 için (80 / 7)² ≈ 130,6 ve kâr ≈ −19,4 lira. Piyasa en fazla beş firmayı taşır.
6. Birinci görüş kısmen desteklenir: Bresnahan ve Reiss'a göre üç ile beş firmadan sonra yeni girişin rekabete etkisi küçüktür, bu yüzden beşten dörde inen bir birleşme, üçten ikiye inen bir birleşmeden daha az rekabet kaybına yol açabilir. Ama ürün farklılaştırması, firma büyüklükleri ve gizli anlaşma riski de dikkate alınmalıdır. İkinci görüş, çekişmeli piyasa kuramına dayanır ve Goolsbee ile Syverson'ın giriş tehdidinin fiyatları düşürdüğü bulgusuyla kısmen desteklenir; ama aynı çalışmada fiyatlar gerçek girişten sonra daha da düştü ve pek çok piyasada batık maliyetler girişi zorlaştırır. İki görüş de bir ölçüde haklıdır, ama hiçbiri tek başına yeterli değildir.

İleri okuma

• Jean Tirole (1988). The Theory of Industrial Organization. MIT Press. Oligopol modellerinin ve giriş caydırmanın kapsamlı bir anlatımı.
• Austan Goolsbee ve Chad Syverson (2008). «How Do Incumbents Respond to the Threat of Entry? Evidence from the Major Airlines». Quarterly Journal of Economics 123(4). Giriş tehdidine yerleşik firmaların fiyat tepkisi.
• William J. Baumol (1982). «Contestable Markets: An Uprising in the Theory of Industry Structure». American Economic Review 72(1). Çekişmeli piyasa kuramının kısa ve etkili bir sunumu.
• David M. Kreps ve José A. Scheinkman (1983). «Quantity Precommitment and Bertrand Competition Yield Cournot Outcomes». Bell Journal of Economics 14(2). Kapasite seçiminin Bertrand paradoksunu nasıl çözdüğü.

Sonraki derse köprü

Bu derste tek bir piyasayı, onu çevreleyen öbür piyasaları sabit tutarak inceledik. Ama bir piyasadaki değişiklik başka piyasalara da yayılır: akaryakıt fiyatı yükselince ulaşım maliyetleri, gıda fiyatları ve ücret talepleri değişir. Sıradaki ders, genel dengeyi ele alıyor: bütün piyasalar birlikte düşünüldüğünde fiyatlar nasıl belirlenir, bir ekonominin kaynakları farklı mallar ve farklı kişiler arasında nasıl dağılır ve bütün piyasaların aynı anda dengede olması mümkün müdür?