Dhammapada (Pāli)

Bu kayıt ne kadar tamamlandı

Kaynağın §6.2 şablonu bir metin sayfası için otuz bir alan şart koşuyor. Bu kayıt yirmi dokuzunu dolduruyor. Doldurulmayan ikisi bilgi eksiği değil, henüz yapılmamış üretim işi: satır satır okuma aparatı ve sesli okuma. İkisi de ayrı birer yapım kalemi ve hazır olmadan var gibi gösterilmiyor.

Bir de gerçek bir bilgi sınırı var ve aşağıda yerinde işaretlendi: bu kayıt belirli el yazmalarının envanterini vermiyor.

Kısa tanım

Metin, Pāli kanonunun Khuddaka Nikāya bölümünde yer alır ve yaygın basımlarda dört yüz yirmi üç dizeden oluşur; dizeler yirmi altı tematik bölüme ayrılmıştır.

Bağ: Etiket T1. Sayı bir basım kararına bağlı ve bu ayrıntı önemli: farklı gelenek çizgileri farklı dize sayıları veriyor. "423" Pāli metninin sayısıdır, "Dhammapada'nın" sayısı değil.

Yüz kelimelik özet. Dhammapada, kısa öğüt dizelerinden oluşan bir antolojidir. Her dize tek başına anlaşılacak biçimde kurulmuştur ve ezberlemeye elverişlidir. Bölümler bir konu etrafında toplanır: zihin, budala, bilge, çiçekler, öfke, yaşlılık, benlik. Metin sistematik bir öğreti sunmaz — dört gerçek ya da sekiz basamak gibi şemalar burada işlenmez; onların yerine davranış, zihin durumu ve sonuç arasındaki bağ tekrar tekrar kurulur. Kanonun en çok çevrilen kitabıdır ve bu popülerlik bir temsil sorunu üretir: bağlamından koparılmış dizeler genel bir bilgelik edebiyatına dönüşebilir. Ders 5.7 bu riski ayrıca ele alıyor.

Başlık ve adlandırma

Başlık iki parçadan oluşuyor: dhamma ve pada.

İkisi de çok anlamlı ve bu, başlığın tek bir Türkçe karşılığa oturmamasının sebebi. dhamma bu bağlamda öğreti, ilke ya da olgu anlamına gelebiliyor — ders 2.4'te bu kullanımların haritası çıkarıldı. pada ise ayak, adım, sözcük ve dize anlamlarını birlikte taşıyor.

Buradan en az dört okuma çıkıyor: "öğretinin adımları", "öğreti sözcükleri", "öğreti dizeleri", "dharma'nın izi".

Akademi başlığı Öğreti Dizeleri olarak veriyor ve bunu bir karar olarak işaretliyor, bir çeviri olarak değil. Ders 17.7'deki kayıp beyanı burada da geçerli: seçilen karşılık padanın "adım" anlamını düşürüyor.

Yazarlık

Gelenek dizeleri Buda'nın sözleri olarak aktarır; şerh her dize için o dizenin hangi olay üzerine söylendiğini anlatan bir hikâye verir.

Bağ: Etiket T2. Yani atıf geleneğin kendi ifadesidir.

Derlemenin bir antoloji olduğu; dizelerin bir kısmının kanonun başka yerlerinde de bulunduğu ve bazı dizelerin Budist olmayan Hint öğüt edebiyatıyla ortak malzeme taşıdığı kabul edilmektedir.

Bağ: Etiket H1. Ve aradaki fark dersin konusu değil, bu sayfanın konusu:

Gelenek tek bir konuşmacı görüyor. Tarihsel çalışma bir derleyici görüyor. İkisi çelişmiyor — farklı sorulara cevap veriyorlar. Ders 3.3'teki katman ayrımı burada metin düzeyinde işliyor: "bu dize kanonun içinde erken mi" ile "bu dizeyi Buda mı söyledi" ayrı sorular ve ikincisi bu yöntemlerle cevaplanamıyor.

Dinleyici ve anlatı mekânı

Dizelerin kendisi bir anlatı çerçevesi taşımıyor: mekân, dinleyici ve olay belirtilmiyor. Çerçeveyi şerh kuruyor.

Bu, metnin en sık atlanan yapısal özelliği. Bir dizeyi "şu olay üzerine söylendi" diye okumak, şerhi metnin kendisi saymak olur — ve şerh yüzyıllar sonrasının bir katmanı.

Bölüm yapısı

Yirmi altı bölüm tematik olarak sıralanır. Açılış bölümü ikili dizelerden oluşur ve metnin en çok alıntılanan çifti buradadır: zihnin öncelik taşıdığı ve eylemin zihinden çıktığı üzerine iki dize.

Kapanışa doğru bölümler bir figüre yönelir: gerçek anlamda "brahman" kimdir sorusu, doğum yoluyla gelen bir statüye karşı davranışla kazanılan bir niteliği savunur. Bu bölüm, metnin dönemin toplumsal tartışmasına verdiği en açık cevap.

Temel doktrinler

Metin sistematik şema kurmuyor ama üç bağ tekrar tekrar dönüyor:

Zihin önceliği. Eylem zihinden çıkıyor; niteliği belirleyen şey niyet. Ders 4.7'deki karma ölçütünün dize düzeyindeki hâli.

Sonuç bağı. Yapılan şey sahibine dönüyor. Metin bunu ahlaki bir buyruk olarak değil, bir düzenlilik olarak anlatıyor.

Kendi sorumluluğu. Kurtuluşun başkasınca verilemeyeceği vurgusu.

Ana benzetme ve anlatılar

Dizeler soyut anlatım yerine imge kullanıyor: çatısı kötü örülmüş ev ve sızan yağmur, ok yapan ustanın oku düzeltmesi, çiçek toplayan kişi, kendi kabuğunu bırakan yılan.

İmgeler gündelik ve tarımsal-zanaat dünyasından geliyor. Bu, ezber kolaylığıyla birlikte metnin geniş dolaşımını açıklayan biçimsel özellik.

Önemli terimler

Paralel metinler

Aynı türden dize derlemeleri Gāndhārī dilinde Kharoṣṭhī yazısıyla, Budist Melez Sanskritçe bir yazmada ve Sanskritçe Udānavarga adıyla korunmuştur; Çince kanonda da birden çok çeviri bulunur. Bu derlemeler ortak dizeler taşımakla birlikte dize sayısı ve bölüm düzeni bakımından ayrışır.

Bağ: Etiket H1. Ve bu, metnin akademik değerinin asıl kaynağı.

Elimizde aynı malzemenin birden çok bağımsız tanığı var. Ders 5.9'daki yöntem burada doğrudan uygulanabiliyor: ortak dizeler ortak bir havuza, ayrışan düzen ise ayrı derleme kararlarına işaret ediyor.

Ve ders 20.2'deki uyarı da burada geçerli: bu külliyatta kalıp dili yüksek olduğu için benzerlik tek başına akrabalık kanıtı değil.

Farklı resensiyonlar

Pāli çizgisi içinde Sri Lanka, Burma ve Tayland basım gelenekleri arasında okuma farkları bulunuyor. Dize sayısı farklılıkları büyük ölçüde bölme ve birleştirme kararlarından doğuyor.

Bu kayıt belirli el yazmalarının listesini vermiyor: akademi bugün doğrulanmış bir yazma envanterine sahip değil ve doğrulamadığı bir listeyi yayımlamıyor.

Bağ: Etiket D. Bu bir eksiklik bildirimi, bir bilgi değil. Ders 19.14'teki kural: doğrulanamayan künye verilmez.

Geleneksel yorumlar

Theravāda geleneğinde metnin kapsamlı bir şerhi var ve şerh her dize için bir hikâye anlatıyor. Bu hikâyeler Güney ve Güneydoğu Asya'da vaaz ve öğretim malzemesi olarak yaygın biçimde kullanıldı.

Şerh, metnin anlaşılmasında belirleyici oldu: birçok dize bugün de şerhin verdiği bağlamla okunuyor. Ders 6.5 bu yorum geleneğinin yapısını ele alıyor.

Okul ve kültür etkisi

Metin Theravāda dünyasında ezber ve temel eğitim malzemesi olarak kullanıldı. On dokuzuncu yüzyıldan itibaren Avrupa dillerine çevrilerek Budizmin Batı'daki ilk tanınan metinlerinden biri hâline geldi.

Ritüel kullanım

Dizeler ezberden okuma ve tören metinlerinde kullanılıyor; belirli bölümler koruma ve bereket bağlamlarında da okunuyor. Kullanım ülkeden ülkeye değişiyor ve ders 12.10'daki yerelleşme deseni burada da görülüyor.

Akademik tartışmalar

Derlemenin oluşum tarihi, paralel derlemeler arasındaki ilişkinin yönü ve hangi dizelerin daha erken bir katmana ait olduğu tartışmalıdır. Tartışma sürmektedir.

Bağ: Etiket D. Akademi taraf tutmuyor; soruların açık olduğunu kaydediyor.

Çeviriler

Türkçe. Metnin Türkçe çevirileri mevcut; bir kısmı Pāli'den, bir kısmı İngilizce üzerinden yapılmıştır. Akademi belirli bir baskıyı önermiyor — ders 0.3'teki kural gereği önerilen her baskının künyesi doğrulanmalı.

Diğer diller. İngilizce, Almanca, Fransızca ve daha birçok dilde çok sayıda çeviri bulunuyor; metin Pāli kanonunun en çok çevrilen kitabı.

Çeviriler arasındaki fark büyük ve sebebi ders 17.7'de kurulan mesele: dizeler kısa ve bağlamsız olduğu için çevirmenin yorum payı yüksek.

Bağlı dersler ve kavramlar

Ders 5.7 bu kitabı Khuddaka Nikāya içinde konumlandırıyor ve popülerliğin ürettiği temsil sorununu ele alıyor. Ders 5.1 ezber yapısını, ders 5.9 paralel metin yöntemini, ders 6.5 şerh geleneğini, ders 17.7 çeviri kararlarını veriyor.

Kavram tarafında ders 2.4 dhamma kullanımlarını, ders 4.7 karma ölçütünü kuruyor.

Henüz yapılmamış üretim kalemleri

Satır satır okuma. Özgün dize, sözcük çözümlemesi ve karşılaştırmalı çeviri aparatı. Yazılmadı.

Sesli okuma. Pāli telaffuzuyla kayıt. Yapılmadı.

İkisi de §6.2'nin şart koştuğu alanlar ve bu kayıt onları taşımıyor. Burada yazılmasının sebebi, eksikliğin görünür kalması.