İş Çincesi: müzakere ve sözleşme

Kanca

Bir Çince sözleşmenin ilk satırlarında iki ad yazar: bir şirketin uzun unvanı ve bir kişinin adı. Sonraki maddelerde bu adlar bir daha görünmez. Şirket 甲, kişi 乙 olur; bu iki karakter eski sayma düzeninin ilk iki halkasıdır, bizdeki «A» ile «B» gibi. Masada ise herkes adıyla, unvanıyla, «您看» diye konuşur. Aynı işin iki dili vardır: biri pazarlığı yürütür, öteki varılan yeri sabitler.

Anlatım

Sahne: bir telefon, bir taslak

16 Şubat 2029 cuma, bayramın dördüncü günü. 周经理 Deniz'i aradı. 8 Şubat'taki Türk grubundan iyi sözler gelmiş; şirket martla haziran arasında iki haftada bir Türkiye'den grup bekliyordu. Deniz'e yarı zamanlı (兼职, jiānzhí) bir iş önerdi: grupları karşılamak, gün boyu yanlarında çevirmenlik yapmak (陪同翻译). «Salı günü saat üçte şirkete gel, taslağı önceden gönderiyorum,» dedi.

Taslak akşam e-postayla geldi. Deniz pazartesi akşamı onu altıncı kattan inen 小明 ile okudu:

兼职翻译服务协议（草稿）

甲方：××国际旅行社股份有限公司

乙方：Deniz

第一条　乙方为甲方接待的土耳其旅游团提供陪同翻译服务，服务期限自2029年3月1日起，到2029年6月30日为止。

第二条　报酬为每天六百元，按实际服务天数计算，每月月底前转入乙方账户。

第三条　乙方如临时取消已确认的服务，应向甲方支付违约金，金额为一天的报酬。

第四条　本协议一式两份，甲乙双方各执一份，自双方签字之日起生效。

小明 iki yerde durdu. «Altı yüz az değil ama bir gün on saati geçiyor,» dedi. «Üçüncü maddeye de bak: iptal edersen sen ödüyorsun, onlar iptal ederse ne olacağı yazmıyor.» Deniz'in kendi notu da vardı: sınav haftalarında çalışamazdı.

Masanın dili: teklif, karşı teklif, geri adım

Pazarlık 报价 ile, yani fiyatın söylenmesiyle açılır. Ona başka bir rakamla cevap vermek 还价 olur.

İkisi birleşince 讨价还价 çıkar. 汉典 bu dört heceli kalıba iki anlam verir: alıcı ile satıcının fiyatı tartışması ve, mecaz olarak, bir görüşmede ya da bir görev alırken koşullar üstünde uzun uzun çekişmek. Deniz'in salı günkü işi ikinci anlama girer: ortada mal değil, bir hizmetin koşulları var.

Geri adım 让步'dir (汉典: «anlaşmazlıkta isteğin ya da tutumun bir kısmından vazgeçmek»); kalıp hâlinde 各让一步 «iki taraf da bir adım geri çekilsin» denir. Geri adımın bittiği yer 底线'dir. 汉典 bu kelimeyi yalnız sporun «dip çizgisi» ve eski «casus» anlamıyla verir; pazarlıktaki «kabul sınırı» anlamını CC-CEDICT kaydeder. İki tarafın da kazançlı çıktığı sonuç 双赢'dir; kelime bir isim ya da yüklem gibi kullanılır: 实现双赢, 这是双赢.

恐怕 ile yumuşatmayı Ders HSK4.5'te görmüştün; iş görüşmesinde aynı işi başka kalıplar da görür:

欠妥 için 汉典 «pek yerinde değil» (不太妥当) der. 回去研究一下 ise bu derste tek bir anlamla kullanılıyor: «kararı şimdi vermiyoruz». Ret mi, gerçek bir düşünme payı mı olduğunu cümle değil, sonra gelen e-posta söyler.

Kâğıdın dili: taraflar, maddeler, yürürlük

Masada 周经理 ve Deniz konuşur; kâğıtta 甲方 ve 乙方 imza atar. Yasa ise ikisini de başka bir adla anar.

《民法典》'in 470. maddesi bir sözleşmede genellikle bulunan maddeleri sayar. Listede tarafların adı ve adresi, işin konusu, ücret (价款或者报酬), ifanın süresi, yeri ve biçimi, sözleşmeye aykırılığın sorumluluğu (违约责任) ve anlaşmazlığın çözüm yolu yer alır. Taslakta bunlardan 报酬 ve 违约 geçiyor; her madde bir 条款'dır ve 第一条, 第二条 diye sıralanır.

Sözleşmenin dilinde birkaç kalıp her yerde karşına çıkar:

本'yi Ders HSK6.22'de 本校 içinde, 到……为止'yi Ders HSK6.13'te gördün. 以……为准 CC-CEDICT'te «… geçerlidir, esas alınır» diye geçer: bir ölçü birden çok yoldan okunabiliyorsa hangisinin sayılacağını söyler. 生效 için 汉典'nin örneği tam bu cümledir: 自签字之日起生效.

İmza ile yürürlük arasındaki bağ yasada da yazılıdır. 《民法典》 490. maddeye göre yazılı bir sözleşme, taraflar imzaladığında, mühür ya da parmak izi koyduğunda kurulur; 502. maddeye göre yasaya uygun kurulan sözleşme, aksi öngörülmedikçe, kurulduğu anda yürürlüğe girer. Taslağın son maddesi ikisini tek cümleye sığdırıyor.

Masada sözü yumuşatan 恐怕, 有些 gibi kelimeler kâğıtta kaybolur. Taslağın dört maddesinde tek bir 基本 ya da 可能 yok; her madde ya bir rakam (六百元, 一天, 一式两份) ya da 应 gibi bir yükümlülük taşıyor. Masada «biraz zor» denebilir; maddede ise ölçü tam yazılır.

Karakter köşesi

甲 ve 乙 on «gök gövdesi»nin (天干) ilk ikisidir; 汉典 ikisine de sıra bildirme anlamı verir ve 乙'nin maddesinde örnek doğrudan 甲方乙方'dır. 甲 ayrıca kabuktur: 指甲 «tırnak».

酬'nin solundaki 酉 bir içki kabıdır. 汉典'ye göre ilk anlamı, konuğun kaldırdığı kadehe ev sahibinin yeniden kadeh kaldırarak karşılık vermesidir; ücret anlamı (报酬, 酬劳) oradan uzanır.

欠 tek başına bir köktür ve 汉典'ye göre esneyen, ağzını açmış bir insanın resmidir. Bugün iki işle duyulur: 欠钱 «borçlu olmak», 欠妥 «yeterince uygun değil». 条款'nin 款'sındaki sağ parça da aynı 欠'dır.

股'nin ilk anlamı «uyluk»tur (汉典); bugün daha çok sermaye payıdır: 股份, 股票. 股份有限公司 için CC-CEDICT «joint-stock limited company» der.

帐 kumaş kökü 巾 taşır: 帐篷 «çadır», 蚊帐 «cibinlik». 汉典 onu «账 ile aynı» diye de kaydeder ve CC-CEDICT 帐户'yu bir değişken sayar; taslaktaki para kaydı 贝 köklü 账 ile yazılmış: 乙方账户.

Türkçe ile karşılaştırma

Türk Borçlar Kanunu'nun ilk maddesi sözleşmeyi taraflar üzerinden kurar: «Sözleşme, tarafların iradelerini karşılıklı ve birbirine uygun olarak açıklamalarıyla kurulur.» 《民法典》 sözleşme maddelerinde 当事人 der; 甲方 ile 乙方 ise belgeyi yazanların seçtiği kısa adlardır.

Sözleşme dilinin süsleri de iki dilde birbirine benzer. Türkçede «işbu sözleşme» denir; TDK «işbu»yu «bu, özellikle bu» diye tanımlar. 本协议'deki 本 da aynı işi görür, metnin kendisini gösterir. «Yürürlüğe girer» de 生效'nin karşılığıdır.

Pazarlık kelimesi ise iki dilde aynı yoldan genişlemiş. TDK «pazarlık»ın ilk anlamını alışverişte fiyat görüşmesi, mecaz anlamını da «bazı kolaylıklar elde etmek veya daha iyi bir çözüme varmak amacıyla yapılan görüşme» diye verir. 汉典'nin 讨价还价 için verdiği iki anlam da bu ikisinin karşılığıdır: önce pazar, sonra bir görevin koşulları.

Ayrıldıkları yer dilbilgisi. Türkçede «ücreti pazarlık etmek» denebilir; 讨价还价 ise kendi içinde iki fiil-nesne öbeği taşır ve arkasına bir nesne daha almaz. Konu 就 ya da 在……上 ile öne geçer: 就报酬讨价还价.

Örnekler

Örnek diyalog

20 Şubat 2029 salı, 15.00. Şirketin üçüncü kattaki toplantı odası; masada taslağın iki çıktısı, birinin kenarında Deniz'in kurşun kalem notları.

Akşam gelen yeni taslakta üçüncü madde 任何一方 ile başlıyordu; ilk maddenin altına sınav haftası satırı eklenmişti. 小明 rakama bakıp yalnızca «七百，双赢» dedi.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. 您看每天七百五可以吗？ 您看……可以吗 teklifi soru olarak sunar; karar karşı tarafta kalır.
2. 报酬以实际服务天数为准。 ya da 报酬按实际服务天数计算。 以……为准 esas alınacak ölçüyü, 按……计算 hesabın yolunu söyler.
3. 欠妥 bir maddeyi «pek uygun değil» diye işaretler; 回去研究一下 cevabı bugünden sonraya bırakır.
4. 他们就价格讨价还价。 ya da 他们在价格上讨价还价。 Konu öne geçer; 讨价还价 arkasına nesne almaz.

Özet kartı

1. Masada pazarlık: 报价 teklif, 还价 karşı teklif, 讨价还价 koşullar üstünde çekişme (汉典'nin mecaz anlamı), 让步 geri adım, 底线 kabul sınırı, 双赢 iki tarafın kazancı.
2. Teklifi yumuşatan kalıplar: 您看……可以吗, 这样吧, 恐怕有些欠妥, 回去研究一下.
3. Kâğıtta taraflar 甲方 ve 乙方 olur; yasa onları 当事人 diye anar.
4. 《民法典》 470. madde bir sözleşmenin olağan maddelerini sayar; aralarında 价款或者报酬 ve 违约责任 var.
5. Sözleşme kalıpları: 本协议, 自……起到……为止, 以……为准, 一式两份, 各执一份, 自……之日起生效.
6. 讨价还价 ve 双赢 nesne almaz: 就报酬讨价还价, 对双方是双赢.
7. Yeni karakterler: 甲, 乙, 酬, 欠, 股, 帐.

Sonraki derse köprü

Cevap cuma günü 周经理'ye gidecekti; cumartesi sırası Tianjin'deki 何老师'ye gelmişti. Orada masaya hiçbir kâğıt konmayacak, kimse 甲方 ya da 乙方 olmayacak. Yine de bir öğle yemeğinin hesabı birini borçlu bırakabilir. 欠 bir paranın değil bir iyiliğin önüne geçtiğinde neyi anlatır, ve «yüz» anlamına gelen kelimeler hangi fiillerle birlikte kullanılır?