Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.
- 把 ve 被 nesneyi fiilin önüne alır, fiili çıplak bırakmaz; olumsuzluk ve yardımcı fiil 把 ya da 被'nin önüne gelir.
- 都 öne alınmış nesnenin arkasında onu toplar: 我把这些题都做完了.
- 得'nin üç işi: durum (说得不清楚), olasılık (听不懂), derece (热得很). Olmuş olayın olumsuzu 没听懂; 没 olasılık tümleciyle birleşmez.
- 如果……就 varsayım, 只要……就 yeterli koşul, 只有……才 zorunlu koşul.
- Yeni izlencede üçüncü düzey: 284 okuma karakteri, yazma listesine 150 karakter.
- Yeni karakterler: 试卷, 阅读, 一篇文章, 紧张, 顺利.
Kanca
Pazartesi, 17 Mayıs 2027, sabah sekiz. 张老师 sınıfında kâğıtları dağıtıyor. Son sayfada şık yok: satır satır pinyin, altlarında boş kareler. Deniz karakteri tanımakla kalmayacak, eliyle yazacak.
Dayanağı izlencede: yeni HSK izlencesi birinci ve ikinci düzey için birlikte yüz karakterlik bir yazma listesi verir; üçüncü düzey o listeye tek başına yüz elli karakter daha ekler. Okuyup tanıman beklenen karakterler başka bir listede ve bu düzeyde 284 tane. Bu derste sekiz modülü bir tabloya topluyor, hataların en sık çıktığı üç kavşağa bakıyor, sonra 张老师'nin sınavını çözüyorsun.
Anlatım
Sekiz modül, kırk iki ders
İkinci düzey fiilin arkasını doldurmuştu. Üçüncü düzey nesneyi fiilin önüne aldı, tümleçlere ikinci bir kat çıktı ve cümleler birbirine bağlanmaya başladı.
| Modül | Ne kazandırdı | Pekin aylarından bir cümle |
|---|---|---|
| Sözcük Yapısı | önek ve sonekler, yönler, ölçü kelimeleri, ağırlık ve para | 李老师叫张老师“老张”。 |
| Yardımcı Fiiller ve Zarflar | 需要, 应该, 得; 才 ve 就, 又 ve 再, tahmin, tutum ve derece zarfları | 等了两天，终于知道了成绩。 |
| 把 ve 被 | nesneyi bir yere koymak, sonuca götürmek, birine vermek; edilgen | 马克没问我，就把自行车骑走了。 |
| Tümleçlerin İkinci Katı | sonuç ve olasılık tümleci, yönün mecazı, derece, fiil kopyalama, «ne zamandır» | 上午的火车票买不到了。 |
| Karşılaştırma ve Varoluş | 比……更, 跟……一样, 不比, fark ölçüsü, belirme ve kaybolma, 着 ile eşlik | 大卫跟我一样，也喜欢打篮球。 |
| Soru Zamirlerinin Gizli Hayatı | 什么都, 谁也不, belirsiz anlam, 不是……吗, görüş bildiren 是……的 | 大卫来北京三个星期了，哪儿都没去过。 |
| Bileşik Cümle | 不但……而且, 如果……就, 只要/只有, 先……然后, 为了, 除了, 越……越 | 如果你们赢了，我就请你们吃饺子。 |
| Gündelik İletişim | görüş, davet ve ret, kira, yolculuk, banka ve kargo | 请把箱子打开。 |
Son modül yeni kural getirmedi, öncekileri kira sözleşmesine ve kargo tezgâhına taşıdı. Puan en çok ortadaki satırlarda kaybediliyor.
Birinci kavşak: nesne fiilin önüne geçince
把 ile 被 nesneyi fiilin önüne alır ve fiili çıplak bırakmaz; arkasında bir sonuç, yön, yer ya da alıcı bulunur.
| 把 cümlesi | 被 cümlesi | |
|---|---|---|
| Öznede kim var | işi yapan | işten etkilenen |
| Olumlu | 马克把自行车骑走了。 | 自行车被马克骑走了。 |
| Olumsuz | 马克没把自行车骑走。 | 自行车没被马克骑走。 |
| Yapanı söylemeden | — | 自行车被骑走了。 |
Olumsuzluk ve 应该 gibi yardımcı fiiller 把 ya da 被'nin önüne gelir: 你应该把书还给他. 都 ise öne alınmış nesnenin arkasında onu toplar: 我把这些题都做完了.
İkinci kavşak: 得'nin üç işi
| Tümleç | Olumlu | Olumsuz | Ne söyler |
|---|---|---|---|
| Durum | 他说得很清楚。 | 他说得不清楚。 | yapılmış işin nasıl olduğu |
| Olasılık | 我听得懂。 | 我听不懂。 | sonucun mümkün olup olmadığı |
| Derece | 今天热得很。 | — | niteliğin ne kadar güçlü olduğu |
Durum tümlecinde 不 değerlendirmenin önüne girer ve 得 yerinde kalır. Olasılık tümlecinde 不 得'nin yerini alır. Geçmişte bir kez olmamış bir sonuç ise üçüncü bir yoldan söylenir: 没 ve sonuç tümleci, 我没听懂. 没 olasılık tümleciyle birleşmez.
Üçüncü kavşak: koşulun gücü
如果……就 bir varsayım kurar. 只要……就 koşulu yeterli sayar, 只有……才 kaçınılmaz. 只要每天练习，就能写好 «her gün çalışman yeter»; 只有每天练习，才能写好 «başka yolu yok». Çiftler birbirine karışınca cümle kırılır: 只要 才'yı, 只有 就'yu kabul etmez.
İzlence ne istiyor
İzlencenin üçüncü düzey dilbilgisi tablosu yedi sınıf sayar: biçimbirim, sözcük türü, öbek, sabit kalıp, cümle öğesi, cümle türü ve özel anlatım yolları.
张老师'nin sınavı programın kendi yoklaması. İzlence yalnız listelerden oluşuyor; resmî sınavın bölümleri, soru sayısı ve süresi orada yer almaz.
Karakter köşesi
| Karakter | Pinyin | Anlam | Kök | Çizgi |
|---|---|---|---|---|
| 卷 | juàn | sınav kâğıdı; cilt | 㔾 | 8 |
| 阅 | yuè | okumak, gözden geçirmek | 门 | 10 |
| 篇 | piān | yazı, metin (ölçü kelimesi) | ⺮ | 15 |
| 紧 | jǐn | sıkı, gergin | 糸 | 10 |
| 利 | lì | yarar, kazanç; pürüzsüz | 刂 | 7 |
试卷 shìjuàn «sınav kâğıdı» demek. 卷'nin bir de juǎn okunuşu var, «sarmak, rulo» anlamında; sınav kâğıdında hep juàn okunur.
阅 kapı kökü 门'nin içine 兑'yu alır; aynı 兑'yu 说'nın sağında görmüştün. 阅读 yuèdú «okuma», sınav kâğıtlarında bir bölüm adı olarak çıkar. 篇'de bambu kökünün altında 扁 var. 一篇文章 «bir yazı», 一篇短文 «kısa bir metin».
紧'nin altında ipek kökü 糸 durur, üstünde iki kısa dikey çizgi ile 又. 紧张 jǐnzhāng «gergin, heyecanlı»; sınav sabahının kelimesi. 利'de solda tahıl 禾, sağda bıçak 刂; 顺利 shùnlì «sorunsuz, yolunda» kelimesinin ikinci hecesi.
Türkçe ile karşılaştırma
Türkçe edilgeni fiile bir ekle kurar: «alındı», «yazıldı». Çince ek kullanmaz, fiilin önüne 被 kelimesini koyar. Göksel ve Kerslake'nin edilgen bölümü (13.2.2), Türkçenin bu yapıyı nesneyi öne çıkarıp eyleyeni geri çekmek için kurduğunu, eyleyen «tarafından» ile söylenebilse de eyleyensiz edilgenin çok daha yaygın olduğunu not eder. Çincede eyleyen 被'nin hemen arkasına rahatça girer: 自行车被马克骑走了. Eyleyensiz biçim de var ve HSK 3 onu da öğretti: 自行车被骑走了 «bisiklet götürülmüş».
İkinci fark yapabilmede. Türkçe yeterliği fiile ekler, olumsuzunu da bir ekle kurar: «anlayabildim», «anlayamadım». «Anlayamadım» iki ayrı şey söyleyebilir: hocanın o cümlesini o an anlamadım ya da bu düzeydeki konuşmayı anlamam mümkün değil. Çince bu iki anlamı iki biçime ayırır: 我没听懂 olmuş bir olayı, 我听不懂 bir yapamamayı anlatır. Türkçe konuşanın eli bu yüzden ikisini birleştirmeye gider ve kâğıtta 没 ile 得 yan yana düşer.
Örnekler
Her cümlede birden çok modül çalışıyor; okumadan önce hangilerini bul.
İkinci cümlede durum ve olasılık tümleci yan yana: konuşma yavaş, anlamak yine de mümkün değil. Dördüncüde yer başta, gelen kişi fiilin arkasında.
Örnek diyalog
Aynı gün, saat dört. 张老师 sabahki kâğıtları okumuş, dağıtıyor. 大卫 martta «我是学不会的» demişti.
Saat beşte öğretim binasının önü. 小明 elinde bir karpuzla bekliyor.
张老师'nin 你不是学会了吗 sorusu cevap beklemiyor; 大卫'nin martta kurduğu 是……的 yargısını retorik soruyla geri çeviriyor.
Sık yapılan hatalar
Yaygın yanlış"老师说得太快，我没听得懂。"
— Türkçe «anlayamadım» hem geçmişi hem yapamamayı taşıdığı için 没 ile olasılık tümleci birleştirilmiş. Olmuş bir olayda sonuç gelmediyse 没 ile sonuç tümleci, genel bir yapamamada 不'li olasılık tümleci kullanılır; ikisi aynı fiilde buluşmaz. Doğrusu, anlama göre: 我没听懂。 (Wǒ méi tīngdǒng.) ya da 我听不懂。 (Wǒ tīng bu dǒng.)
Yaygın yanlış"我都把这些题做完了。"
(«Bu soruların hepsini bitirdim» denmek isteniyor) — Türkçede «hepsi» cümlenin başına yakın düşünüldüğü için 都 öne alınmış. 都 solundakini toplar; burada solunda yalnız 我 var, sorulara ulaşamıyor. Bu dizilişte okur 都'yu «zaten, bile» diye anlar: «Ben bu soruları çoktan bitirdim bile.» Soruları toplamak için 都 öne alınmış nesnenin arkasına gelir. Doğrusu: 我把这些题都做完了。 (Wǒ bǎ zhèxiē tí dōu zuòwán le.)
Mini alıştırma
张老师'nin kâğıdından dilbilgisi ve okuma kısmı burada, beş bölüm halinde; sonuncusu 大卫'nin sınavda yazdığı kısa metni sözlüksüz okutuyor. Her bölümü bitirmeden cevaplara bakma.
我是二月来北京的。刚来的时候，很多话我都听不懂，觉得汉字太难了，还跟大家说：“我是学不会的。”Deniz不但没笑我，而且每个星期六都跟我一起去图书馆。他告诉我：“只要每天写二十个字，就一定能记住。”现在我已经能看懂菜单了，还跟Deniz坐火车去过天津。虽然我的汉语还不太好，可是我越学越喜欢。为了明年去上海，我要把四级的书也学完。
Cevaplar
- (a) 马克把我的自行车骑走了。 · 我的自行车被马克骑走了。 (b) 被 · 把 — telefon işten etkilenen, kapıyı kapatan karşıdaki kişi. (c) 我没把作业写完。 — 没 把'nin önüne. (d) 我把书给了小明。 ya da 我把书送给小明了。 (e) 我的本子被拿走了。 — 被 eyleyensiz de kurulur.
- (a) 老师说得太快，我听不懂。 (b) 外面下起雨来了。 — nesne 起 ile 来'nın arasına girer. (c) 今天我累坏了。 ya da 累极了。 (d) 马克说汉语说得很好。 (e) 我来中国七个月了。 — anlık fiilde süre fiil ve yer nesnesinden sonra.
- (a) 大卫比我更高。 — 更 ile 很 aynı yeri paylaşamaz. (b) 马克比我多考了三分。 ya da 马克比我多三分。 (c) 今天不比昨天热。 (d) 我们班来了一个新同学。 — yer başta, belirsiz kişi fiilin arkasında. (e) 他笑着说。
- (a) 我什么都不想吃。 (b) 谁也没来。 ya da 谁都没来。 (c) 你不是说过明天考试吗？ (d) 地上都是水，看来下雨了。 (e) 这件事是可以做的。
- (a) Şubatta; 是……的 ile, olay biliniyor, zaman öne çıkıyor. (b) Deniz ona gülmedi, üstelik her cumartesi onunla kütüphaneye gitti. (c) Yirmi karakter yeterli bir koşul olmaktan çıkar, tek yol olur: yazmazsan aklında kalmaz. (d) Öğrendikçe daha çok seviyor. (e) 为了 amacı (Şanghay), 把 kitabı bitirme işini gösteriyor.
Kâğıtta yirmi beş madde var; en az yirmisini tutturduysan üçüncü düzeyin temeli oturmuş. Bir bölümde ikiden fazla yanlış varsa dördüncü düzeye geçmeden o modüle birkaç gün ayır.
Özet kartı
- 把 ve 被 nesneyi fiilin önüne alır, fiili çıplak bırakmaz; olumsuzluk ve yardımcı fiil 把 ya da 被'nin önüne gelir.
- 都 öne alınmış nesnenin arkasında onu toplar: 我把这些题都做完了.
- 得'nin üç işi: durum (说得不清楚), olasılık (听不懂), derece (热得很). Olmuş olayın olumsuzu 没听懂; 没 olasılık tümleciyle birleşmez.
- 如果……就 varsayım, 只要……就 yeterli koşul, 只有……才 zorunlu koşul.
- Yeni izlencede üçüncü düzey: 284 okuma karakteri, yazma listesine 150 karakter.
- Yeni karakterler: 试卷, 阅读, 一篇文章, 紧张, 顺利.
Sonraki derse köprü
Bu derste her derece üçüncü düzeyin araçlarıyla söylendi: 紧张得很, 饿极了, 太短, 不错. Dördüncü düzeyin ilk dersi «Derece: 十分, 更加, 稍微, 尤其, 多么» bu kümeye yeni zarflar katıyor. 更 zaten «daha» derken 更加 ne ekliyor; 比较 ile 稍微 aynı «biraz»ı mı söylüyor, yoksa biri bir ölçüte göre, öteki küçük bir farkı mı anlatıyor?