Ev, kira ve komşular

Kanca

Pekin'de bir apartman girişinde, asansörün yanındaki panoda küçük bir kâğıt: 房屋出租，一室一厅，押一付三. Yedi karakterin dördü sayı ya da sayıya bağlı; yine de kâğıdı okuyan biri, anahtarı almadan önce cebinden kaç aylık kira çıkacağını hesaplayabilir.

Bu derste o hesabı yapacak, ev sahibine kirayı ve sözleşmeyi soracak, kapı komşusuyla ilk cümleyi kuracaksın. Kullanacağın yapıların çoğu tanıdık: 把……给, 跟, 对……来说, 越来越; değişen, onların taşıdığı kelimeler.

Anlatım

租: iki yöne bakan fiil

租 zū hem «kiralamak» hem «kiraya vermek» demektir; sözlük iki anlamı da ayrı maddelerde verir: bir bedel ödeyip başkasının malını kullanmak ve bir bedel alıp kendi malını başkasına kullandırmak. Cümlede kimin ödediğini fiil değil, çevresindeki kelimeler gösterir.

Kiracı tarafı 跟 ile kurulur: 我跟高阿姨租了房子 «Gao Teyze'den ev kiraladım». Ev sahibi tarafı ise 出租 ya da 把 cümlesiyle: 高阿姨把房子租给了我. Bu ikincisi Ders HSK3.14'teki «birine vermek» kalıbının aynısı; 给 burada evin kime geçtiğini söylüyor. Kapıdaki 房屋出租 «kiralık ev» demek; 出租车 «taksi» kelimesinde de aynı 出租 durur.

Ev sahibi 房东 fángdōng, kira 房租 fángzū. Kira konuşulurken süre öne gelir: 一个月四千五 «aylığı dört bin beş yüz». 房子 genel olarak «ev, daire»dir; 家 ise insanın yaşadığı yer ve ailesi. Kiralanan şey 房子'dır, 家 değil.

Evin dili: kısaltmalar

İlan dilinde uzun adlar kısalır. 一室一厅 «bir oda bir salon» demektir: 室 yatak odası (卧室 wòshì), 厅 oturma odası (客厅 kètīng). 两室一厅 iki yatak odalı bir daireyi anlatır. Faturalar da aynı yolla toplanır: su ve elektrik birlikte 水电 shuǐdiàn, konuşmada 水电你自己交 «su ve elektriği sen ödersin».

押一付三 yā yī fù sān'ın 押'i depozitoyu (押金 yājīn), 付'u ödemeyi söyler. Ev sahibi bir aylık kirayı depozito olarak tutar ve üç aylık kirayı peşin alır; ilk gün dört aylık para çıkar. Aylık kira 4.500 yuansa 4.500 × 4 = 18.000 yuan. Bu düzen bir yasa değil, taraflar arasındaki bir anlaşmadır; ilanlarda 押一付一 gibi başka düzenler de görürsün.

Sözleşme ve kayıt

Uzun süreli bir kira yazıya geçer: 合同 hétong «sözleşme», 签合同 «sözleşme imzalamak». Çin Medeni Kanunu altı ay ve daha uzun süreli kiranın yazılı yapılmasını ister; yazılı yapılmamışsa ve süre belirlenemiyorsa kira belirsiz süreli sayılır. 2025'te yürürlüğe giren Konut Kirası Yönetmeliği sözleşmenin gerçek adla imzalanmasını ve depozitonun miktarının, geri verilme zamanının, hangi durumda kesileceğinin sözleşmeye yazılmasını şart koşar; sözleşmede yazmayan bir gerekçeyle depozito kesilemez.

Yabancı biri için bir adım daha var. Kiralık bir eve yerleşen yabancının polise kaydı da yasayla bağlı: taşındığı andan başlayarak bir günlük süre var ve kaydı ya kiracı kendi yaptırır ya da onu evinde ağırlayan kişi (出境入境管理法, 39. madde). Yurttan eve geçen öğrenci için bu, taşınma gününün işlerinden biridir.

Komşuyla: tanışmak, rica etmek, özür dilemek

Komşu 邻居 línjū; üst kat 楼上, alt kat 楼下, karşı kapı 对门. Yeni taşınan biri kendini kat numarasıyla tanıtır: 我是新搬来的，住在三楼. Ardından gelen 以后请多关照 «bundan sonra bana iyi bakın, ilginizi esirgemeyin» tanışmanın kalıp sözüdür; karşılık olarak 互相关照 «birbirimize bakarız» da duyulur.

Komşuluğun bir konusu da ses. 吵 chǎo «gürültülü» bir sıfattır: 楼上很吵. Bir ricayı açmanın yolu 打扰 dǎrǎo «rahatsız etmek»tir: 不好意思，打扰一下 ile kapı çalınır, istek 能不能 ile yumuşar. Ziyaret bitince 打扰了 «rahatsız ettim» denir; bir teşekkür gibi çalışır. Ricayı duyan taraf için 吵到你们了 «sizi rahatsız ettik» bir özrün çekirdeğidir.

Karakter köşesi

押 ile 扰 aynı el kökünü taşır; 押'in sağındaki 甲, 扰'nunkinde 尤 duruyor. 厅 dört çizgilik bir karakter: üstte ve solda 厂, içinde 丁; geleneksel yazıdaki biçimi 廳 çok daha uzundur. 卧 卧室'nın ilk hecesi; kökü Kangxi tablosunda 臣 de 卜 de gösterilebilir, burada standart sözlüğün 臣'si yazıldı. 吵 ağız kökü 口 ile 少'dan oluşur.

Türkçe ile karşılaştırma

Bu fiilin Türkçe karşılığı da iki yöne bakar. Türk Dil Kurumu sözlüğü «kiralamak» için önce «kiraya vermek», sonra «kira ile tutmak» anlamını verir; «evimi kiraladım» cümlesinin hangisi olduğunu bağlam söyler. Türkçe yönü ekle belirtir: «Gao Teyze'den kiraladım» ayrılma hâliyle kiracıyı, «öğrenciye kiraladım» yönelme hâliyle ev sahibini konuşturur. Çince aynı işi 跟 ve 给 ile yapar: 跟高阿姨租 «ondan», 租给学生 «öğrenciye».

Panodaki «Kiralık daire» ile 房屋出租 aynı işi görür, ama farklı sözcük türüyle. Türkçe bir sıfat kullanır; sözlük «kiralık»ı «kiraya verilecek olan» diye tanımlar. Çince ilanı bir fiille kurar: 出租 «kiraya çıkarılıyor», önünde de kiraya çıkan şey, 房屋.

Depozitoda iki ülkenin kuralı farklı yerden başlar. Türk Borçlar Kanunu konut kirasında güvencenin üç aylık kirayı aşamayacağını söyler ve paranın bir bankada vadeli hesaba yatırılmasını ister. Çin'deki yönetmeliğin 10. maddesi bir tavan koymuyor; miktarın, geri verilme zamanının ve kesinti durumlarının sözleşmeye yazılmasını istiyor.

Komşuluk dilinde de benzerlik var. «Konu komşu» ikileme yoluyla kurulmuş bir söz (Göksel ve Kerslake 2005, 9.3.1) ve «bütün komşular» demektir; 邻居 tek başına hem bir komşuyu hem hepsini anlatabilir. Bir ziyaret sonunda söylenen «Rahatsız ettik» ile 打扰了 aynı yeri tutar.

Örnekler

İlk üç cümlede kimin ödediğine bak: ikincide konuşan ev sahibi, öbür ikisinde kiracı. Altıncı ve yedinci cümle aynı kapının iki yanında söyleniyor.

Örnek diyalog

1 Mayıs cumartesi, Türk kahvaltısının sonunda Deniz, gelecek ders yılında yurttan çıkmayı düşündüğünü söyledi. 小明 annesinden duyduğu bir haberi getirdi: binalarında, altıncı kattaki karşı komşuları 高阿姨'nın üçüncü kattaki küçük dairesi Eylül'de boşalıyor. 2 Mayıs 2027 pazar, saat on; 小明 ve Deniz o dairenin kapısında.

Deniz hesabı yüksek sesle yapıyor; depozitonun dönüşünü ise 高阿姨 kendisi açıyor. Deniz karar vermiyor: 我想一想 ve 下个星期给您打电话 cevabı ertelemenin kibar yolu. Ayrılırken söylenen 打扰您了 ile davet aynı repliğe sığıyor.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. İkisinde de 大卫 ödüyor. Birincide ev sahibi 高阿姨 özne, 把……给 evin 大卫'ye geçtiğini söylüyor; ikincide kiracı 大卫 özne, 跟 kimden kiraladığını gösteriyor.
2. 3.800 × 4 = 15.200 yuan: bir aylık depozito ve üç aylık kira. 月租 «aylık kira» demek.
3. Örnek: 不好意思，打扰一下。已经十二点了，能不能小声一点儿？ (Bù hǎoyìsi, dǎrǎo yíxià. Yǐjīng shí'èr diǎn le, néng bu néng xiǎoshēng yìdiǎnr?) Başına bir selam, sonuna 谢谢 eklenebilir.
4. 你好！我是新搬来的，住在五楼。以后请多关照！ (Nǐ hǎo! Wǒ shì xīn bānlái de, zhù zài wǔ lóu. Yǐhòu qǐng duō guānzhào!) Kat numarası kendi binana göre değişir.

Özet kartı

1. 租 iki yönlü: kiracı 跟 + ev sahibi + 租; ev sahibi 把 + ev + 租给 + kişi ya da 出租.
2. 房东 ev sahibi, 房租 kira, 押金 depozito, 合同 sözleşme, 签合同 imzalamak; kiralanan 房子'dır, 家 değil.
3. İlan kısaltmaları: 一室一厅 (yatak odası + salon), 水电 (su + elektrik), 押一付三 (bir ay depozito + üç ay peşin kira; ilk gün dört aylık para).
4. Çin'de altı ay ve üstü kira yazılı yapılır; depozitonun miktarı, dönüş zamanı ve kesinti durumları sözleşmeye yazılır. Evde kalan yabancı yirmi dört saat içinde polise kayıt yaptırır.
5. Komşuyla tanışma: 我是新搬来的，住在……楼, 以后请多关照.
6. Rica ve özür: 不好意思，打扰一下……能不能……？ ; 吵到你们了 ; ayrılırken 打扰了.

Sonraki derse köprü

Bir daire bir yıllığına kiralanır, sözleşmeyle ve depozitoyla. Bir gecelik bir oda ise başka kelimelerle tutulur: resepsiyonda 入住 ile yerleşilir, sabah 退房 ile çıkılır, pasaport yine istenir. Yolun öbür ucunda da bir karar bekler: alınmış bir tren biletini değiştirmek mi, yoksa geri vermek mi? Sıradaki ders «Seyahat: bilet, otel, tren» bu ikisinin Çincedeki adlarını ayırıyor.