Edatlar: 从, 往, 给, 跟

Kanca

Bisikletli bir arkadaşına yol tarif ederken Türkçede şöyle dersin: «Kapıdan çık, sağa dön, köprüye doğru sür.» Yolu taşıyan işaretlerin hepsi ismin arkasına yapışmış.

Çince aynı tarifi 从门口出来，往右拐，往桥那边骑 diye verir. İşaretli öbek yine fiilin önünde, Türkçedeki gibi; ama işaret ismin öbür yanına geçmiş: Türkçede «kapı + dan», Çincede «从 + kapı». Yol, zaman ve arkadaş bu küçük kelimelerle fiile bağlanıyor; bu derste dördünü bir arada tanıyacaksın.

Anlatım

Edat öbeği fiilin önünde

Edat öbeğini 在家, 对我, 和你 gibi öbeklerden tanıyorsun: bir edat, arkasında bir isim, hepsi birlikte öznenin arkasında ve fiilin önünde. Bu derste o yere dört yeni kelime oturuyor. İzlence onları üç işe göre ayırır: zaman ve yer getirenler (从), yön ve yol getirenler (往 ve 从'nin ikinci kullanımı), eylemin ilgili olduğu kişiyi getirenler (给 ve 跟).

Sıra hep şudur: özne + edat + isim + fiil: 我从学校来, 我往前走, 我给你打电话, 我跟你去.

从: nereden, ne zamandan

从 bir hareketin ya da bir sürenin başladığı noktayı söyler. Yer için: 马克从法国来 «Mark Fransa'dan geliyor». Zaman için: 从明天开始 «yarından itibaren». İkisinde de 从 öbeği fiilden önce durur.

Başlangıcın bir de sonu varsa 到 gelir: 从八点到十点 «sekizden ona kadar», 从学校到超市 «okuldan markete». Bu çerçeve hem zamanı hem uzaklığı ölçer ve çoğu zaman cümlenin başına geçer: 从这儿到那儿远不远？ Ulaşım araçlarıyla birlikte kullanımı ileride ayrıca işlenecek; şimdilik iskeleti tanı.

从 bir kişiyi doğrudan alamaz; kişi önce bir yere çevrilir. Bunu 这儿 ve 那儿 yapar: 从我这儿 «benim yanımdan», 从小明那儿 «Xiao Ming'in yanından». Türkçede «Xiao Ming'den aldım» deyip geçeriz; Çincede kitabı Xiao Ming'in bulunduğu yerden alırsın: 我从小明那儿借了一本书.

从'nin ikinci işi: içinden, üstünden

从 her zaman çıkış noktası değildir. Bir hareket bir yerden geçiyorsa, o geçilen yer de 从 ile gelir: 从这个门进去 «bu kapıdan gir», 从桥上过去 «köprünün üstünden geç». Burada kapı da köprü de yolun ortasındadır; yürüyen oradan başlamamıştır, oradan geçmektedir. Bu yüzden 从 bu kullanımda çoğunlukla 过, 进, 出 gibi yön fiilleriyle buluşur.

往: hangi yöne

往 hareketin yönünü söyler; arkasına bir yön kelimesi ya da bir yer gelir. Yol tarifinin bel kemiğidir: 往前走 «ileri yürü», 往左拐 «sola dön», 往右骑 «sağa sür», 往东走 «doğuya doğru yürü». Daha önce gördüğün yön tümleçleriyle de birleşir: 往上走 «yukarı çık», 往回骑 «geri sür».

往'nun arkasına bir kişi gelecekse o kişi de 从'deki gibi bir yere dönüşür: 往你那儿走 «senin olduğun yere doğru yürüyorum». 往 yalnız yönü verir, varışı söylemez; vardığın yeri söylemek istersen 到 kullanırsın: 往前走，到路口往左拐.

Tabelalarda 往 birkaç tek heceli fiilin arkasına da geçer: 开往北京的火车 «Pekin'e giden tren»; konuşmada yeri fiilin önü. Yön bildiren bir başka edat, 向, üçüncü düzeyde.

给: kısa bir hatırlatma

给'yi ayrıntısıyla Ders HSK2.23'te gördün. Edat olarak fiilin önünde durur ve işin kime yöneldiğini ya da kimin hesabına yapıldığını söyler: 给我打电话 «beni ara», 给朋友做饭 «arkadaşına yemek yapmak». Bu dersteki yeri tabloda: o da bir edat öbeği kurar, o öbek de fiilden önce gelir.

跟: kiminle

跟 «ile» demektir; işi birlikte yaptığın kişiyi fiilin önüne getirir. Çoğu zaman yanına 一起 alır: 我跟小明一起去 «Xiao Ming'le birlikte gidiyorum». 一起 fiilin hemen önündedir, 跟 öbeğinin arkasında.

Ders HSK1.34'te 和'nın da aynı işi gördüğünü öğrenmiştin: 我和小明一起去. 一起 ile birlikte iki edat birbirinin yerine geçer. Ayrıldıkları yer 跟'nin fiil anlamından gelir: 跟 «peşinden gitmek» demektir. Sınıfta hocanın 跟我读 dediğini duyarsın: «benden sonra oku, beni tekrarla». Burada sıra var, önce hoca okur, sonra sen. Aynı anda birlikte okumak istersen 跟我一起读 ya da 和我一起读 dersin.

对 ise tek yönlüdür, söz ya da gülümseme bir kişiye çevrilir. 我跟他说了 «ona söyledim, onunla konuştum» olur, ama gülümsemenin hedefi yine 对 ile gelir: 她对我笑.

跟 iki ismi de bağlar, o zaman «ve» demektir: 我跟小明都是学生; izlence bunu bağlaç olarak ayrı sayar. 跟……一样 «… ile aynı» ise üçüncü düzeyin kalıbı.

Karakter köşesi

Dördü bir yol tarifinin kelimeleri. 往 yönü verir, 拐 dönüşü: 往左拐 «sola dön». 街 cadde, 桥 köprü; ikisi de tarifte yer işareti olur: 过了桥往右拐 «köprüyü geçince sağa dön».

往'nun solunda 很 ve 得'den tanıdığın 彳 var. 街'de aynı 彳 solda, 亍 sağda duruyor; iki yarı birleşince 行 olur, ortalarında üst üste iki 土. 拐'nin solundaki 扌 elin daralmış biçimi, 桥'nin solundaki 木 ağaç. Ezber için: köprüyü bir ağaç gövdesinden geçit diye düşün.

往 bu seviyenin listesinden; 街 üçüncü, 桥 dördüncü, 拐 altıncı düzeyin listesinde, ama sokakta yol soran onu ilk hafta duyar.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçe bu dört işin çoğunu hâl ekleriyle görür. Ayrılma eki -DAn ayrılmayı, kaynağı ve çıkışı gösterir: «Ali odadan çıktı». Yönelme eki -(y)A varılan yeri ve hedefi: «Beni Paris'e gönderdiler». Çincede bunların karşılığı 从 ve 到'dur, ama 从 fiilin önünde, 到 ya da yer kelimesi çoğu zaman fiilin arkasında durur: 从土耳其来, 去北京.

从'nin ikinci işinde iki dil örtüşür. Türkçede ayrılma eki «geçmek» fiiliyle birleşince içinden geçilen yeri bildirir: «Şehir merkezinden geçtiniz mi?» Çince de çıkışla geçişi tek kelimeyle karşılar: 从桥上过去.

«-e doğru» Türkçede bir ilgeçtir ve yönelme ekli bir isim ister: «Kızlar denize doğru koşuyordu». Çincede 往 tam bu işi görür: 往海边跑. «-DAn … -(y)A kadar» da 从……到…… çerçevesinin karşılığıdır; Türkçe «kadar» ilgecinin bitiş noktası taşıyan anlamı zamanda da yerde de geçer: «Saat bire kadar beklerim», «Van'a kadar gidemedik».

«İle» de bir ilgeç ve ek olarak iki biçimde yaşar: «Ahmet'le», «Ahmet ile». Anlamlarından biri «birinin yanında, birlikte»: «Ercan baloya kiminle gitmiş?» Bu 跟'dir: 你跟谁去？ Türkçenin «ile»si araç da bildirir: «arabayla gidiyor». 跟 araç bildirmez.

En büyük fark yönde: Türkçede işaret ismin arkasında bir ek, Çincede ismin önünde ayrı bir kelime. Öbeğin cümledeki yeri ise iki dilde de fiilin önü.

Örnekler

İlk üçte 从 bir başlangıç koyuyor, dördüncüde kişiyi 那儿 ile yere çeviriyor. Beşincide kapı yolun ortasında: 从 geçişi, 往 yönü bildiriyor. Son ikide 跟'nin iki yüzü var: 一起 ile birliktelik, hocanın ağzında «takip et».

Örnek diyalog

Hafta sonu bir öğleden sonra. 小明 ile 马克 okulun yakınındaki küçük bir çay evinde oturuyor. Deniz yurttan bisikletle çıkacak ama yeri bilmiyor; telefonu açıyor.

Yirmi dakika sonra telefon yine çalıyor.

Tarifte doğu kapısı 从 ile çıkış, köprü 从 ile geçiş, sağ ve sol 往 ile yön. Deniz uzaklığı 从……到…… ile soruyor. 马克 kendini 小明'in yanına 跟 ile koyuyor ve Deniz'e 往你那儿 ile yöneliyor; kişi yine 那儿 ile yere dönmüş. Son replikte 给 telefonun kime yöneleceğini söylüyor.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. 从学校东门出去，往右骑，到第二个路口往左拐。 (Cóng xuéxiào dōngmén chūqu, wǎng yòu qí, dào dì-èr ge lùkǒu wǎng zuǒ guǎi.) Kapı çıkış noktası, sağ ve sol yön; kavşak ise varış, onu 到 getirir.
2. 我从九点到十二点在图书馆。 (Wǒ cóng jiǔ diǎn dào shí'èr diǎn zài túshūguǎn.) Başlangıç 从 ile, bitiş 到 ile.
3. (a) 离: iki yerin arasındaki sabit uzaklık. (b) 从: yolun başı söyleniyor, sonu 到 ile geliyor.
4. 我从马克那儿借了一本书。 (Wǒ cóng Mǎkè nàr jièle yì běn shū.) Kişi 那儿 ile yere çevrilir.
5. 跟我读'da önce hoca okur, sen ardından tekrarlarsın; 跟我一起读'da ikiniz aynı anda okursunuz.

Özet kartı

1. 从, 往, 给, 跟 edat öbeği kurar; öbek öznenin arkasında, fiilin önünde durur.
2. 从 çıkış noktasını söyler: 从北京来, 从明天开始; bitiş noktası 到 ile gelir: 从八点到十点.
3. 从 geçilen yeri de söyler: 从这个门进去, 从桥上过去.
4. 从 ve 往 kişiyi çıplak almaz: 从小明那儿, 往你那儿.
5. 往 yönü verir: 往前走, 往左拐, 往回骑; varışı 到 söyler.
6. 给 + kişi + fiil: iş kime yöneliyor ya da kimin için yapılıyor (给我打电话).
7. 跟 + kişi (+ 一起) + fiil: birlikte yapılan iş. 跟 «takip et» anlamını da taşır: 跟我读.
8. İki yer arasındaki uzaklık 离 ile söylenir, 从 ile değil.

Sonraki derse köprü

Deniz birinci kavşakta döndü ve köprüyü hiç görmedi; 小明 bu yüzden ona geri sürmesini söyledi. Hikâyede bir sebep ve onun sonucu var, ama ikisini birbirine bağlayan kelime henüz yok: Deniz yanlış kavşakta döndüğü için yolu kaybetti. Sıradaki ders, «因为…所以…», bu bağı kuruyor. Sebebi taşıyan 因为 ile sonucu taşıyan 所以 cümlenin neresine girer, ve Türkçedeki «-DIğI için» ile «bu yüzden» hangisine karşılık gelir?