Bodymap’in hikâyesi

Açılış sahnesi

Barkın Ağrı'da bir devlet hastanesinin psikiyatri servisinde psikolog. Bir hafta sonu bir beden psikoterapisi tanıtım akşamına katılıyor. Konuşmacı ekrana bir insan bedeni çiziminin önden, arkadan ve yüzden görünümünü yansıtıyor. Çizimin üzeri küçük renkli işaretlerle dolu: kırmızının ve mavinin tonları, her biri bir kasın yerinde. Konuşmacı "Bu bir Bodymap," diyor, "bir insanın kaslarının yanıt haritası."

Salonda bir uğultu oluyor. Barkın da etkileniyor. Bu kadar ayrıntılı bir harita ilk kez görüyor; her kas, her renk, her ton ayrı ayrı işaretlenmiş. Yanındaki meslektaşı Demet fısıldıyor: "Bu kadar ayrıntı varsa çok güvenilir bir şey olmalı."

Barkın bir an düşünüyor. Servisteki işinde her gün ölçekler kullanıyor; bir ölçeği kullanmadan önce iki şeye bakmayı öğrenmiş: aynı kişiye iki kez uygulandığında aynı sonucu veriyor mu, ve ölçtüğünü söylediği şeyi gerçekten ölçüyor mu? Demet'e dönüp yavaşça söylüyor: "Ayrıntılı olduğu kesin. Doğrulanmış olup olmadığını bilmiyorum."

Akşam eve dönerken Barkın telefonunda kurumun Bodymap sayfasını açıyor ve okumaya başlıyor.

Bu derste ne olacak

Bu derste Bodynamic'in en çok anılan aracı Bodymap'in ne olduğunu, nasıl doğduğunu ve hakkında ne bilindiğini göreceğiz. Dersin asıl sorusu, ince ayrıntılı bir ölçüm ile sınanıp onaylanmış bir ölçümün aynı şey olup olmadığı. Barkın da Demet de, bu dersteki herkes gibi, kurgusal.

Sıfır noktası

Telefonundaki bir hava durumu uygulamasını düşün. Yarın için saat saat tahmin veriyor: öğlen on dörtte yüzde otuz yağmur ihtimali, on beşte yüzde kırk, rüzgâr kuzeydoğudan saatte on iki kilometre. Ekranda küçük bulutlar, damlalar, oklar. Çok ayrıntılı.

Ama bu ayrıntı bir şey söylemez: uygulama geçen ay kaç kez tuttu? Saat saat verilen tahminlerin ne kadarı gerçekten gerçekleşti? Bir uygulama çok az ayrıntı verip çok iyi tahmin edebilir; bir başkası çok ayrıntı verip sık sık yanılabilir. Ayrıntı bir ekranın zenginliğidir. Doğruluk ise ancak tahminler gerçekleşen havayla karşılaştırıldığında ortaya çıkar.

Mekanizma

Bodymap nedir

Kurumun kendi tanımına göre Bodymap kasların ve fasyanın esneklik yanıtı örüntülerinin bir haritasıdır. Tek bir form üzerinde bedenin önden, arkadan ve yüzden görünümü yer alır; yanıtlar çoğunlukla kırmızı ve mavi tonlarından oluşan dokuz renkle işaretlenir. Kurumun anlatımında bugün analiz bir yazılımla yapılıyor ve ortalama iki yılda bir yeniden test öneriliyor.

Bodymap'in arkasındaki fikir bu akademinin baştan beri anlattığı fikirdir: bir kas yoklamaya aşırı yanıtla, az yanıtla ya da nötr bir yanıtla karşılık verebilir ve bu yanıtların gelişim dönemleri ile ego işlevleriyle bir ilişkisi olduğu varsayılır. Kurumun eski bir yazısı yanıtı dört derece az yanıt, dört derece aşırı yanıt ve bir nötr yanıt olarak dokuz basamakta okur. Kırmızının ağır bastığı yerler çoğunlukla geç konumu, mavinin ağır bastığı yerler erken konumu düşündürür.

Bodymap'in nasıl yapıldığı, bir kasın nasıl yoklandığı ve haritanın nasıl okunduğu bu akademinin konusu sayılmaz. Bunlar yıllar süren bir eğitimin içinde öğrenilir.

Haritanın doğuşu

Kurumun tarihçesine göre Lisbeth Marcher altmışlı yıllarda psikomotor eğitimde çalışırken kasların temasa farklı yanıt verdiğini fark eder. Altmışlı yılların sonunda bu gözlemler bir araştırma programına dönüşür. Yetmiş üç ile yetmiş dört arasında Bodymap'in kas listesi, yanıt ayrımı ve ego işlevleri tamamlanır.

Bu hikâyede bir sayı sorunu var ve onu saklamamak gerekiyor. Kurumun farklı sayfaları Bodymap'te kaç kas olduğunu farklı söylüyor. Bodymap ve tam Bodymap eğitimi sayfaları yüz yirmi beşten fazla kastan ya da kas çiftinden, bir yerde de bedenin her yanında yüz yirmi beşten fazla test noktasından söz ediyor. Yöntemin ansiklopedisinin yayıncısı yüz elli dört kas ve ilişkili dokudan bahsediyor. Marcher bir söyleşide Bodymap'in dört yüz kas ya da kas parçası hakkında bilgi verdiğini söylüyor. Kayıt sayıları da farklı: bir sayfada on bin civarında rapor, bir başka sayfada on beş binden fazla seans kaydı.

Bu sayılar belki farklı birimleri sayıyor: kas, kas çifti, kas parçası, test noktası. Ama hiçbir kaynak onları birbirine açıkça bağlamıyor. Biz de burada sayılardan birini seçip öbürlerini yanlış ilan etmiyoruz.

İki soru: güvenirlik ve geçerlik

Barkın'ın servisteki iki sorusu bir ölçüm aracı için temel sorulardır.

Bir terzi düşünelim. İki terzi aynı insanın omuz genişliğini ölçüyor ve aynı sayıyı buluyor: bu güvenirliktir. Ama terzi mezurayı omuzdan değil boyundan geçiriyorsa, iki terzi de aynı yanlış sayıyı bulur: güvenirlik var, geçerlik yok. Bir ölçüm aracının değeri bu iki sorunun ikisine de bağımsız cevaplar verilince ortaya çıkar.

Bodymap'in güvenirliği

Bodynamic'in iki bin bir yılında hazırladığı doğrulama belgesi, Bodymap'in güvenirliği için Lennart Ollars'ın bin dokuz yüz seksen tarihli bir bitirme tezine dayanır. Kopenhag Üniversitesi psikoloji bölümünde yazılmış ve özel baskı olarak çıkmış bu teze göre farklı test uygulayıcıları aynı danışan üzerinde anlaşıyor ve harita zaman içinde oldukça istikrarlı kalıyor. Brantbjerg aynı tezi kaynakçasında yayımlanmamış bir tez olarak anar.

Marcher bir söyleşide bu çalışmayı kendi diliyle anlatır: beş öğrencinin aynı beş danışanı test ettiğini ve tutarlılığın yüzde doksan ile doksan sekiz arasında çıktığını söyler. Bu oranın hangi yöntemle hesaplandığı söylenmez. Beş öğrenci ve beş danışan küçük bir çalışmadır; yayımlanmamış olması da başka araştırmacıların onu inceleyememesi demektir.

Bodymap'in geçerliği

Geçerlik sorusu daha zor. Bodymap gerçekten bir insanın gelişim öyküsünü ve ego işlevlerini mi yansıtıyor? Doğrulama belgesi bu konuda birkaç girişim sıralıyor: bin dokuz yüz doksan ikide bir danışanın Bodymap'inin aynı danışanın Rorschach testiyle gayriresmî olarak karşılaştırılması, ama belgeye göre bu çalışma hiç yayımlanmamış; bir doktora tezi; görsel beden okumayla Rorschach'ı karşılaştıran bir pilot çalışma; seksenli yıllarda işkence mağdurlarının çocuklarıyla yapılan ve raporu gizli tutulan bir proje.

Kurumun bugünkü Bodymap sayfası ise bir pilot çalışmadan söz ediyor: Danimarka'da bir travma kliniğinde dört testin Bodymap ile karşılaştırıldığını ve Rorschach ile Bodymap arasında herhangi iki değerlendirme yöntemi arasında görülenden daha yüksek bir uyum bulunduğunu yazıyor. Sayfada yazar, yıl, örneklem ya da yayın bilgisi yok. Bir cümle ne kadar güçlü olursa olsun, dayandığı çalışma incelenemiyorsa okur onu tartamaz.

Sitenin iddiası ve sınırı

Kurumun Bodymap sayfası haritayla psikolojik sorunların köklendiği yaşın saptanabileceğini, şok travmanın ve travma sonrası stres bozukluğunun tanımlanabileceğini yazar. Bu güçlü bir iddiadır. Bu akademinin kaynak taramasında bu iddiayı destekleyen bağımsız, hakemli bir çalışma bulunamadı.

Bu yüzden Bodymap bugün yöntemin kendi içindeki bir haritadır. Tıbbi ya da psikolojik bir tanı aracı olarak sunulamaz ve bir kastan geçmişte yaşanmış belirli bir olay çıkarılamaz. Bir kasın yanıtını eski bir yaralanma, egzersiz, ilaçlar, yorgunluk ya da o günkü ruh hâli de etkileyebilir. Nisa'nın duyduğu cümle bu yüzden bir uyarı işaretidir: bir harita, ne kadar ayrıntılı olursa olsun, bir anının yerini tutmaz.

Ayrıntı ile doğruluk

Bodymap'in hikâyesi bir yöntemin içinden bakıldığında etkileyicidir: yıllar süren gözlem, binlerce kayıt, bir insan bedeninin çok ince bir haritası. Dışarıdan bakıldığında ise dürüst bir soru bırakır: bu harita araziyle ne kadar örtüşüyor? Bu sorunun cevabı henüz bağımsız araştırmalarla verilmedi.

Bu iki bakışı birlikte tutmak mümkün. Bodymap bir uygulayıcının danışanıyla konuşmasını zenginleştiren, bedene dikkatle bakmayı öğreten bir araç olabilir. Ama bir tanı ya da bir geçmiş okuma aracı gibi kullanıldığında ayrıntısının söylemediği bir şeyi söylemeye başlar.

Kaynaklardan okuma

Yaygın yanlışlar

Kendin dene

Aklında kalsın

Bodymap, Bodynamic'in kas yanıtlarını bir beden çizimi üzerinde renklerle işaretleyen haritasıdır. Fikri altmışlı yıllarda psikomotor eğitimde doğdu ve yetmişli yılların ortasında biçimlendi. Kurumun sayfaları haritadaki kas sayısını farklı veriyor; burada hiçbiri tek doğru sayı gibi sunulmadı.

Bir ölçümün değeri iki soruya bağlıdır: güvenirlik ve geçerlik. Bodymap'in güvenirliğine dair bilinen çalışma küçük ve yayımlanmamış bir tezdir; geçerliğine dair girişimler yayımlanmamış ya da incelenemeyen çalışmalardır.

Kurumun sitesi Bodymap'le sorunların köklendiği yaşın ve şok travmanın saptanabileceğini söylüyor; bu iddia bağımsız bir çalışmayla desteklenmedi. Bodymap bugün yöntemin kendi içindeki bir haritadır; bir tanı aracı gibi kullanılamaz.

Barkın o akşamdan sonra tanıtım broşürünü bir dosyaya koydu. Dosyanın üstüne iki kelime yazdı: ayrıntılı, sınanmamış. Altına küçük harflerle bir üçüncüsünü ekledi: henüz.

Sınıfta

Bodymap'in nasıl yapıldığı, bir kasın nasıl yoklandığı ve haritanın nasıl okunduğu Bodynamic eğitiminin en uzun ve en sıkı denetlenen kısımlarından biridir. Kurumun uygulayıcı eğitimi sayfası Bodymap okumayı ikinci yılın konuları arasında sayar; üçüncü yılda psikomotor anatomi sınavı ve Bodymap analizi sınavı vardır. Tam Bodymap eğitimine yalnız sınavlarını geçmiş, tezi süren, terapisi ve süpervizyonu devam eden uygulayıcılar katılabiliyor. Doğrulama belgesi de bu eğitimin uzunluğu yüzünden Bodymap'in uluslararası bir test olarak kullanılmasının önerilmediğini yazıyor. Bu ders Bodymap'in hikâyesini ve sınırlarını anlattı; aracın kendisi yalnız eğitimin içinde, yıllar içinde öğrenilir. Bir eğitimde Bodymap'in sınırlarının nasıl konuşulduğunu sormak, iyi bir eğitimi tanımanın da yollarından biri.

Sonraki derse köprü

Bu derste zengin ayrıntının bir doğrulamanın yerine geçmediğini gördük. Bir sonraki ders bu dikkati bir seçime taşıyor: bir beden psikoterapisti ya da bir eğitim programı seçerken hangi sorular sorulur, hangi işaretler uyarıdır? Bir uygulayıcı nasıl seçilir?