Ekipte dayanışma

Açılış sahnesi

Karabük'te bir banka şubesi. Yeni şube müdürü Kutlu Bey ayın ilk pazartesi sabahı mutfağın duvarına bir tablo asıyor: her çalışanın adı ve yanında o ay sattığı kredi kartı, sigorta ve birikim hesabı sayısı. "Rekabet iyidir," diyor gülümseyerek, "ay sonunda birinciye bir hediye var."

İlk hafta şubenin havası değişiyor. Gişedeki Neşe artık öğle arasında kimseyle oturmuyor; müşterisini bekletmeden kendi masasına alıyor, telefonla kendi listesini arıyor. Yıllardır şubede çalışan Ayla Hanım ise her zamanki gibi yeni gelen İsmail'in takıldığı ekranlara yardım ediyor, yaşlı bir müşterinin emekli maaşını üç kez anlatıyor, kasada sıkışan arkadaşına el veriyor. Tabloda adı en altta duruyor.

Cuma akşamı Ayla Hanım dosyaları kapatırken İsmail yanına geliyor: "Abla, siz bana bu kadar zaman ayırıyorsunuz, sizin satışlarınız düşüyor." Ayla Hanım omuz silkiyor: "Önemli değil." Ama eve giderken tabloyu düşünüyor. Yıllardır şubenin en çok aranan insanı olduğunu biliyor; bu ay ilk kez kendini işe yaramaz hissediyor.

O gece Neşe de uyuyamıyor. Tablonun başında o var, ama öğle aralarında yalnız. Bir arkadaşı ona yazıyor: "Herkes senden çekiniyor artık." Neşe telefonu ters çeviriyor.

Bu derste ne olacak

Bu derste bir iş ekibinde aidiyet ile performansın dengesini gözlemleyeceğiz ve bu dengeyi Bodynamic'in dayanışma ve performans temasıyla ilişkilendireceğiz. Bir şubenin bir ayı üzerinden, kişilerin bu temaya verdiği farklı cevapları ve bir ekibin bu cevaplarla nasıl biçimlendiğini göreceğiz. Şubedeki herkes ve dersteki öbür ekipler kurgusal.

Sıfır noktası

Bir kürek takımını düşün. Sekiz kişi aynı teknede, aynı yöne çekiyor. Her birinin kolu güçlü olmalı; zayıf bir kürek tekneyi yavaşlatır. Ama en güçlü kürekçi bile kendi ritminde çekerse tekne sağa sola yalpalar. Teknenin hızı en güçlü kolun gücünden çok, sekiz kolun birlikte suya girip çıkmasından gelir.

Bir kürek takımında iki şey birden gereklidir: herkesin elinden gelenin en iyisini yapması ve herkesin teknedeki öbür yedi kişiyi duyması. Biri yalnız kendi gücüne bakarsa tekne bölünür. Biri yalnız ötekilere uyup kendi kürek gücünü hiç kullanmazsa tekne ağırlaşır. İyi bir takımda güçlü olmak ile birlikte olmak birbirinin rakibi sayılmaz.

Mekanizma

Dayanışma ve performans teması

Bodynamic'in yedi gelişim döneminin sonuncusu kurumun sitesinde dayanışma ve performans diye anılır ve yaklaşık yedi ile on iki yaş arasına yerleştirilir. Kurumun sayfasına göre bu dönemde çocuk bir grubun ve topluluğun üyesi olmayı öğrenerek kendi kültüründe bir yer bulur. Sayfanın saydığı temalar uzun bir liste: grupta içeride ya da dışarıda olmak, yukarıda ya da aşağıda olmak, biz ve onlar, liderlik ve arabuluculuk, hem kendisiyle hem başkalarıyla rekabet, uzmanlaşma ve paranın değeri.

Bu liste bir okul bahçesini anlatıyor gibi görünür, ama bir iş yerini de anlatır. Bir şubenin mutfak duvarına asılan tablo bu temaların neredeyse hepsini aynı anda çağırdı: kim yukarıda, kim aşağıda; kim içeride, kim dışarıda; rekabet, para ve bir uzmanlığın değeri. Bu dersin önerdiği okumaya göre bu temalar çocuklukta karşılandıktan sonra da kapanmaz; yetişkin hayatında yeni gruplarla birlikte yeniden önümüze gelir. Bir ekip, bir kişinin bu temaya bir zamanlar verdiği cevabın yeniden sınandığı yerlerden biridir.

Üç cevap

Kurumun dönem sayfası bu döneme verilen cevapları üç konumla anlatır. Erken konuma kurum kendini eşitleyen konum der: kişi öne çıkmaktan kaçınır. Geç konuma rekabetçi konum der: kişi kendi değerini performansına bağlar. Sağlıklı konumda ise kişi kendi elinden gelenin en iyisini yapmak ile başkalarına yardım etmek arasında gidip gelebilir.

Şubedeki ayı bu üç adla, kavramı göstermek için, okumayı deneyelim. Ayla Hanım'ın hikâyesi kendini eşitleyen konumu hatırlatıyor: yıllardır öbürlerine yardım ediyor, kendi başarısını hiç öne çıkarmıyor ve "önemli değil" diyor. Neşe'nin ayı rekabetçi konumu hatırlatıyor: tablonun başına çıkmak için öğle aralarından, arkadaşlarından vazgeçiyor ve değerini bir sayıya bağlıyor. Bu okumalar iki kadına bir ad koymak için yapılmıyor; gerçek bir insanda konum değerlendirmesi eğitimli bir uygulayıcının işi. Aynı Neşe evde kardeşleriyle bambaşka bir yerde durabilir.

İki kadın da bedelini ödüyor. Ayla Hanım ekibin en çok aranan insanıyken kendini işe yaramaz hissediyor, çünkü yaptığı şey tabloda görünmüyor. Neşe tablonun başında ama öğle aralarında yalnız. Biri aidiyeti korumak için kendi performansından veriyor, öbürü performansı için aidiyetten. Bodynamic'in sağlıklı konum tarifi tam bu ikisinin arasındaki gidiş gelişi anlatır: hem kendi işini iyi yapmak hem de gruba el vermek, ve bunlardan birinin ötekini yok etmemesi.

Ekip bir aynadır

Kutlu Bey'in tablosu bir niyetle asıldı: şubenin satışlarını artırmak. Ama tablo bir şeyi daha yaptı. Ekibin içindeki dayanışma ve performans temasını herkesin önüne koydu. Bir ekip yalnız işlerin yapıldığı yer olmaz; bir kişinin gruba ait olma ve grupta değerli olma biçiminin her gün sahnelendiği yerdir.

Bu açıdan bakınca bir yöneticinin kararları da bu temaya dokunur. Yalnız bireysel sayıları ödüllendiren bir düzen rekabetçi cevapları besleyebilir. Hiçbir katkının görünmediği bir düzen kendini eşitleyen cevapları besleyebilir. Bu, Kutlu Bey'in kötü bir yönetici olduğu anlamına gelmez; o da kendi bildiği yolla şubeyi ayakta tutmaya çalışıyor. Ama bir ekip yöneticisi bu temanın odadaki ağırlığını görürse, cevabını da ona göre kurabilir.

Liderlik ve arabuluculuk

Liderlik ile arabuluculuk da kurumun bu döneme yazdığı listede yer alır. Bu iki beceri bir ekipte dayanışmanın en görünür yüzleridir. Fehmi Bey'in ödülü odaya getirme önerisi ve Recep Usta'nın kahvaltı sofrası, iki ayrı kişinin bir grubun içindeki çizgileri yumuşatma çabasıdır. İkisi de kimseyi küçültmeden bir grubu yeniden bir araya getirmeye çalışıyor.

Bodynamic'in tarihinde ekip ve liderlik alanı da yer alır. Kurumun tarihçe sayfası, yetmişli yılların sonunda kurucu grubun üyelerinden Erik Jarlnaes ile spor ve liderlik alanında uygulamalar yapıldığını anlatır. Bu bilgi, kuramın yalnız terapi odası için düşünülmediğini, grupların ve ekiplerin hayatına da uzandığını gösteriyor. O uygulamaların nasıl yürüdüğüne dair elimizde bir anlatım yok; burada yalnız varlıklarını anıyoruz.

Ayla Hanım'ın görünmez katkısı

Açılış sahnesine dönelim. Ayla Hanım'ın yardımları tabloda görünmüyor, ama şubenin işleyişini taşıyor: İsmail'in hızla öğrenmesi, yaşlı müşterinin şubeye güvenmesi, kasanın sıkışmadan kapanması. Bunlar bir ekibin dayanışmasının ta kendisi. Sorun Ayla Hanım'ın yardım etmesi olmaz; yardımının görünmez kalması ve kendisinin de onu "önemli değil" diye küçültmesi olur.

Kendini eşitleyen bir cevabın yanına yeni bir seçenek eklemek Ayla Hanım için şu olabilir: "Bu ay İsmail'in eğitimine çok zaman ayırdım; bunun da şubeye bir katkı olduğunu düşünüyorum" diyebilmek. Rekabetçi bir cevabın yanına yeni bir seçenek eklemek Neşe için de şu olabilir: bir öğle arasında masaya oturmak ve tablonun başında olmanın bir arkadaşlığın yerini tutmadığını kendine itiraf etmek.

Kaynaklardan okuma

Yaygın yanlışlar

Kendin dene

Aklında kalsın

Bodynamic'in son gelişim dönemi bir grubun üyesi olmayı ve grupta bir yer bulmayı anlatır: içeride ve dışarıda, yukarıda ve aşağıda, biz ve onlar, liderlik, arabuluculuk ve rekabet. Bu temalar bir iş ekibinde yeniden canlanır.

Kurumun dönem sayfası üç cevap anlatır: öne çıkmaktan kaçınan kendini eşitleyen konum, değerini performansa bağlayan rekabetçi konum ve kendi en iyisini yapmak ile başkalarına yardım etmek arasında gidip gelebilen sağlıklı konum. Bu adlar bir kişiyi tarif etmez; bir ekibin içindeki anları okumaya yarar.

Bir ekibin düzeni de bu temaya dokunur. Yalnız sayıları ödüllendiren bir düzen görünmez katkıyı siler. Görünmez katkının adını koymak hem onu yapanı hem ekibi güçlendirebilir.

Ay sonunda Kutlu Bey tablonun yanına ikinci bir kâğıt astı: "Bu ay kime en çok teşekkür ediyoruz?" Kâğıtta en çok yazılan ad Ayla Hanım'ındı. Neşe de bir satır yazmıştı.

Sınıfta

Bodynamic'in uygulayıcı eğitiminde ikinci yılın konularından biri grup sürecidir; sosyal denge ve kişiler arası temas örüntüleri de aynı yılın ego işlevleri arasında yer alıyor. Bir grubun içinde kendi yerini fark etmek, öne çıkmanın ya da geri durmanın bedende nasıl hissedildiğini görmek, bir metnin taşıyabileceğinden fazlasını ister. Bu ders bir şubenin ayını anlattı; bir grubun içinde kendi cevabını görmek ve yanına yeni bir seçenek koymak, eğitmen eşliğinde ve bir grupla birlikte çalışmanın konusu. Ön koşul aranmayan, birkaç günlük atölyeler bu tür bir grup deneyimiyle ilk kez tanışmak isteyen biri için bir kapı olabilir.

Sonraki derse köprü

Bu derste bir ekibin içindeki görünmez katkıya ve onu taşıyanların bedeline baktık. Bölümün son dersi bu bedeli en ağır taşıyan insanlara dönüyor: hemşireler, öğretmenler, terapistler, bakım verenler. Bakım verenin bedeni nasıl bir yük biriktirir, ve kendine bakım neden işin bir parçasıdır?