Karakter yapısı ne demek

Açılış sahnesi

Serap kırk iki yaşında, Uşak'ta bir tekstil firmasında satın alma uzmanı. Bir gece yatmadan önce telefonunda bir yazıya denk geliyor: beden tiplerine göre insanları beş kategoriye ayıran bir test. Soruları cevaplıyor; sonuç ekrana çıkıyor: "Sen içe kapanık, kopuk bir tipsin. İlişkilerde mesafelisin ve bedeninden kopuksun." Altında bir de çizim var: omuzları kalkık, yüzü donuk bir figür.

Serap telefonu bırakıyor ama uyuyamıyor. Göğsünde bir sıkışma var. Ertesi sabah kahvaltıda kız kardeşi Fatoş'a testi gösteriyor: "Bak, ben buymuşum. Hep böyleymişim." Fatoş testi okuyor, sonra ablasına bakıyor. "Abla, geçen ay annemin hastanedeki gecesinde bütün gece yanında kalan kimdi? Doktorlarla konuşan, beni sakinleştiren? Bu test bunu biliyor mu?"

Serap bir an susuyor. Sonra gülüyor ama gözleri doluyor. "Bilmiyor," diyor. "Ama ben bazen gerçekten kendimi uzak hissediyorum." Fatoş elini ablasının elinin üstüne koyuyor: "O da sensin. İkisi de."

Bu derste ne olacak

Bu dersle dördüncü bölüme, karakter yapılarına geçiyoruz. Bodynamic'in karakter yapısı dediği şeyin ne olduğuna, onun bir gelişim döneminin temasına verilmiş cevapların zamanla yerleşmiş örüntüsü olarak nasıl düşünülebileceğine ve neden bir tanı ya da bir etiket olarak okunmaması gerektiğine bakacağız. İki kız kardeş ve örneklerdeki herkes kurgusal.

Sıfır noktası

Bir nehrin bir vadiyi yüzyıllar boyunca nasıl biçimlendirdiğini düşün. Nehir her bahar taşar, her yaz çekilir. Bir kaya ona engel olduğunda etrafından dolanır; yumuşak bir toprak bulduğunda derinleşir. Yıllar içinde nehrin yatağı bir biçim alır: bir yerde kıvrılır, bir yerde genişler, bir yerde dar bir boğazdan geçer.

Nehrin yatağındaki her kıvrım bir zamanlar bir engele, bir eğime, bir yağmura verilmiş bir cevaptır. Ve yatak yerleştikten sonra da su o yataktan akmaya devam eder. Yine de yatak sonsuza kadar sabit kalmaz: büyük bir sel geldiğinde, bir köprü kurulduğunda, bir kanal açıldığında su yeni bir yol bulabilir.

Bodynamic'in karakter yapısı dediği şey, bu nehir yatağına benzer: bir zamanlar verilmiş cevapların yerleşmiş biçimi.

Mekanizma

Kurumun anlatımı

Kurumun kuramını anlatan sayfaları yedi gelişim döneminin her birinin bir karakter yapısı oluşturduğunu söyler. Her yapının üç konumu vardır: erken, geç ve sağlıklı. Bu akademinin ikinci bölümünde bu konumları her dönem için tek tek tanıdık. Bu bölüm o konumların bir araya geldiği yere, yapının kendisine bakıyor.

Tarifin inceliği şurada: yapı dönemin kendisi sayılmaz; o döneme verilmiş cevapların örüntüsüdür. Bir çocuk bir dönemde bir şeyle karşılaşır: bir ihtiyacın karşılanması ya da karşılanmaması, bir isteğin görülmesi ya da görülmemesi, bir sevginin kabul edilmesi ya da geri çevrilmesi. Çocuk bu karşılaşmaya bir cevap verir. Bu cevap defalarca tekrarlandığında yerleşir; bir yatak gibi biçimlenir.

Hayatta kalma stratejisi

Kurumun kuramsal sayfası karakter yapıları için önemli bir cümle kurar: yapılar kırılıp atılması gereken savunmalar değil, yaratıcı hayatta kalma stratejileridir. Bu cümle akademinin başında da geçmişti; burada yapıların kendisine bakarken bir kez daha önem kazanıyor.

Bir çocuk bir döneme bir cevap verdiğinde, o cevap o anda ona bir şey kazandırır. Kurumun aynı sayfasındaki bir başka ifadeye göre karakter yapıları, çocuğun karşılıklı bağı koruma dürtüsünden doğar; bazen kişinin kendi onuru pahasına. Bir çocuk bağı korumak için bir şeyden vazgeçebilir; bir başkası onurunu korumak için bağdan uzaklaşabilir. İkisi de o anda o çocuğun bulabildiği en iyi yoldur.

Bu bakışta bir yapı, bir zamanlar işe yaramış bir çözüm olarak görünür; bir kusur olarak görünmez. Ve bir çözüm olarak, içinde bir yetenek de taşıyor.

Etiket ile hikâye

Serap'ın gece okuduğu test, insanları beş kategoriye ayırıp her birine bir sıfat yapıştırıyordu: "içe kapanık", "kopuk", "mesafeli". Bu, karakter yapısı fikrinin en sık yanlış kullanıldığı biçimlerden biri: bir insanı tek bir kalıba koymak ve o kalıbı bir kader gibi sunmak.

Bodynamic bu konuda dikkatli bir dil kullanır. Yapıları ağır psikiyatrik etiketlerle anmak yerine dönemlerin adlarıyla anar. Bentzen'in Bodynamic'i başka beden psikoterapisi yöntemleriyle karşılaştırdığı yazısı, eski karakter adlarının patolojik çağrışımlarına dair yaygın bir hoşnutsuzluktan söz eder. Bu akademi de aynı yolu izliyor: bir yapı adı, bir insanın bir zamanlar neye nasıl cevap verdiğini anlatır; onun ne olduğunu söylemeye kalkmaz.

Bir yapıyı bir insanda okumak, kurumun eğitiminde yıllar süren bir beceridir. Bir yazıyı okuyarak, bir testi doldurarak ya da bir fotoğrafa bakarak bir insanın yapısı bilinmez. Serap'ın kardeşinin sorusu, "bu test bunu biliyor mu?", tam olarak bunu hatırlatıyordu: bir insanın hayatı bir testin göremediği anlarla doludur.

Yapı ile beden

Reich'tan bu yana beden psikoterapisi geleneğinde olduğu gibi, Bodynamic de karakteri bedene bağlar. Kurumun anlatımında bir dönemin temasına verilen cevap yalnız bir davranış alışkanlığı olarak kalmaz; bedenin o dönemde istemli denetime giren bölgelerinde de bir iz bırakır. Kurum bunu kendi sözüyle bir hipotez olarak sunar ve bölümün ilerleyen derslerinde de hep bu çerçevede anılacak.

Bu bağın gündelik bir karşılığı belki şöyle düşünülebilir: bir insan bir cevabı yıllarca verdiğinde, o cevap yalnız aklında değil, duruşunda, nefesinde, sesinde de bir yer tutar. Serap'ın göğsündeki sıkışma, testi okuduktan sonra yalnız bir düşünce değil, bedende bir duyumdu. Bu duyum bir yapının kanıtı sayılmaz; yalnız, bir hikâyenin bedende de yaşadığını hatırlatır.

Yapı ve konum

Yapı ile konum arasındaki ilişki de burada önem kazanıyor. Her yapının erken, geç ve sağlıklı konumları vardı. Bir insan bir dönemin yapısını taşıyor olabilir; ama bu yapının hangi konumda durduğu, hayatın farklı anlarında, farklı ilişkilerde değişebilir. Serap bazen kendini gerçekten uzak hissediyordu; ama annesinin hastanedeki gecesinde bütün gece orada, bütün varlığıyla kaldı.

Bir sonraki ders bu fikri genişletecek: bir insanın yalnız bir yapısı yoktur ve her yapı bir güç taşır. Burada yalnız şunu not edelim: yapı bir kutu değil, bir yataktır; içinden geçen su her gün aynı değildir.

Kaynaklardan okuma

Yaygın yanlışlar

Kendin dene

Aklında kalsın

Bodynamic'in kuramında karakter yapısı, bir gelişim döneminin temasına verilmiş cevapların zamanla yerleşmiş örüntüsüdür. Kurumun anlatımında her dönem bir yapı oluşturur ve her yapının erken, geç ve sağlıklı konumları vardır.

Kurum yapıları yaratıcı hayatta kalma stratejileri olarak okur, kırılması gereken savunmalar olarak okumaz; yapılar çocuğun karşılıklı bağı koruma dürtüsünden, bazen onuru pahasına doğar. Her yapı bir zamanlar işe yaramış bir çözümdür ve bir yetenek taşır.

Bir yapı adı bir tanı değildir. Bir insanın yapısı bir testle ya da bir okumayla bilinmez; onu okumak yıllar süren bir eğitim ister. Yapı bir kutu değil, bir yataktır.

O akşam Serap testin ekran görüntüsünü telefonundan sildi. Yerine Fatoş'un o sabah kahvaltıda söylediği cümleyi bir nota yazdı: "O da sensin. İkisi de."

Sınıfta

Kurumun eğitim programları karakter yapılarını bir uygulayıcının yıllar içinde öğrendiği bir okuma becerisi olarak ele alıyor. Temel eğitimin içeriği yedi evreyi ve beden okumayı kapsıyor; uygulayıcı programının ikinci ve üçüncü yıllarında Bodymap okuma ve Bodymap analizi sınavı yer alıyor. Bu ders karakter yapısı kavramını tanıttı ve onu bir etiket olmaktan korumaya çalıştı. Bir yapıyı bir insanda görmek, onu bir hikâye olarak okumak ve ilişki içinde onunla çalışmak ise bir eğitmenin gözetiminde, uzun bir eğitim sürecinin içinde öğrenilen klinik bir beceri.

Sonraki derse köprü

Serap hem uzak hissedebilen hem bütün bir geceyi annesinin yanında geçirebilen biriydi. Bir sonraki ders bu fikre ayrılıyor: bir insan, birçok yapı. Bir kişi farklı dönemlerde farklı konumlar taşıyabilir mi ve her yapının taşıdığı güç nasıl adlandırılır?