Enerji yönetimi

Açılış sahnesi

Ferit kırk bir yaşında, Gaziantep'te bir kargo şirketinde dağıtım şoförü. Sabah yedide depoya geliyor; ilk çayını içerken araca yüz yirmi paket yükleniyor. Radyoyu açıyor, ıslık çalıyor, ilk teslimatları koşar adım yapıyor. Öğleye kadar enerjisi yüksek; merdivenleri ikişer ikişer çıkıyor.

Öğleden sonra bir apartmanın kapısında bir müşteri ona bağırıyor: paket bir gün gecikmiş, içindeki ilaç acilmiş. Ferit'in gecikmeyle bir ilgisi yok; paket ona sabah verildi. Ama müşteri bağırmaya devam ediyor. Ferit'in elleri sıkılıyor, çenesi kasılıyor; bir şey söylemek istiyor ama yalnız "kusura bakmayın" deyip imzayı alıyor ve merdivenleri iniyor. Araca bindiğinde direksiyonu iki eliyle sıkıyor. Kalan teslimatları sessizce, radyo kapalı yapıyor.

Akşam eve geldiğinde on yaşındaki oğlu salonda topla oynuyor. Top bir vazoya çarpıp devriliyor; vazo kırılmıyor ama su halıya dökülüyor. Ferit bütün gün tuttuğu sesle bağırıyor. Oğlu donakalıyor. Ferit bir an kendi sesini duyuyor ve susuyor. Halının ortasında durup kendine soruyor: bu ses kimin içindi?

Bu derste ne olacak

On bir işlevin altıncısı enerji yönetimi. Kurumun bu işlevi yük biriktirmek, tutmak ve boşaltmak olarak anlatmasına, duygu ve stresin bu üç hareketle ilişkisine ve bir gün içinde enerjinin nerede yükselip nerede düştüğünü fark etmeye bakacağız. Bu ders yeniden bir gözlem göreviyle bitiyor. Ferit ve örneklerdeki öteki insanlar kurgusal.

Bu akademi eğitim amaçlıdır; tanı, tedavi ya da acil yardım sunmaz. Bu dersteki görev bir gözlem görevidir; istediğin an bırakabilirsin. Travma anılarını tek başına canlandırmaya çalışma. Yoğun korku, donakalma, gerçekdışılık, kendine zarar verme düşüncesi, göğüs ağrısı ya da nefes darlığı olursa dur ve bir uzmana başvur. Yakın ve ciddi bir tehlike varsa yüz on ikiyi ara.

Sıfır noktası

Ocaktaki bir çaydanlığı düşün. Su ısınır, ısındıkça içindeki buhar artar. Çaydanlığın bir kapağı ve bir ağzı vardır. Kapak buharı bir süre tutar; ağız buharı kontrollü bir şekilde bırakır. Düdüklü bir çaydanlık hazır olduğunu öterek söyler.

Kapağı sıkı sıkıya kapatılmış, ağzı tıkalı bir çaydanlık ise bir süre sessiz kalır; ama ısı devam ettikçe buhar bir yerden çıkar. Kapağı fırlatır, ya da suyu taşırır. Ağzı hep açık, kapağı hiç olmayan bir çaydanlık ise hiç kaynamaz; ısıyı tutamaz.

Ferit'in günü bir çaydanlık gibiydi: sabah ısındı, öğleden sonra kapağı sıkıca kapattı, akşam kapak fırladı.

Mekanizma

Kurumun tarifi

Kurumun ego işlevleri sayfası enerji yönetimini üç hareketle tarif eder: yük biriktirmek, tutmak ve boşaltmak. Aynı tarifin ikinci yarısında duygu ve stres yönetimi geçer. Bu iki parça birbirine bağlı: bir duygu ya da stres bir yüktür; biriktirilebilir, tutulabilir, boşaltılabilir.

"Enerji" sözcüğü gündelik dilde çok farklı anlamlarda kullanılıyor: kimi için bir ruh hâli, kimi için gizemli bir güç. Bu akademi sözcüğü sade bir anlamda kullanıyor: bir insanın bir gün içinde hissettiği canlılık, gerginlik, yorgunluk ve heyecanın toplamı. Bir sabah ıslık çaldıran şey ile bir akşam bağırtan şey aynı türden bir hareketin iki ucu.

Yük biriktirmek

Enerji yönetiminin ilk hareketi yük biriktirmek. Bu ilk bakışta olumsuz gelebilir; oysa hayatın pek çok yerinde yük biriktirmek gerekir. Bir sınava hazırlanmak, bir yarışa çıkmak, zor bir konuşmayı yapmak, bir sabahı başlatmak; bunların hepsi enerjiyi bir yerde toplamayı ister.

Ferit'in sabahki ıslığı ve merdivenleri ikişer ikişer çıkması, bir günün başında toplanan enerjinin görüntüsüydü. Yük biriktirebilmek bir beceridir: bir işin başında kendini toparlamak, harekete geçecek gücü bulabilmek.

Yükü tutmak

İkinci hareket yükü tutmak. Bu da bir beceridir: her duyguyu anında dışarıya vurmamak, uygun bir zamanı ve yeri bekleyebilmek. Ferit'in öğleden sonra müşterinin karşısında sesini yükseltmemesi bir tutmaydı. İşinin gereği buydu; bağıran bir müşteriye bağırarak cevap vermek durumu daha da kötüleştirirdi.

Bazı insanlar tutmayı çok küçük yaşta ve çok iyi öğrenir. "Erkek adam ağlamaz", "büyükler konuşurken sesini çıkarma", "misafirin yanında kızma" gibi cümleler, bir yükü tutmayı bir aile ya da kültür değeri hâline getirebilir. Bu cümlelerin bir zamanlar bir işe yaradığı da olur: bir çocuğu bir kalabalıkta korur, bir aileyi bir çatışmadan uzak tutar. Ama yetişkinlikte aynı cümle, yükün hiçbir zaman bırakılamadığı bir hayata dönüşebilir.

Tutmanın bir bedeli de var. Tutulan yük bir yerde durur. Ferit'in sıkılan elleri, kasılan çenesi, direksiyonu sıkan parmakları, sessizce yapılan teslimatlar: yük bedeninde taşınıyordu. Tutmak bir süre için iyi gelir; ama tutulan yük boşaltılmazsa bir yerden çıkar.

Yükü boşaltmak

Üçüncü hareket boşaltmak. Biriktirilen ve tutulan yük bir şekilde bırakılmak ister. Boşaltmanın pek çok yolu olabilir: yürümek, koşmak, konuşmak, ağlamak, gülmek, şarkı söylemek, bir arkadaşa anlatmak, bir defter doldurmak. Bunların ortak noktası, yükün kişiye ve çevresine zarar vermeden, uygun bir yerde bırakılması.

Ferit'in akşam bağırması da bir boşaltmaydı; ama yanlış yerde ve yanlış kişiye. Öğleden beri tuttuğu yük, kırılmamış bir vazo ve biraz dökülmüş su bahanesiyle oğluna boşaldı. Bu, kurumun tarifinin tersinden bir örneği gibi: yük birikti, uzun süre tutuldu ve bir anda, kontrolsüz bir şekilde dışarıya çıktı.

Duygu ve stres

Kurumun tarifinin ikinci yarısı duygu ve stres yönetimi. Bu akademi o yönetimi bir duyguyu bastırmak ya da yok etmek olarak okumuyor. Duygu bir yüktür ve yük biriktirilip tutulup boşaltılabilir. Mesele duyguyu ortadan kaldırmak değil, onun ne zaman, nerede ve nasıl taşınacağını seçebilmek.

Bir duyguyu yönetmek ile bastırmak arasındaki fark burada görünüyor. Ferit'in öğleden sonraki tutması bir yönetimdi: o anda o yerde öfkesini dışarı vurmamayı seçti. Ama öfkeyi akşama kadar hiçbir yere bırakmadan taşıması, yönetimin yarım kaldığını gösteriyordu. Tutma vardı; boşaltma yoktu.

Enerjinin gün içindeki dalgası

Bir insanın enerjisi bir gün içinde dalgalar hâlinde yükselip düşer. Sabah kimisinde yüksek, kimisinde düşüktür. Bir öğle yemeğinden sonra çoğu insan bir düşüş yaşar. Bir tartışma, bir sevinç, bir haber enerjiyi bir anda yükseltir; bir hayal kırıklığı bir anda düşürür.

Bu dalgaları fark etmek, enerji yönetiminin ilk adımlarından biri gibi düşünülebilir. Ferit'in gününde dalga açıkça görünüyordu: sabah yüksek, öğleden sonra kasılmış bir yükseklik, akşam kontrolsüz bir boşalma. Ferit bu dalgayı akşam, halının ortasında, oğlunun yüzüne bakarken fark etti. Fark etmek ona bir şey öğretti: yükün kaynağı oğlu değildi.

Bir sonraki akşam Ferit eve girmeden önce arabada beş dakika oturdu, radyoyu açtı ve sesini yükseltip bir türkü söyledi. Sonra eve girdi, oğlunun yanına oturdu ve bir önceki akşam için özür diledi.

Kaynaklardan okuma

Yaygın yanlışlar

Kendin dene

Aklında kalsın

Enerji yönetimi, Bodynamic'in ego işlevlerinin altıncısıdır. Kurumun tarifinde yük biriktirmeyi, tutmayı ve boşaltmayı, bir de duygu ve stres yönetimini kapsar.

Üç hareketin üçü de bir beceridir. Yük biriktirmek bir işe başlamak için gerekir; tutmak, bir duyguyu uygun zamana bekletmektir; boşaltmak, yükü kimseye zarar vermeden bırakmaktır.

Tutulan yük bir yerde durur. Boşaltılmadığında bir yerden, çoğu zaman yanlış bir yerden çıkar. Enerjinin gün içindeki dalgasını fark etmek, yükün kaynağını görmeye yardım edebilir.

Bir hafta sonra Ferit'in oğlu ona bir şey sordu: "Baba, arabada niye şarkı söylüyorsun?" Ferit güldü. "Eve gelmeden önce yükümü bırakıyorum." Oğlu bir an düşündü, sonra topunu kucağına aldı: "O zaman ben de bahçede atayım."

Sınıfta

Programın ilk yılı enerji yönetimini de kapsıyor. Bu ders yük biriktirmek, tutmak ve boşaltmak hareketlerini adlandırdı. Ama bir yükün bedeninde nerede toplandığını, nerede tutulduğunu, hangi yolla boşaldığını bulmak, okuyarak değil, eğitmenin dikkatli bakışı altında, başka katılımcılarla birlikte ve kendi bedeninde fark ederek öğrenilen bir şey. Bu dersin gözlem görevi o fark etmenin küçük bir başlangıcı. Yükün nerede birikip nereye döküldüğünü bir başkasının tanıklığında görmek, tutmanın ve bırakmanın kendi bedenindeki biçimini tanımak ise sınıfın işi.

Sonraki derse köprü

Ferit'in akşam arabada türkü söylemesi, kendi yükünü oğluna taşımamak için verdiği bir karardı: kendi ihtiyacı ile oğlunun ihtiyacını tarttı. Bir sonraki ders bu tartmaya ayrılıyor: sosyal denge. Kendi ihtiyacını ertelediğimiz bir anda kendi ihtiyacımız ile ötekinin ihtiyacını nasıl tartarız?