Ego işlevi ne demek

Açılış sahnesi

Gamze otuz altı yaşında, İstanbul'da metrobüs şoförü. Sabah beşte kalkıyor, kızının beslenme çantasını hazırlıyor, saçını örüyor, onu komşuya bırakıyor. Altıda direksiyonda. Metrobüs kalabalık; bir yolcu kapının arasına çantasını sıkıştırıyor, bir başkası yüksek sesle telefonla konuşuyor. Gamze aynasından bakıyor, kapıyı yeniden açıyor, sesini yükseltmeden anons ediyor.

Öğleye doğru bir durakta yaşlı bir adam inerken bağırmaya başlıyor: otobüs geç kalmış, randevusu kaçmış, bunun suçlusu Gamze'ymiş. Gamze bir an ayaklarını pedalların arasında, yere bastığını hissediyor. Adama bakıyor, "haklısınız, bugün yol çok kalabalıktı" diyor ve kapıyı kapatıyor. Sonraki durağa kadar omuzlarının yavaş yavaş indiğini fark ediyor.

Akşam eve döndüğünde kızı ödevinde bir soruya takılmış. Gamze yorgun; ama kızının yanına oturuyor, soruyu birlikte okuyorlar. Ertesi sabah ise uyanamıyor. Alarmı iki kez kapatmış; kızının saçını aceleyle bağlıyor, beslenme çantasına yalnız bir elma koyuyor, komşunun kapısında bir şey söylemeden çocuğu bırakıp koşuyor. Direksiyonda ilk kez bir yolcuya sesini yükseltiyor. Akşam kızına bunu anlatırken düşünüyor: dün kolayca yaptığı şeyler bugün neden bu kadar zordu?

Bu derste ne olacak

Bu ders üçüncü bölümün, on bir ego işlevinin girişi. Bodynamic'in "ego işlevi" dediği şeyin ne olduğunu, neden bir kişilik özelliği değil bir beceri olarak düşünülebileceğini ve bu becerilerin bir yetişkinin gününde nasıl iş gördüğünü konuşacağız. İşlevlerin sayısına dair kaynaklardaki farka da değineceğiz. Gamze de, örneklerdeki öteki yetişkinler de kurgusal.

Bu akademi eğitim amaçlıdır; tanı, tedavi ya da acil yardım sunmaz. Bu bölümdeki görevler kısa ve hafiftir; istediğin an bırakabilirsin. Travma anılarını tek başına canlandırmaya çalışma. Yoğun korku, donakalma, gerçekdışılık, kendine zarar verme düşüncesi, göğüs ağrısı ya da nefes darlığı olursa dur ve bir uzmana başvur. Yakın ve ciddi bir tehlike varsa yüz on ikiyi ara.

Sıfır noktası

Bir marangozun alet çantasını düşün. İçinde bir çekiç, bir testere, bir rende, bir su terazisi, bir mezura var. Marangoz bir masa yaparken bunların hepsini kullanır; çoğu zaman hangisini kullandığını düşünmeden. Testere eline alışmıştır, terazinin kabarcığını bir bakışta okur.

Bazı aletler daha yıpranmıştır, bazıları daha keskin. Bir marangozun rendesi çok iyi olabilir ama terazisi eğri. O zaman masaları güzel ama biraz yamuk olur. Yorgun bir günde en keskin alet bile kör gelir. Ve yeni bir alet, kullanıldıkça ele alışır.

Gamze'nin gününde de böyle bir alet çantası vardı: yere basmak, sesini ayarlamak, kızına yer açmak, bir öfkeyi karşılamak. İkinci sabah aletler aynıydı; el yorgundu.

Mekanizma

Bir beceri olarak işlev

Bodynamic, insanın gündelik hayatta yaslandığı psikolojik becerileri on bir kategori altında toplar ve bunlara ego işlevi adını verir. Kurumun tanıtım sayfası bu işlevleri bir dizi becerinin adı olarak sunar: bağlantı kurmak, konum almak, merkezde kalmak, sınır koymak, yere basmak, enerjiyi yönetmek, kendi ihtiyacını başkalarınınkiyle dengelemek, düşünmek ve plan yapmak, kendini ortaya koymak, yakınlaşıp uzaklaşmak, kendi cinsiyetini yaşamak.

"Ego" sözcüğü Türkçede çoğu zaman bencillik çağrışımı taşır: "egosu yüksek", "ego yapıyor". Bodynamic'teki anlamı bambaşka. Burada ego, bir insanın kendisi olarak dünyada iş görmesini sağlayan becerilerin bütünü. Ego işlevi de bu becerilerden biri: bir sınırı koyabilmek, bir öfkeyi karşılayabilmek, bir fikri düşünüp tartabilmek.

Neden bir beceri, neden bir puan değil

Kişilik testlerine alışkın bir okur için on bir işlev, on bir puanlık bir karne gibi görünebilir: bağlantıda yüksek, sınırlarda düşük. Bu akademi işlevleri böyle okumuyor. Gamze'nin iki sabahı bunun nedenini gösteriyor: aynı insan, aynı becerilere bir gün kolayca, ertesi gün zorlukla yaslandı. Yorgunluk, uykusuzluk, bir kayıp, bir hastalık, bir sevinç, bir becerinin o gün ne kadar elde olduğunu değiştirir.

Bir beceri olarak düşünmek iki şey söyler. Birincisinde işlevin derecesi sabit sayılmaz; kullanıldıkça gelişebilir, zor bir dönemde geri çekilebilir. Ötekinde hiçbir işlev tek başına iyi ya da kötü sayılmaz; her biri belirli bir durumda işe yarar. Güçlü bir sınır, bir kavgada korur; bir sarılmada uzaklaştırabilir.

Beden ve beceri

Kurumun anlatımında ego işlevlerinin bir özelliği var: bu beceriler bedenle birlikte öğrenilir. Bir bebeğin başını tutmayı, oturmayı, ayağa kalkmayı, uzanmayı öğrenmesi, aynı zamanda bir psikolojik becerinin temelini atmasıdır. Ayağa kalkan bir çocuk yalnız bacaklarını değil, dünyada yerinde durmayı da öğrenir. Kurum her işlevi bedendeki belirli kas gruplarıyla ilişkilendirir; bu ilişki kurumun kendi sözüyle bir hipotezdir ve bu akademi ayrıntısına girmez.

Gamze'nin öğle saatindeki anı bu bağın gündelik bir görüntüsü gibiydi. Bağıran bir adamın karşısında önce ayaklarını, yere bastığını hissetti; sonra sesini buldu. Kurumun anlatımıyla bu, bir becerinin bedendeki bir duyumla birlikte iş görmesidir. Bölüm boyunca her işlevi bir yetişkin anı üzerinden anlatacak, ama hiçbir kası işlevle eşleştirmeyeceğiz; o eşleştirme yüz yüze eğitimin konusu.

Gözlemleyen ben

Kurumun ego anlatısında işlevlerin yanında bir de katmanlar vardır. Bunlardan birinin adı gözlemleyen ben. Kurumun sayfası onu öteki katmanlarla birlikte iş gören bir katman olarak anar; adından da anlaşılacağı gibi, insanın kendi deneyimine bir adım geriden bakabilmesiyle ilgilidir.

Gamze'nin akşam kızına anlatırken kendine sorduğu soru, "dün kolay olan bugün neden zordu?", gözlemleyen benin bir anıydı. Bu bölümdeki her görev biraz bu katmana yaslanıyor: bir gününde hangi beceriye yaslandığını, hangisinin o gün elde olmadığını fark etmek. Bir beceriyi fark etmek, onu geliştirmenin ilk adımı gibi görünse de, bu akademi bir sıra önermiyor; fark etmek kendi başına değerli.

On mu, on bir mi

Bu bölümde işlevlerin sayısını on bir olarak anıyoruz, çünkü kurumun bugünkü tanıtım sayfası on bir işlev sayar. Ama kaynaklar arasında bir fark var: kurumun blogundaki daha eski yazılarda on işlev sayılıyor ve bu listelerde cinsiyet becerileri yer almıyor. Uygulayıcı programındaki numaralama da sitenin liste sırasından farklı. Bu akademi bu farkı bir hata gibi değil, yöntemin zaman içinde değişen bir yanı gibi okuyor; bölüm boyunca sitenin bugünkü listesini izleyeceğiz.

Kaynaklardan okuma

Yaygın yanlışlar

Kendin dene

Aklında kalsın

Ego işlevi, Bodynamic'in bir insanın gündelik hayatta yaslandığı psikolojik becerilerin her birine verdiği addır. Kurum bugün on bir işlev sayar; eski yazılarda on işlev sayılıyordu.

Bu akademi işlevleri bir kişilik puanı gibi değil, gelişebilen ve güne göre değişebilen beceriler olarak anlatır. Hiçbir işlev tek başına iyi ya da kötü sayılmaz; her biri belirli bir durumda işe yarar.

Kurum bu becerilerin bedenle birlikte öğrenildiğini ve kas gruplarıyla ilişkili olduğunu öne sürer; bu bir hipotezdir. Gözlemleyen ben, bir insanın kendi becerilerini bir adım geriden fark edebilmesini anlatır.

Gamze o akşam kızıyla birlikte yatmadan önce ertesi günün beslenme çantasını hazırladı. Alarmı da bir saat erkene kurdu. Sabah kızının saçını örerken ayaklarını mutfağın taşında hissetti; kapıda komşuya teşekkür etmeyi unutmadı.

Sınıfta

Kurumun uygulayıcı programı on bir işlevi iki yıla yayar: ilk yılda konum alma, merkezlenme, sınırlar ve enerji yönetimi; ikinci yılda bağlantı, topraklanma ve gerçeği sınama, sosyal denge, bilişsel beceriler, kendini ortaya koyma, kişiler arası temas örüntüleri ve cinsiyet becerileri. Bu bölüm her işlevi bir yetişkin anı ve bir gözlem göreviyle anlatacak; üç derste kısa bir tadım alıştırması da olacak. İşlevlerin bedendeki karşılığını bulmak ve onlarla çalışmak ise bir eğitmenin gözlemiyle ve bir grubun içinde, eğitim günlerinin konusu.

Sonraki derse köprü

Gamze'nin gününde kızının yanına oturduğu an da, komşusunun kapısındaki teşekkür de aynı beceriye yaslanıyordu. Bir sonraki ders on bir işlevin ilkine, bağlantıya ayrılıyor: destek almanın kolay olduğu bir an ile zor olduğu bir an arasındaki fark neyle ilgili?