Takıma girmek

Açılış sahnesi

Ekim, üçüncü sınıf. Sekiz buçuk yaşındaki Ada okulun halk oyunları ekibine yazılmış; ekip bahar şenliği için bir horon hazırlıyor. İlk provada spor salonunda on altı çocuk omuz omuza bir halka kuruyor. Geçen yıldan beri ekipte olanlar adımları biliyor; birbirlerine göz kırpıyor, şakalaşıyor. Ada halkanın ucunda, iki eski üyenin arasına sıkışmış duruyor. Sağındaki kız onun omzunu tutmuyor, yalnız elini omzunun üstünde havada bekletiyor.

Halkanın başında, mendili sallayan çocuk, başçı, beşinci sınıftan Emir. Adımlar hızlanınca Ada iki kez yanlış ayağa basıyor ve halka bir an kırılıyor. Biri "yeniler hep bozuyor" diye mırıldanıyor. Ada o akşam eve dönünce Gülseren teyzesini görüntülü arıyor ve ondan Trabzon'daki düğünlerde nasıl horon tepildiğini anlatmasını istiyor. Teyzesi ekranın önünde, mutfağında, adımları ağır ağır gösteriyor. Ada salonun ortasında saatlerce deniyor.

Aynı hafta, sokağın arkasındaki boş arsada sekiz yaşını iki ay geçmiş Deniz ve dört arkadaşı eski tahtalardan bir kulübe yapıyor. Kemal'den öğrendiği bir düğümle tahtaları iple bağlayan tek kişi o. Diğerleri ona "düğümcü" diyor. Cumartesi öbür sokağın çocukları gelip kulübenin bir tahtasını alınca iki grup karşı karşıya geliyor: "Bizim!" "Hayır, bizim!" Deniz bir an duruyor, sonra öbür grubun en büyüğüne dönüyor: "Bir tahtamız fazla var. Onu alın, bunu bırakın. Düğümü de gösteririm."

Bu derste ne olacak

Yedi dönemin sonuncusu bu dersle başlıyor: dayanışma ve performans. Bir çocuğun bir grubun ve bir topluluğun üyesi olmayı öğrenerek kendi kültüründe nasıl bir yer bulduğuna, içeride ve dışarıda olmaya, "biz" ile "onlar"a, liderliğe ve arabuluculuğa, rekabete, uzmanlaşmaya ve paranın değerine bakacağız. Dönemin konumlarını da adıyla anacağız; nasıl göründükleri bu modülün kalan iki dersinin konusu. Halk oyunları ekibi, kulübenin çocukları ve dersteki yetişkinler kurgusal.

Sıfır noktası

Bir göçmen kuş sürüsü gökyüzünde bir ok biçiminde uçar. Okun ucundaki kuş rüzgârı karşılar; arkasındakiler onun açtığı havada daha az yorulur. Bir süre sonra öndeki kuş geri çekilir, bir başkası öne geçer. Sürüde her kuş bazen önde, bazen arkadadır.

Sürüye yeni katılan bir kuş önce kenarda uçar. Ritmi tutturana kadar sürünün dışına savrulur, sonra yeniden yerini bulur. Bir gün o da okun ucuna geçer. Sürü bir kuşun gücüyle değil, sırayla öne geçen ve geri çekilen bütün kuşların gücüyle uçar.

Ada horon halkasının ucunda, sürünün kenarındaki yeni kuş gibiydi. Deniz ise iki grubun arasında bir an okun ucuna geçmişti.

Mekanizma

Kendi kültüründe bir yer bulmak

Kurumun bu döneme ayırdığı sayfa dönemi yedi yaşından on iki yaşına, ilkokulun ilk yıllarından ergenliğin eşiğine kadar uzatır ve temayı tek bir cümlede toplar: çocuk bir grubun ve bir topluluğun üyesi olmayı öğrenerek kendi kültüründe bir yer bulur. Önceki dönemlerde çocuğun dünyası çoğunlukla bir aile, bir yuva, birkaç yetişkindi. Bu dönemde dünyanın merkezine yaşıtlar girer: bir sınıf, bir ekip, bir sokak, bir oyun grubu.

Kurumun gelişim anlatısında bu dönemin bir ayrıntısı var. Bernhardt ile Isaacs'in yazısı, klasik kuramların okul çağını tek parça bir dönem saydığını, Bodynamic'in ise onu iki ayrı göreve böldüğünü anlatır. Görüş döneminde çocuk kendini kelimelere dökmeyi öğreniyordu; bu dönemde ise kendini bir grubun içinde, başkalarıyla birlikte konumlandırmayı öğrenir.

İçeride ve dışarıda

Kurumun saydığı temaların ilki grupta içeride ya da dışarıda, yukarıda ya da aşağıda olmaktır. Ada'nın ilk provası bu temanın neredeyse eksiksiz bir resmiydi. Halkanın içindeydi ama ucundaydı. Omzu tutulmuyordu. Geçen yılın çocukları kendi aralarında içerideydi; Ada henüz yarı dışarıda.

Ada'nın o akşam yaptığı şey dikkate değer. Grubun içine girmek için grubun diline, adımlara çalıştı. Bir yetişkinden, teyzesinden, bu dilin kökünü öğrendi. Bir grupta yer bulmak çoğu zaman tam olarak böyle başlar: grubun ritmini öğrenmek.

Biz ve onlar

Kurumun bir başka teması "biz" ile "onlar" ayrımıdır. Deniz'in kulübesi bir "biz" kurmuştu; öbür sokağın çocukları "onlar" oldu. Bu ayrım bu yaşta neredeyse kendiliğinden doğar; bir grup kendini başka bir gruptan ayırarak tanımlar.

"Biz" duygusu bir çocuğa güç verir: bir yere ait olmak, korunmak, birlikte bir şey yapmak. Aynı duygu sınırları da keskinleştirir; bir tahta parçası bir anda iki grubun onuru hâline gelebilir. Deniz'in teklifi bu keskinliğin içinde bir kapı açtı: "Bir tahtamız fazla var."

Liderlik ve arabuluculuk

Kurumun saydığı temalardan ikisi liderlik ve arabuluculuktur. Horon halkasının başındaki Emir bir lider örneğiydi: mendili sallayan, adımları belirleyen, halkayı ileri taşıyan. Deniz'in arsadaki cümlesi ise bir arabulucunun cümlesiydi: iki grubun arasında durmak ve her ikisinin de kabul edebileceği bir yol bulmak.

Bu iki rol aynı çocukta, farklı gruplarda, farklı zamanlarda görünebilir. Bir çocuk okul ekibinde sessiz bir üye, sokakta bir lider olabilir. Bu dönemin işlerinden biri, bu rolleri denemek ve hangisinin ne zaman yerinde olduğunu bedenle, deneyerek öğrenmektir.

Rekabet ve uzmanlaşma

Rekabet de listede, iki yönüyle: kişinin kendisiyle ve başkalarıyla. Hemen yanında uzmanlaşma duruyor. Ada'nın salondaki saatleri kendisiyle bir rekabetti: dünkü adımlarından daha iyisini atmak. Deniz'in düğümü ise bir uzmanlıktı; grubun içinde ona bir ad ve bir yer verdi: "düğümcü".

Uzmanlaşma bu yaşta bir çocuğun bir grupta yer bulmasının en güçlü yollarından biridir. Bir şeyi iyi yapmak, gruba bir katkı sunmak demektir. Ama aynı uzmanlık bir çocuğun değerini yalnız o şeye bağlamasına da yol açabilir; bu ayrımın ayrıntısını bir sonraki derste konuşacağız.

Paranın değeri

Kurumun listesindeki son tema paranın değeridir. Bu ilk bakışta gruba ait olmaktan uzak bir konu gibi durur. Ama bu yaştaki çocuklar çoğu zaman parayı ilk kez bir grup içinde deneyimler: harçlıkları birleştirip bir top almak, bir kermeste satış yapmak, bir şeyin bedelini birlikte ödemek.

Dönemin konumları

Yedinci dönemde erken konumun adı Leveling, geç konumunki Competitive; sağlıklı konum ise kendini ve grubu dengeleyen konum. Sayfaya göre erken konumdaki kişi öne çıkmaktan kaçınır; geç konumdaki kişi değerini performansına bağlar; sağlıklı konumdaki kişi ise kendi elinden gelenin en iyisini yapmak ile başkalarına yardım etmek arasında gidip gelebilir. Bir çocuğun ve bir yetişkinin hayatında nasıl göründükleri bu modülün kalan iki dersinde açılacak.

Kaynaklardan okuma

Yaygın yanlışlar

Kendin dene

Aklında kalsın

Dayanışma ve performans dönemi okul çağının ikinci yarısına yerleşir ve teması bir çocuğun bir grubun ve topluluğun üyesi olmayı öğrenerek kendi kültüründe bir yer bulmasıdır.

Kurumun saydığı alt temalar içeride ve dışarıda, yukarıda ve aşağıda olmak; biz ve onlar; liderlik ve arabuluculuk; kendisiyle ve başkalarıyla rekabet; uzmanlaşma ve paranın değeridir. Bir grupta yer bulmak çoğu zaman grubun ritmini öğrenmekle başlar.

Dönemin erken konumunda kişi öne çıkmaktan kaçınır, geç konumunda değerini performansına bağlar; sağlıklı konumda kendi en iyisini yapmak ile başkalarına yardım etmek arasında gidip gelebilir.

Mart başında bir provada Emir hastaydı. Öğretmen mendili halkaya uzattı: "Kim başa geçmek ister?" Ada'nın sağındaki kız Ada'ya baktı ve onun omzunu ilk kez sıkıca tuttu. Ada elini kaldırmadı ama ayaklarının adımları biliyordu.

Sınıfta

Bir grubun içinde yer bulmak, bir yetişkin için de kâğıt üzerinde öğrenilen bir şey değil. Kurumun uygulayıcı programının ikinci yılı grup sürecini kendi başına bir konu olarak ele alıyor. Bir grupta nerede durduğunu, kenarda mı başta mı olduğunu, bir anlaşmazlıkta arabulucu mu taraf mı olduğunu fark etmek, ancak bir grubun içinde, başkalarıyla birlikte geçirilen zamanda görünür hâle geliyor. Bu ders o temaları adlandırdı; onları kendi bedeninde ve kendi grubunda yaşamak sınıfın işi.

Sonraki derse köprü

Ada'nın salondaki saatleri bir başarı içindi; teyzesine yaptığı görüntülü arama ise bir bağ. Bir sonraki ders: Başarmak mı, ait olmak mı? Başarma ihtiyacı ile ait olma ihtiyacı çatıştığında bir çocuk ne yapar ve iki ihtiyaç birlikte nasıl karşılanabilir?