Bedeni okumak, bedeni yargılamak

Açılış sahnesi

Bayramın ikinci günü, Samsun'da büyük bir aile sofrası. Selda otuz bir yaşında, masanın köşesinde oturuyor. Bir haftadır gece vardiyasında çalışıyor ve gözleri ağırlaşmış. Kollarını göğsünde kavuşturmuş, omuzları hafif öne düşmüş.

Karşısında kuzeni Tolga var. Tolga geçen ay bir hafta sonu beden atölyesine katılmış ve o günden beri herkesin duruşuna dikkat ediyor. Çay gelirken yüksek sesle Selda'ya dönüyor: "Bak, kollarını kapatmışsın. Omuzların da içe dönük. Sen kendini saklıyorsun, birilerinden korunuyorsun. Çocukken bir şey mi oldu?"

Sofrada bir sessizlik oluyor. Teyzesi gülüyor, annesi Selda'ya bakıyor. Selda kollarını çözüyor, sonra ne yapacağını bilemeden yeniden kavuşturuyor. "Üşüdüm sadece," diyor. "Bir de çok uykusuzum." Tolga başını sallıyor ama yüzündeki ifade "biz biliyoruz" der gibi.

Selda o gece eve dönerken bedeninin ortada çıplak kalmış gibi hissettiğini fark ediyor. Kimse ona dokunmamıştı ama biri bedenini izinsiz okumuş ve herkesin önünde bir hikâye anlatmıştı.

Bu derste ne olacak

Bu ders Bölüm Bir'i kapatıyor ve şimdiye kadar öğrendiğimiz sözlüğün nasıl kullanılmaması gerektiğini konuşuyor. Gözlem, yorum ve yargıyı birbirinden ayıracağız. Bodynamic'in bir durumu parçalarına ayırmak için kullandığı Bodyknot adlı aracı tanıyacağız. Sonra bir bedeni izinsiz yorumlamanın neden bir sınır ihlali olduğunu ve bir bedenin hangi başka nedenlerle öyle durabileceğini göreceğiz. Selda ile Tolga, dersteki öteki kişiler gibi, kurgusal.

Sıfır noktası

Bir sabah pencereden bakıyorsun. "Hava bulutlu" dersen bir gözlemde bulunmuş olursun; dışarı bakan herkes aynı şeyi görebilir. "Yağmur yağacak" dersen bir yorum yapmış olursun; belki haklısın, belki bulutlar dağılacak. "Bugün kötü bir gün olacak" dersen artık bir yargıya varmışsın; bulutlardan bir günün değerine sıçramışsın.

Üç cümle de aynı gökyüzüne bakıyor ama her biri bir öncekinden biraz daha uzaklaşıyor. Gözlem gördüğünde kalır. Yorum gördüğünden bir adım öteye geçer. Yargı ise gördüğünü bir değere ya da bir hükme bağlar.

Tolga'nın sofradaki cümlesi bu üç basamağı tek nefeste çıktı. "Kollarını kapatmışsın" bir gözlemdi. "Kendini saklıyorsun" bir yorumdu. "Çocukken bir şey mi oldu?" ise artık Selda'nın geçmişi hakkında bir hükme yaklaşıyordu.

Mekanizma

Gözlem, yorum, yargı

Bu akademide şimdiye kadar beden üzerine pek çok kelime öğrendik: az yanıt, aşırı yanıt, vazgeçme, tutma, erken ve geç konum. Bu kelimeler bir bedene bakmanın yeni yollarını açıyor. Ama her yeni bakış yolu, yanlış kullanıldığında yeni bir etiketleme yolu da olabilir.

Bodynamic'in sözlüğü gözlemi zenginleştirir ama yorumu kendiliğinden doğru yapmaz. Kolları kavuşturulmuş bir insanın bu duruşu üşümekten, yorgunluktan, rahat bulduğu bir alışkanlıktan, kültürel bir oturma biçiminden ya da gerçekten bir şeyden korunmaktan gelebilir. Dışarıdan bakan biri bu nedenlerden hangisinin geçerli olduğunu bilemez. Selda üşüdüğünü ve uykusuz olduğunu söyledi; bunu bilen tek kişi oydu.

Bodyknot: bir düğümü ayırmak

Bodynamic'in gözlem ile yorumu ayırmak için kullandığı bir araç var. Adı Bodyknot, yani beden düğümü. Kurumun kuram sayfasına göre bu araç, düğümlenmiş bir durumu birbirinden ayrı öğelere böler: durumun bağlamı, gözlenebilir olgular, duygular, bedensel duyumlar, yorumlar, eylem dürtüleri, olası sonuçlar, seçimler ve eylemler.

Bu listede dikkat çeken bir şey var: yorumlar, olgulardan ayrı bir başlıkta duruyor. Düğüm çoğu zaman tam da bu ikisinin birbirine karıştığı yerde atılır. Tolga'nın sofradaki cümlesinde olgu ile yorum tek bir düğüm hâlindeydi. Selda'nın da yaşadığı buydu: kollarının kavuşturulmuş olduğu doğruydu, ama o olgunun üstüne başkasının yorumu yapışmıştı ve Selda ikisini bir anda ayıramadı.

Bodyknot'un nasıl kullanıldığı, bir durumun bu öğelere nasıl ayrıldığı ve bunun bir seansta nasıl yürüdüğü yüz yüze eğitimin konusu. Burada yalnız aracın arkasındaki fikri tutalım: olguyu yorumdan, duygudan ve seçimden ayırmak, bir durumu çözmenin ilk adımıdır.

Bir bedenin pek çok nedeni

Bir bedenin bir anda nasıl durduğu tek bir şeye bağlı değildir. Uyku, yorgunluk, soğuk, açlık, eski bir yaralanma, bir ilaç, o günkü haberler, oturulan sandalye, kültür, giyilen kıyafet. Hepsi duruşu etkiler. Bodynamic'in kendi geleneğinde bile kas yanıtı tonusla ya da kondisyonla aynı şey sayılmaz; bir kasın yanıtı ancak eğitimli bir elle, zamanla ve kişinin kendi anlatımıyla birlikte okunabilir.

Bu yüzden Bodynamic'in sözlüğü bir sokak gözlüğü gibi kullanılmamalı. Bir bedene bakıp ondan bir geçmiş çıkarmak, yalnız saygısızlık değil, çoğu zaman da yanlıştır. Bir kastan ya da bir duruştan belirli bir yaşta yaşanmış belirli bir olayı çıkarmak, bugün bağımsız bir araştırmanın desteklediği bir okuma sayılmaz. Bu konuyu akademinin son bölümünde ayrıntılı göreceğiz.

İzin

Bir bedeni yorumlamanın bir de ilişki tarafı var. Bir insanın bedeni onun en kişisel alanlarından biridir. Bir başkasının bedeni hakkında, istemediği bir anda, başkalarının önünde konuşmak, ona dokunmasak bile sınırını aşmak demektir.

Bodynamic'in kendi pratiğinde dokunma ve yorum bir ilişkinin ve bir anlaşmanın içinde gerçekleşir. Kurumun uygulayıcı eğitimi programında etik ve terapötik sözleşme ayrı başlıklar olarak yer alıyor. Yani bir bedenle çalışmanın kendisi bir izin ve bir çerçeve içinde öğretiliyor. Bu çerçevenin dışında, bir sofrada ya da bir yoga dersinin ortasında yapılan bir okuma, yöntemin değil onu yanlış kullananın sorumluluğundadır.

Aynı ilke bir sofrada, bir iş toplantısında ya da bir arkadaş sohbetinde de geçerli. Bir arkadaşının yorgun göründüğünü fark ettiğinde "bugün yorgun görünüyorsun, iyi misin?" diye sormak, ona bir kapı açar. "Sen yorgunsun çünkü kendine bakmıyorsun" demek ise kapıyı onun yerine açıp içeri girmektir.

Soru sormanın bir inceliği daha var: cevap vermeme hakkını da tanımak. "İyi misin?" diye soran biri, karşısındakinin "iyiyim" deyip konuyu kapatmasına da yer bırakmalıdır. İzin yalnız evet denebilmesi değil, hayır denebilmesi demektir.

Etiketin bedeli

Önceki bölümde Bodynamic'in eski patolojik adlar yerine gelişim dönemlerinin adlarını kullandığını görmüştük. Bu tercih bir etiketin ne kadar ağır olabileceğinin farkında olmaktan gelir. Bodynamic eğitmenlerinden Marianne Bentzen de bu eski adların pek çok kişiyi rahatsız ettiğini not eder.

Ama gelişim dönemlerinin adları da yanlış kullanıldığında birer etikete dönüşebilir. "Sen tam bir erken konumsun" demek, "sen oralsın" demekten daha nazik değildir. Bodynamic'in insana bakışı onurla bağın birlikte korunmasını önerir; bir insanı tek bir kelimeye sıkıştırmak ise ikisini birden zedeler.

Kaynaklardan okuma

Yaygın yanlışlar

Kendin dene

Aklında kalsın

Bir bedene bakarken üç ayrı şey yapabiliriz: gözlemek, yorumlamak ve yargılamak. Gözlem herkesin görebildiğinde kalır. Yorum bir adım öteye geçer. Yargı ise görüleni bir hükme bağlar.

Bodynamic'in Bodyknot aracı bir durumu bağlam, olgular, duygular, duyumlar, yorumlar, dürtüler, sonuçlar, seçimler ve eylemler olarak ayırır. Düğüm çoğu zaman olgu ile yorumun birbirine karıştığı yerde atılır.

Bir bedenin bir anda nasıl durduğunun pek çok nedeni olabilir ve bu nedenleri en iyi o bedenin sahibi bilir. Bir başkasının bedeni hakkında izinsiz yorum yapmak, dokunmasak bile bir sınır ihlalidir. Bodynamic bedenle çalışmayı bir izin ve bir çerçeve içinde öğretir.

Birkaç hafta sonra Tolga, Selda'ya bir mesaj yazdı: "Sofrada söylediğim şey için özür dilerim. Atölyede bize gözlemin ne olduğunu öğretmişlerdi, ben yorumu da gözlem sandım." Selda mesajı okudu, bir süre düşündü ve cevap yazdı: "Gerçekten üşüyordum."

Sınıfta

Bir bedeni gözlemlemek ile yorumlamak arasındaki çizgi, yüz yüze eğitimin belki de en çok emek istenen konularından biri. Bodynamic International'ın uygulayıcı programında etik ve terapötik sözleşmenin ayrı başlıklar olması bunun bir işareti: bedenle çalışmayı öğrenen biri önce o çalışmanın sınırlarını öğreniyor. Bodyknot gibi araçların kullanımı, dokunmanın nasıl ve hangi izinle yapılacağı ve bir gözlemin ne zaman ve nasıl paylaşılacağı, bir eğitmenin gözetiminde, defalarca denenerek öğreniliyor. Bölüm Bir'de Bodynamic'in sözlüğünü kurduk; o sözlüğü bir insana zarar vermeden kullanmanın inceliği ise sınıfta, bir grubun ve bir eğitmenin eşliğinde kazanılıyor. Eğitimin basamaklarını akademinin eğitim sayfasında bulabilirsin.

Sonraki derse köprü

Sözlüğümüz hazır. Bir sonraki bölümde iki çocuğun, Ada ile Deniz'in büyüyüşünü izlemeye başlıyoruz ve yedi dönemin ilkinden, var olma döneminden açıyoruz. Gelecek dersin sorusu bir bebeğin dünyaya geldiği ilk haftalarla ilgili: burada olmak güvenli mi?