Kasın iki cevabı

Açılış sahnesi

Tuncay İzmir'de belediye otobüsü kullanıyor. Salı öğleden sonra Konak'tan Bornova'ya giden hatta bir yolcu kartı okutamıyor ve ön kapıda bağırmaya başlıyor. Tuncay'ın elleri direksiyonu sıkıyor, parmak boğumları beyazlıyor. Çenesi kilitleniyor, nefesi göğsünün üst kısmında kısa kısa gidip geliyor. Yolcu indikten sonra bile direksiyonu bırakamıyor; bir sonraki durağa kadar elleri aynı sıkılıkta kalıyor.

Aynı akşam evde eşi Gülay tatil planlarını açıyor. Hangi hafta, nereye, kaç günlüğüne. Tuncay kanepeye gömülmüş. "Sen bilirsin," diyor. Kolları iki yanına düşmüş, bakışı televizyonda ama televizyonu izlemiyor. Gülay ısrar edince "Benim için fark etmez" diyor ve sesi gerçekten de hiçbir şeyi fark etmeyen birinin sesi gibi çıkıyor.

Gece yatarken Gülay ona şunu söylüyor: "Bugün sende iki ayrı adam gördüm. Biri her şeyi sıkıca tutuyordu, öbürü hiçbir şeyi tutmuyordu."

Bu derste ne olacak

Bu ders Bodynamic sözlüğünün iki ana kelimesini, az yanıt ile aşırı yanıtı, tanımlarıyla birlikte kuracağız. İkisinin arasındaki yeri, yani nötr yanıtı da tanıyacağız. Kas yanıtının neden kasın sertliği ya da gücüyle aynı şey olmadığını ve aynı insanın neden iki cevabı birden taşıyabildiğini göreceğiz. Tuncay ile Gülay kurgusal bir çift.

Sıfır noktası

Bir radyonun ses düğmesini düşün. İyi çalışan bir düğme sesi gerektiğinde açar, gerektiğinde kısar. Bir haber geldiğinde sesi yükseltirsin, bebek uyuyunca kısarsın. Düğmenin değeri sesin belli bir seviyede durmasında değil, gerektiğinde dönebilmesinde yatar.

Şimdi iki bozuk radyo düşün. Birinin düğmesi en yüksekte takılmış: her şey bağırarak çalıyor, kısmak mümkün değil. Öbürünün düğmesi en düşükte takılmış: radyo açık ama neredeyse hiç ses gelmiyor, açmak mümkün değil. İkisi de bozuk, ama bambaşka biçimde.

Bodynamic'in kas yanıtı için kurduğu sözlük bu düğmeye benzer. Bu derste anlatacağımız sağlıklı yer, sesin ortada durduğu yer sayılmaz. Sağlıklı yer, düğmenin dönebildiği yerdir.

Mekanizma

İki yön

Yöntemin ilk kuşak eğitmenlerinden Merete Holm Brantbjerg, iki cevabı kısa ve açık biçimde tanımlar. Bir yanda sıkılık, gerginlik, kontrol ve tutma var. Öbür yanda bırakıp gitmek, içe kapanmak ve gücün yavaş yavaş sönmesi.

Tuncay'ın direksiyondaki elleri birinci tanıma, kanepedeki kolları ikinci tanıma uyuyor. Gülay'ın "iki ayrı adam" dediği şey, Bodynamic diliyle bir insanın iki ayrı durumda iki ayrı yöne gidişi.

Ortadaki yer

İki yönün arasında Bodynamic'in nötr dediği bir yer var. Brantbjerg'in tanımında nötr yanıt, kişinin o kasa bağlı duygulara ve dürtülere serbestçe ulaşabilmesidir.

Bu tanımdaki kilit kelime serbestçe. Nötr yanıt hissizlik ya da sürekli bir orta gerginlik demek olmuyor. Radyo örneğindeki dönebilen düğme gibi, gerektiğinde kasılabilen, gerektiğinde bırakabilen bir bölgeyi anlatıyor. Tuncay'ın elleri bir yolcunun bağırdığı anda direksiyonu sıkabilir; nötr bir yanıtta yolcu indikten sonra eller bırakmayı da bilir.

Güçle karıştırma

Bu kavramlarla ilk tanışan herkesin düştüğü bir tuzak var: aşırı yanıtı güçlü bir kasla, az yanıtı zayıf bir kasla karıştırmak. Brantbjerg bu karışıklığa açıkça karşı çıkar. Ona göre kas yanıtı, fizyoterapideki anlamıyla kas tonusuna da kişinin kondisyon düzeyine de eşit sayılmaz.

Bu ayrım şaşırtıcı sonuçlar doğurur. Çok çalışmış, güçlü bir sporcunun bir bölgesi Bodynamic diliyle vazgeçmiş olabilir. Hiç spor yapmayan birinin bir bölgesi ise sıkıca tutuyor olabilir. Kas yanıtı bir güç ölçümü sayılmaz; bir kasın içinde taşıdığı psikolojik içeriğe ne kadar ulaşılabildiğine dair bir okumadır.

Bir yelpaze

Bodynamic'in eski yazılarında iki yön basit bir açık kapalı düğmesi olarak anlatılmaz. Kurumun sitesinde yayımlanan ve eskimiş olabileceği uyarısını taşıyan bir yazıya göre yanıt dokuz derece üzerinden düşünülür: dört derece az yanıt, dört derece aşırı yanıt ve tek bir nötr yanıt. Aynı yazıya göre birinci derecedeki örüntü çoğunlukla bilinçlidir, ikincisi bilinç öncesindedir, üçüncü ve dördüncü dereceler ise bilinçdışıdır.

Bu dereceler eski öğretiden aktarılıyor ve bugünkü eğitimde nasıl kullanıldığını bu akademi bilmiyor. Yine de fikir öğretici: vazgeçme ve tutma bir varlık yokluk meselesi sayılmaz, bir derinlik meselesidir. Kişinin kendi fark edebildiği hafif bir tutma ile hiç fark etmediği derin bir vazgeçme aynı şey değildir.

Bu fikrin okur için de bir anlamı var. Kendi gününde fark ettiğin tutmalar ve vazgeçmeler büyük olasılıkla yelpazenin yüzeye yakın uçlarındadır; onları görebiliyorsun, çünkü bilincin erişebildiği yerdeler. Daha derindeki örüntüler ise kendiliğinden görünmez. Bu yüzden kendi kendine yapılan gözlem değerli ama sınırlıdır. Derin katmanlarla çalışmak, Bodynamic geleneğinde bir başkasının eğitimli gözünü ve elini gerektirir. Bu akademideki gözlem görevleri sana yüzeydeki örüntüleri fark etmeyi öğretir; derine inmek için tasarlanmamıştır.

Bir kas neden bir şey taşır

Bu noktada akla doğal bir soru gelir: bir kasın tutması ya da vazgeçmesi neden psikolojik bir anlam taşısın? Bodynamic'in cevabı gelişimle ilgilidir. Kurumun sitesine göre yöntemin merkezî varsayımlarından biri, her kasın çocuğun gelişiminde belli bir dönemde istemli denetime geçtiği ve o dönemde bir iz aldığıdır. Bir kas, çocuğun belli bir şeyi yapmayı öğrendiği yıllarda kullanılmaya başlıyorsa, o yılların ilişkisel deneyimi de kasın yanıtına karışır.

Kurum bu fikri kendi sözüyle bir hipotez olarak sunar ve biz de öyle anıyoruz. Hipotezin hangi kası hangi döneme bağladığı, yüz yüze eğitimin konusudur. Bu akademide bunun yerine fikrin kendisini tutacağız: Bodynamic'e göre beden, gelişimin izlerini taşıyan bir arşiv gibi okunabilir.

Aynı insanda iki cevap

Gülay'ın cümlesine dönelim. Tuncay bir "aşırı yanıt insanı" ya da bir "az yanıt insanı" sayılmaz. Bir alanda tutuyor, başka bir alanda vazgeçiyor. Bodynamic'e göre bir insanın bedeni birçok bölgeden oluşur ve her bölge kendi hikâyesini taşır. Aynı kişide bir bölge tutarken bir başkası vazgeçmiş olabilir.

Bu yüzden Bodynamic insanları iki gruba ayırmaz. Bir insana tek bir kelimeyle bakmak, Tuncay'ın direksiyondaki ellerini görüp kanepedeki kollarını kaçırmak demektir.

Kaynaklardan okuma

Yaygın yanlışlar

Kendin dene

Aklında kalsın

Bodynamic kasın bir zorluğa iki yönde cevap verebileceğini söyler. Aşırı yanıt sıkılık, gerginlik, kontrol ve tutmadır. Az yanıt vazgeçme, geri çekilme ve enerji kaybıdır.

İkisinin arasında nötr yanıt durur: kişinin o kasa bağlı duygu ve dürtülere serbestçe ulaşabildiği hâl. Nötr bir orta seviye sayılmaz; dönebilen bir düğmedir.

Kas yanıtı güçle karıştırılmamalı. Güçlü bir bedende vazgeçmiş, zayıf bir bedende tutan bir bölge olabilir. Aynı insanda iki cevap birden bulunabilir.

Tuncay ertesi sabah direksiyona geçerken ellerine baktı. Durakta beklerken onları bir an bırakıp yeniden tuttu. Akşam eve geldiğinde de tatil konusunu kendisi açtı ve bu sefer bir kasaba adı söyledi.

Sınıfta

İki cevabı tanımla bilmek ile bir bedende ayırt edebilmek arasında büyük bir mesafe var. Kurumun kendi tanıtımında temel eğitimin konuları arasında gebelikten on üçüncü yaşa uzanan gelişim fazları, gevşek kalan erken tiplerle sıkılaşan geç tipler ve bedeni okumak sayılıyor. Kasların test edilmesi ise uygulayıcı yolunun ilk yılında, temel anatomiyle birlikte başlıyor. Yani bir kasın vazgeçtiğini ya da tuttuğunu elle ayırt etmek, eğitimin ilerleyen basamaklarında ve bir eğitmenin gözetiminde öğreniliyor. Bu ders sana iki kelimeyi ve aralarındaki yeri veriyor; o kelimeleri bir bedende duymayı sınıf öğretir.

Sonraki derse köprü

İki cevabı tanımlarıyla kurduk ama henüz nereden geldiklerini sormadık. Gelecek ders bu iki cevabı Bodynamic'in gelişim kuramına taşıyor: vazgeçmek ile tutmak, erken ve geç konumlar olarak bir çocuğun gelişiminde nasıl biçimlenir ve ikisi neden aynı ölçüde birer korunmadır?