Bodynamic System ve NARM: kuram, uygulama, kanıt ve sınırlar

Açılış sahnesi

Serap, Ankara'da bir banka şubesinde çalışıyor. Kırk bir yaşında ve hayatı boyunca aynı şeyden yakınıyor: kimseye hayır diyemiyor. Bir arkadaşı ona "beden terapisti" olarak çalışan birini öneriyor.

İlk seansta uygulayıcı Serap'ın kaslarını elle tek tek yokluyor, bir tabloya notlar alıyor. Sonra sol omzunun üstündeki bir kasa dokunup şöyle diyor: "Buradaki yanıt, üç yaşlarında sınır koymayı öğrenemediğini gösteriyor."

Serap'ın içinden bir şey "evet" diyor. Gerçekten sınır koymakta zorlanıyor, çocukluğu da gerçekten kolay geçmedi. İlk kez biri onu bedeninden okumuş gibi hissediyor. Sonraki haftalarda üç yaşından bir anı aramaya başlıyor. Bir süre sonra, belli belirsiz bir sahne "hatırladığını" düşünüyor.

Serap kurgusal bir karakter. Bu derste onunla birlikte iki yönteme bakacağız ve şu soruyu soracağız: o kastan çıkan cümlenin doğru olup olmadığını nereden bilebiliriz?

Bu derste ne olacak

Bu derste kuramları en ayrıntılı iki beden odaklı yaklaşımı tanıyacağız: Bodynamic System ve NARM. Önce ikisinin ne önerdiğini, bir seansta neler yapıldığını anlatacağız. Sonra bu dersin ana sorusuna geleceğiz: bir ölçümün çok ince ayrıntılı olması, onun doğru olduğunu gösterir mi? En sonda da her iki yöntem için bir uygulayıcıyı değerlendirirken işine yarayacak uyarı işaretlerini sıralayacağız.

Bu site eğitim amaçlıdır; tanı, kişiye özel tedavi veya acil yardım sunmaz. Travma anılarını tek başınıza canlandırmaya, yoğun nefes çalışmalarıyla değişmiş bilinç hâli oluşturmaya ya da kontrolsüz biçimde titreme başlatmaya çalışmayın. Uygulama sırasında yoğun korku, donakalma, gerçekdışılık, kendine zarar verme düşüncesi, göğüs ağrısı, bayılma, nöbet veya nefes alamama gelişirse uygulamayı bırakın ve uygun profesyonel yardım alın. Yakın ve ciddi tehlike varsa Türkiye'de yüz on iki Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır.

Sıfır noktası

Elinde bir mutfak tartısı var ve ekranı virgülden sonra üç basamak gösteriyor. Üstüne bir elma koyuyorsun: yüz seksen iki virgül dört yüz on yedi gram. Sayı o kadar ayrıntılı ki doğru olduğundan şüphe etmiyorsun.

Şimdi şunu sor: bu tartı hiç bilinen bir ağırlıkla denendi mi? Üstüne tam bir kilogramlık bir ağırlık konup ne kadar saptığına bakıldı mı? Eğer bakılmadıysa, elindeki şey çok ince bölen ama doğruluğu bilinmeyen bir alet. Her seferinde aynı sayıyı gösterebilir ve yine de gerçek ağırlıktan yüz gram sapmış olabilir.

Bir tartıyı denemek kolay: bilinen bir ağırlığı koyarsın ve sapmayı görürsün. Bir insanın çocukluğu için böyle bir "bilinen ağırlık" yok. Kimsenin elinde, Serap'ın üç yaşında ne yaşadığını bağımsız olarak gösteren bir kayıt bulunmuyor. Bu yüzden bu alanda doğruluğu sınamak çok daha zor ve çok daha önemli.

Mekanizma

Bodynamic: kasların haritası

Bodynamic System, Danimarka'da Lisbeth Marcher ve çalışma arkadaşlarının geliştirdiği bir yaklaşım. Adı, Gerda Boyesen'in geliştirdiği ve adı çok benzeyen Biodynamic yaklaşımıyla sık sık karıştırılıyor; ikisi ayrı yöntemler.

Bodynamic'in kuramı insan gelişimini bir dizi döneme ve temaya ayırıyor: var olmak, ihtiyaç duymak, özerklik, irade, sevgi, görüş ve dayanışma gibi. Bu temalar bazı temel yeteneklerle eşleştiriliyor.

Yöntemin iddiası şu: bedendeki kasların elle yoklamaya verdiği yanıt, bu yetenekler ve kişinin gelişim dönemleri hakkında bilgi taşır. Kuramda bir kasın zayıf yanıtı "erken vazgeçme", aşırı yanıtı ise "aşırı denetim" gibi örüntülerle ilişkilendiriliyor.

Serap'ın omzundan çıkan cümle bu haritadan geliyor. Harita çok ayrıntılı: tek tek kaslar, dönemler, karakter yapıları. Tartıdaki üç basamak gibi. Ama bir kasın tonusu ve yoklamaya verdiği yanıt; eski bir yaralanmaya, egzersize, nörolojik bir duruma, ilaçlara, uykuya, o günkü kaygıya ve yoklayan kişinin elinin ağırlığına göre değişir. Bir kastan, belirli bir yaşta belirli bir olayın yaşandığı sonucu çıkarılamaz. Bodymap bir tıbbi görüntüleme, bir nörolojik muayene ya da doğrulanmış bir psikolojik tanı aracı olarak kullanılamaz.

Yedinci derste Levent'in yağmur hatırlamasını görmüştük: anı her hatırlamada yeniden kurulur ve o sırada gelen bilgi ona karışabilir. Serap'ın haftalar sonra "hatırladığı" sahne, tam da bu yüzden en tehlikeli yer. Uygulayıcının cümlesi, bir anının kurulmasına kapı açmış olabilir.

NARM: bugün süren eski uyumlar

NARM, yani Nöroafektif İlişkisel Model, Laurence Heller'ın geliştirdiği bir yaklaşım. Çocuklukta süregelen zor ilişkisel koşulların, yetişkinlikte kimlik, güven, ihtiyaç, özerklik ve utanç üzerindeki etkisiyle çalışıyor. Geçmişi ayrıntılı anlatmaktan çok, geçmişte işe yaramış uyumların bugün nasıl sürdüğüne bakıyor.

Model beş temel gelişim alanı tanımlıyor: bağlantı, uyumlanma, güven, özerklik, sevgi ve cinsellik.

Serap bir süre sonra NARM eğitimi almış bir terapiste gidiyor. Terapist onunla önce ne istediğini konuşuyor: "Hayır diyebilmek senin için nasıl bir şey olurdu? Bunu düşününce bedeninde ne oluyor?" Seans, Serap'ın istediği şeye yaklaşırken içinde beliren çatışmaları merakla ve onun izniyle izliyor. Bu yaklaşım, kişiye izin ve seçim tanıyan güvenli bir çerçeveyle uyumlu.

Ama bir risk burada da var. Serap internette "güven" temasıyla ilgili yazılar okuyor ve kendini "ben güven stili olan biriyim" diye tanımlamaya başlıyor. Bir uyum örüntüsü, değişmez bir karakter etiketine dönüşmek üzere. NARM'ın kendi tanımına göre bu kullanım yanlış: stiller kişiyi sabitleyen tanılar olmuyor. Modelin adındaki "nöro" kelimesi de modelin bütün iddialarının sinirbilimle doğrulandığı anlamına gelmiyor. Bir ad, bir kanıt sayılmaz.

Kaynaklardan okuma

Bu iki yazıyı yan yana koymak dersin bütün sorusunu tek karede gösteriyor. Aynı yöntem, bir yazısında haritasını "kesin bir tanı aracı" diye tanıtıyor; bir başka yazısında o kesinliği gösterecek temel araştırmanın kapsamlı biçimde yayımlanmadığını kabul ediyor. Hassasiyet çok yüksek; doğruluk sınanmamış. Bu kabulün yöntemin kendi metninde yer alması dürüst bir kayıt ve takdiri hak ediyor.

Tartıyı bilinen bir ağırlıkla denemenin bilimsel adı bu. Bodymap için böyle güçlü ve bağımsız bir doğrulama henüz gösterilmedi.

Bu çalışmayı dikkatle okumak gerekiyor. İncelenen kişiler terapistler; danışanlar değil. Çalışma terapistlerin ne düşündüğünü ve ne gözlemlediğini anlatıyor; danışanların belirtilerinin azalıp azalmadığını ölçmüyor. Bu bir kusur sayılmaz, nitel çalışmanın işi zaten bu. Ama bir tanıtım metni bu çalışmayı "NARM'ın etkisi kanıtlandı" diye sunarsa, çalışmanın cevaplamadığı bir soruya cevap vermiş gibi yapar. Bu yöntem için, danışanlarda travma sonrası belirtilerin değişimini ölçen rastgele dağıtımlı bir çalışma bu ders hazırlanırken bulunamadı.

Usta katmanı

Bir çalışmayı okurken sorulacak sorulardan biri şudur: bu yöntemi geliştiren ya da öğreten kişiler, onu test eden çalışmayı da yürüttü mü?

Bu iki yaklaşımda mevcut yayınların önemli bir kısmı yöntemin kendi çevresinden geliyor. Bu, yayınları geçersiz kılmaz; ama ağırlıklarını tartarken hesaba katılması gereken bir bilgidir.

Uyarı işaretlerine gelince, ortak bir örüntü göze çarpıyor. Bodynamic tarafında: bir kastan belirli bir olay, yaş ya da tanı çıkarmak; yoklama sonucunu tıbbi ya da psikolojik tanı gibi sunmak; bedensel tepkiyi kişinin kendi anlattığından daha doğru saymak; dokunmayı eğitimin doğal parçası sayıp ayrıca izin istememek. NARM tarafında: yöntemi karmaşık travmanın "tek gerçek tedavisi" ilan etmek; stilleri değişmez karakter tipleri gibi kullanmak; terapistlerin olumlu görüşlerini danışanların iyileştiğinin kanıtı saymak; "nörobilim temelli" ifadesini araştırma göstermeden bir etkinlik iddiasına çevirmek. Maddelerin çoğu yöntemin kendisiyle ilgili olmuyor; yöntemin nasıl sunulduğuyla ilgili. Bir uygulayıcıyı değerlendirirken bakılacak şey, hangi yöntemi kullandığından çok, o yöntem hakkında nasıl konuştuğu.

Yaygın hatalar

Uygulama

Bu derste bedensel bir uygulama yok. Kâğıt ve kalemle yapılan iki görev var.

Kilit özet

Hassasiyet ile doğruluk ayrı iki özelliktir. Bir haritanın çok ayrıntılı olması, doğru olduğunu göstermez; doğruluk bağımsız olarak sınanmalıdır.

Bodymap, yöntemin kendi içindeki bir haritadır. Tıbbi görüntüleme, nörolojik muayene ya da doğrulanmış bir tanı aracı olarak kullanılamaz ve bir kastan geçmişteki belirli bir olay çıkarılamaz.

NARM'daki hayatta kalma stilleri uyum örüntüleridir; kişilik tanısı olarak kullanılmaz. Bir modelin adında sinirbilim geçmesi bir kanıt sayılmaz.

Terapist görüşlerini inceleyen çalışmalar danışan sonuçlarını ölçmez. Bu iki yöntem için danışanlarda travma belirtilerini ölçen güçlü, bağımsız bir araştırma bu ders hazırlanırken bulunamadı.

Serap'ın hikâyesinde asıl kırılma, omuzdaki kasın bir cümleye dönüştüğü andı. Bir anlık görülmüş olma hissi gerçekti ve değerliydi. Ama Serap'ın hayır diyememesini anlamak için üç yaşından bir anı bulması gerekmiyordu. Bugün, güvenli bir odada, izin ve seçimle çalışmak yeterli bir başlangıçtı.

Sonraki derse köprü

Serap bu yöntemlerden bir süre uzak durmaya karar veriyor. Onun yerine evinin yakınında açılan "travmaya duyarlı yoga" dersine yazılıyor. Kolay, ucuz, haftada iki akşam. Kimseye bir şey anlatması da gerekmiyor.

Sonraki derste erişimi en kolay uygulamalara bakacağız: yoga, farkındalık, egzersiz, dans ve yaratıcı sanatlar. Kolay erişimin neden hem en büyük avantajları hem de en büyük riskleri olduğunu ve kapıdan kimsenin sormadan girildiğinde neyin gözden kaçabileceğini göreceğiz.