13.1Çocuklar ve ergenler
Yetişkin yöntemleri doğrudan küçültülerek uygulanmaz. Gelişim düzeyi, bakım veren güvenliği, oyun, okul, dil kapasitesi, onam/çocuk rızası ve devam eden istismar riski değerlendirilir. NICE, çocuklar için travma odaklı CBT'yi yaş ve koşula göre yapılandırılmış biçimde önerir; EMDR genellikle travma odaklı CBT'ye yanıt veya katılım olmadığında düşünülür. Beden çalışması oyun ve hareket içerebilir, ancak çocuğun sessizliği onam sayılmaz.
13.2Cinsel travma
Oda düzeni, kapı, terapistin konumu, giyim, beden bölgeleri, jinekolojik/ürolojik belirtiler, cinsellik, dokunma ve terapistin cinsiyeti açık tercihler olarak ele alınır. “Maruz bırakma” rıza sınırlarını ihlal etmek değildir; travma odaklı protokoller işbirliği içinde yürütülür.
13.3Kompleks travma ve bağlanma güçlükleri
İlişkisel güven, utanç, benlik algısı, sınırlar ve duygu düzenleme daha geniş hedefler olabilir. Buna rağmen kompleks sunum, kanıtlı travma odaklı tedaviyi otomatik olarak dışlamaz. Modüler veya faz temelli çalışma bazı kişiler için tercih edilebilir; herkes için zorunlu değildir.
13.4Dissosiyatif sunum
Dış çevreye yönelim, kısa uygulama, gözleri açık tutma, sık seçim kontrolü ve seans sonunda işlev değerlendirmesi önem kazanır. Yoğun içe odaklanma veya beden taraması bazen uygun değildir. Dissosiyasyon değerlendirmesi, yalnızca “pencere dışında” etiketi koymaktan daha ayrıntılı olmalıdır.
13.5Kronik ağrı ve bedensel hastalık
Tıbbi belirtiyi travmaya indirgememek, ağrı uzmanı/fizyoterapist/hekime yönlendirmek, hareketi kademeli seçmek ve kişinin ağrısına inanmayan dili önlemek gerekir.
13.6Travmatik beyin hasarı, nöbet ve bayılma
Bellek boşluğu, baş dönmesi, duyusal hassasiyet ve yorgunluk yalnızca dissosiyasyon sayılmamalıdır. Nörolojik değerlendirme, bilişsel yükün ayarlanması ve yoğun nefes/titreme uygulamalarından kaçınma gerekir.
13.7Psikoz, mani ve ağır madde kullanımı
Gerçeklik değerlendirmesi, uyku kaybı, yoksunluk, zehirlenme ve ilaç uyumu öncelikle değerlendirilir. Değişmiş bilinç hâli oluşturan breathwork, yoğun meditasyon ve uykusuzluk bu durumları kötüleştirebilir.
13.8Yeme bozuklukları ve beden dismorfisi
Beden taraması, ayna, kilo konuşması ve egzersiz önerisi semptomu artırabilir. Yeme bozukluğu ekibiyle koordinasyon ve egzersiz kompulsiyonunun değerlendirilmesi gerekir.
13.9Gebelik ve doğum sonrası dönem
Pozisyon, nefes, egzersiz, pelvik taban ve dokunma uygulamaları obstetrik/tıbbi uygunlukla ele alınır. Travmatik doğum yaşamış kişiyi doğumu ayrıntılı anlatmaya zorlayan rutin debriefing önerilmez.
13.10Otizm ve diğer nörogelişimsel farklılıklar
Göz teması zorunluluğu, duyusal hassasiyet, alexithymia, interoseptif farklılık, rutin ihtiyacı ve iletişim biçimi kişiye göre uyarlanır. Nöroçeşitlilik özelliği otomatik olarak travma belirtisi sayılmaz.
13.11Mülteciler, işkence ve devam eden tehdit
Güvenli barınma, hukuki statü, dil, ayrımcılık, aileden haber alma ve temel ihtiyaçlar “terapi dışı” değildir. Tehdit sürüyorsa yalnızca kişinin sinir sistemini düzenlemeye odaklanmak yapısal gerçeği görünmez kılabilir.
13.12Kültürel ve tarihsel bağlam
Bedene bakış, mahremiyet, dokunma, topluluk, din, yas ve iyileşme kültürden etkilenir. Batılı bireyci “kendi kendini düzenleme” ideali evrensel değildir. Aile, topluluk, ritüel ve kolektif anlam kaynakları kişinin tercihleriyle dâhil edilebilir.