Zigomatik, Nazal, Lakrimal ve Palatin Kemikler

Açılış

Yirmi altı yaşındaki bir adam bir kavgada sol elmacık kemiğine güçlü bir yumruk yer. Ertesi sabah aynada sol yanağının sağ yanağına göre çökük ve düz durduğunu görür. Sol yanağında, üst dudağının sol yarısında ve burnunun sol yanında bir uyuşukluk vardır. Yukarı bakarken bazen her şeyi çift görür ve ağzını tam açamaz; ağzını açmaya çalıştığında sol yanağının içinde bir şey takılıyor gibidir. Grafide elmacık kemiğinin üç ayrı noktadan kırıldığı ve bir blok hâlinde içe ve aşağı doğru itildiği görülür. Yüz cerrahı bu kırığın elmacık kemiğinin çevresindeki bütün komşuluklarını aynı anda bozduğunu söyler ve kemiği yerine oturtup sabitlemek için ameliyat önerir. Adamın aklına bir soru takılır: avuç içinden bile küçük bir kemiğin kırılması nasıl olur da hem yanağının duyusunu, hem gözünü, hem çenesini birden etkileyebilir?

Yüzün küçük kemikleri, büyük kemiklerin arasındaki boşlukları dolduran ayrıntılar mıdır? Bir kemiğin önemi boyutundan mı, durduğu yerden mi gelir? Ve bu dört küçük kemiğin her biri ne iş görür?

Bu derste ne olacak

Önce elmacık kemiğini çiğneme yükünün yolu üzerinde okuyacak ve açılıştaki adama döneceğiz. Sonra burun kemiğinin neden burnun yalnızca üst bölümünü kurduğunu soracağız. Ardından bütün işi bir kanalın duvarı olmak olan gözyaşı kemiğine bakacağız. Son olarak ağız ile burun boşluğunu birbirinden ayıran damak kemiğini göreceğiz.

Sıfır noktası

Mekanizma

Elmacık: yük yolundaki küçük kemik

Ders 06-30'da yüzün, çiğneme kuvvetinin yukarı çıktığı dikey sütunlar boyunca kalınlaştığını görmüştük. Azı dişlerinden çıkan kuvvet üst çenenin yan bölümünden yukarı ve dışa doğru gider ve önünde bir boşlukla karşılaşır: göz çukuru. Kuvvet bir boşluğun içinden geçemez; onu dolanmak zorundadır.

Elmacık kemiği bu dolanmayı sağlar. Üst çeneden aldığı yükü yukarı, göz çukurunun dış kenarı boyunca alın kemiğine ve arkaya doğru uzanan bir kemer, arcus zygomaticus, üzerinden şakak kemiğine aktarır. Bu kemer aynı zamanda yanağın arkasındaki güçlü çiğneme kasının, musculus masseter, başlangıç yeridir; kas buradan aşağı, alt çenenin köşesine iner. Elmacık kemiği bu yüzden hem yükün bir köprüsü, hem göz çukurunun dış çerçevesi, hem de bir çiğneme kasının tutunma yeridir. Küçük bir kemik, büyük bir yükün yolunda durabilir; önemi boyutundan değil, durduğu yerden gelir.

Klinik bağ: üç noktadan kırılan elmacık

Açılıştaki adama dönelim. Elmacık kemiği komşularına birkaç noktadan bağlıdır: yukarıda alın kemiğine, içte üst çeneye, arkada şakak kemiğine. Yanağa gelen güçlü bir darbe kemiği bu bağlantı noktalarından kırarak bir blok hâlinde içe ve aşağı iter. Yanağın düzleşmesi, bloğun yerinden çökmesindendir.

Kırığın öbür belirtileri, kemiğin komşularından okunur. Göz çukurunun tabanından, üst çenenin içindeki bir kanaldan geçip yanağa çıkan bir sinir, nervus infraorbitalis, yanağın, üst dudağın ve burun yanının duyusunu taşır; kırık bu kanalın hemen yanından geçtiği için sinir ezilir ve bu bölgeler uyuşur. Elmacık kemiği göz çukurunun dış duvarını ve tabanının bir bölümünü kurduğu için, kemiğin kayması göz çukurunun biçimini bozar ve göz kaslarından biri sıkışabilir; çift görme bundandır. Çöken kemer ise hemen altındaki alt çenenin ön çıkıntısına, processus coronoideus, değebilir; ağız açılırken bu çıkıntı öne ve yukarı kayamaz ve ağız tam açılamaz. Ameliyatta kemik yerine oturtulup bağlantı noktalarından plaklarla sabitlenir; böylece yük yolu, göz çukuru ve çiğneme kasının dayanağı birlikte düzeltilir.

Burun kemiği nerede biter

Burnun sırtını parmakla yukarıdan aşağı izlediğinizde, üst bölümün sert, alt bölümün ise yumuşak ve esnek olduğunu hissedersiniz. Kemik, burnun kabaca üst üçte birinde biter; gerisi kıkırdaktır.

Burundan iki şey istenir: hava yolunun ağzını açık tutacak bir biçim ve yüzün en önünde durduğu için darbelere dayanacak bir esneklik. Kemik sert ama kırılgandır, kıkırdak esnektir. İki istek çatıştığında iş iki malzemeye bölünür: kök, kafatasına sağlam bir dayanak için kemikten; uç, esneyip darbeyi yutabilmesi için kıkırdaktan kurulur. Yine de burun kemikleri yüzün en önünde, ince ve dar oldukları için yüzün en sık kırılan kemikleridir.

Gözyaşı kemiği: bir geçidin duvarı

Gözyaşı kemiği yüzün en küçük ve en ince kemiklerinden biridir ve varlık sebebi tek bir işe bağlıdır. Göz çukurunun iç köşesinde, gözü yıkayan gözyaşını toplayan bir kese vardır. Bu kese bir oluğun içinde oturur ve keseden aşağı inen bir kanal, ductus nasolacrimalis, gözyaşını burun boşluğuna, en alt kıvrımın altına boşaltır. Gözyaşı kemiği, kesenin oturduğu oluğun ve kanalın üst bölümünün duvarını kurar. Bir kemik, yalnızca bir geçidi açık tutmak için de bulunabilir.

Bu kanalın gündelik bir karşılığı vardır: ağlarken burnun akması. Gözden fazla gelen gözyaşı bu kanalla burun boşluğuna akar.

Damak: iki yolu ayıran levha

Dilinizi ağzınızın tavanında önden arkaya gezdirdiğinizde, ön ve orta bölümün sert, en arkanın yumuşak olduğunu hissedersiniz. Sert bölüm kemiktir: önde üst çene kemiklerinin yatay uzantıları, arkada palatin kemiklerin yatay levhaları, lamina horizontalis. Bu levhanın alt yüzü ağzın tavanı, üst yüzü burun boşluğunun tabanıdır.

Ders 06-24'te iki içerik üst üste durduğunda aralarında tek bir levha kaldığını görmüştük; Ders 06-29'da aynı düzeni beyin ile burun boşluğu arasında bulmuştuk. Burada ağız ile burun boşluğu üst üste durur ve aralarında sert damak vardır. Bu levha olmasaydı ağız ile burun tek bir boşluk olurdu. Damak iki yolu ayırdığı için, ağızda bir lokma varken burundan rahatça nefes alınabilir.

Bu ayrımın önemi, kurulmadığında görülür. Gebeliğin erken haftalarında damağın iki yarısı orta hatta birleşir. Bu birleşme tamamlanmazsa bebek damak yarığıyla doğar: ağız ile burun arasında bir açıklık kalır, emerken süt burundan gelir ve bebek emmekte zorlanır. Yarık genellikle bebeklik döneminde ameliyatla kapatılır.

Kendin dene

Toparlayalım

• Bir kemiğin önemi boyutundan değil, durduğu yerden gelir.
• Os zygomaticum, çiğneme yükünü göz çukurunun çevresinden dolaştırır, arcus zygomaticus ile şakak kemiğine aktarır ve musculus masseter'e başlangıç yeri verir.
• Elmacık kemiği kırığı nervus infraorbitalis'i ezerek yanağı uyuşturur, göz çukurunu bozarak çift görmeye, kemeri çökerterek ağız açma güçlüğüne yol açar.
• Burnun kökü kemik, ucu kıkırdaktır; biçimi korumak ile esnemek arasındaki çatışma iki malzemeye bölünerek çözülür.
• Lakrimal kemik, gözyaşını burna boşaltan ductus nasolacrimalis'in duvarını kurar; ağlarken burnun akması bundandır.
• Os palatinum'un lamina horizontalis'i, üst çeneyle birlikte ağız ile burun boşluğunu ayıran sert damağı kurar.
• Damak iki yolu ayırdığı için çiğnerken nefes alınabilir; birleşmezse damak yarığı oluşur.

Bu derste dört küçük kemiğin dört ayrı işini okuduk. Bir sonraki derste burun boşluğunun içinde kalan son iki kemiğe geçiyoruz ve hemen bir tuhaflıkla karşılaşıyoruz. Burun boşluğunun yan duvarındaki kıvrımlardan üsttekiler etmoidin parçasıdır, en alttaki ise kendi adı olan ayrı bir kemiktir; üçü de aynı biçimde aynı işi gördüğü hâlde. Bir yapının ayrı bir kemik sayılmasını neyin belirlediğini ve burun bölmesinin neden hiçbir zaman tam düz olmadığını soracağız. Vomer ve Alt Nazal Konka.