Yüzeyel ve Derin Lenf Akımı

Açılış

Uzuvlarda ve gövde duvarında lenf damarları iki katmanda uzanır. Yüzeyel lenf damarları deri altı dokusunda, derin fasyanın üstünde yer alır; deriyi ve deri altı dokusunu boşaltır ve çoğunlukla yüzeyel venlerin yanında ilerler. Derin lenf damarları ise derin fasyanın altında, kasların arasında uzanır; kasları, eklemleri, kemik zarını ve sinirleri boşaltır ve derin arter ve venlere eşlik eder. İki katman belirli noktalarda fasyayı delen damarlarla birbirine bağlanır.

Elindeki küçük bir yaradan başlayan kırmızı bir çizgi koluna doğru neden yükselir? Kasıkta hissedilen küçük düğümler bacağın hangi kısmının lenfini alır? Ve kalp ameliyatı için bacaktan ven alınan hastalarda bacakta neden şişlik gelişebilir?

Bu derste ne olacak

Önce yüzeyel ve derin lenf damarlarını fasyaya göre ayıracak ve her birinin hangi dokuları boşalttığını göreceğiz. Sonra bu iki katmanın alt uzuvda hangi düğümlere ulaştığını ve nerede birbirine bağlandığını izleyeceğiz. Ardından aynı düzenin üst uzuvda nasıl kurulduğuna bakacağız. Son olarak yüzeyel lenf ağının deri için ne iş gördüğünü ve bu ağın zedelendiği ya da iltihaplandığı klinik durumları ele alacağız.

Sıfır noktası

Mekanizma

Fasya iki katmanı ayırır

Ders 09-13'te venlerin derin fasyaya göre yüzeyel ve derin olarak ikiye ayrıldığını gördük. Lenf damarları da aynı sınırı izler. Derinin ve deri altı dokusunun lenfi, deri altındaki yoğun bir ağdan başlayarak yüzeyel toplayıcı damarlara geçer. Bu damarlar deri altında uzun mesafeler boyunca, çoğunlukla büyük yüzeyel venlerin çevresinde demetler hâlinde yükselir.

Kasların, eklem kapsüllerinin ve kemik zarının lenfi ise derin damarlara girer. Derin lenf damarları sayıca daha azdır ve derin arter ve venlerle aynı damar kılıfı içinde ilerler; bu yüzden eşlik ettikleri damarın adıyla anılır. Uzuvlarda lenfin büyük bölümü deriden geldiği için yüzeyel damarlar derin damarlardan çok daha fazladır.

Alt uzuv: kasık ve diz arkası

Bacağın yüzeyel lenf damarlarının çoğu, ayağın iç yanından başlar ve vena saphena magna boyunca bacağın ve uyluğun iç yüzünde yükselir. Bu damarlar kasık bağının hemen altındaki yüzeyel kasık düğümlerinin dikey sırasına ulaşır. Aynı düğümlerin yatay sırası, göbeğin altındaki karın duvarının derisinden, kalçadan, makat çevresinden ve dış genital organların derisinden gelen lenfi toplar. Ayağın dış yanının ve baldırın arka dış yüzünün yüzeyel lenfi ise vena saphena parva ile birlikte yükselir ve diz arkasındaki düğümlere girer.

İki katman bu noktalarda birleşir. Diz arkası düğümleri hem küçük safen ven boyunca gelen yüzeyel damarları hem de derin damarları alır. Kasıkta yüzeyel kasık düğümlerinden çıkan damarlar, büyük safen venin derin fasyayı delerek uyluk venine katıldığı açıklıktan, hiatus saphenus'tan, geçer ve derin kasık düğümlerine ulaşır. Derin kasık düğümlerinin en üsttekisi uyluk kanalının, canalis femoralis'in, içinde durur. Lenf buradan dış iliak düğümlerine ve Ders 09-28'de gördüğümüz bel trunkusuna doğru ilerler. Bağlantılardaki kapakçıklar lenfin yüzeyel katmandan derine doğru akmasını sağlar.

Üst uzuv: iki ven boyunca iki yol

Üst uzuvda da yüzeyel lenf damarları iki büyük yüzeyel venin yolunu izler. Önkolun ve elin iç yarısının lenf damarları vena basilica boyunca yükselir. Bunların bir kısmı dirseğin iç kemik çıkıntısının hemen üstündeki bir iki küçük dirsek düğümüne girer, geri kalanı doğrudan koltuk altı düğümlerine ulaşır. Elin ve önkolun dış yarısının lenf damarları ise vena cephalica boyunca yükselir. Bunların bir kısmı omuz ile göğüs kası arasındaki olukta derine geçer ve koltuk altı düğümlerinin en tepedekilerine katılır.

Derin lenf damarları kolun derin venlerine eşlik eder ve koltuk altı düğümlerinin kol veninin çevresindeki grubuna ulaşır. Böylece üst uzuvda da yüzeyel ve derin lenf koltuk altında aynı düğüm kümesinde buluşur. Elin avuç içi derisinin lenfinin büyük kısmının elin sırtına geçerek oradaki ağa katılması, el enfeksiyonlarında şişliğin çoğu zaman avuçtan çok elin sırtında belirgin olmasının bir nedenidir.

Deri sınırındaki ağ ve klinik bağ

Deri, bedenin mikroplarla en sık karşılaşan yüzeyidir ve yüzeyel lenf ağı bu yüzeyi sürekli boşaltır. Derideki Langerhans hücreleri gibi antijen sunan hücreler, deriye giren yabancı maddeleri alır ve yüzeyel lenf damarları içinde bölgesel düğümlere taşır. Bir ayak yarası kasık düğümlerini, bir el yarası koltuk altı ya da dirsek düğümlerini bu yüzden büyütür.

Bir enfeksiyon yüzeyel lenf damarlarının kendisine yayıldığında, yaradan başlayıp bölgesel düğümlere doğru uzanan kırmızı, hassas çizgiler görülür. Bu tabloya lenfanjit denir ve çoğunlukla streptokok gibi bakterilerle gelişir; çizgi, iltihaplanan yüzeyel lenf damarının deri üzerindeki izidir. Kırmızı çizginin düğümlere doğru hızla ilerlemesi enfeksiyonun yayıldığını gösterir ve acil tedavi gerektirir.

Yüzeyel lenf damarları yüzeyel venlerin çevresinde toplandığı için, bu venlere yapılan ameliyatlar lenf damarlarını da zedeleyebilir. Koroner baypas ameliyatında vena saphena magna bacaktan çıkarılırken çevresindeki yüzeyel lenf damarları da kesilir. Bu hastaların bir kısmında ameliyattan sonra aynı bacakta uzun süren şişlik gelişir. Kasıktaki ameliyatlardan sonra yüzeyel ve derin kasık düğümleri arasındaki damarlar kesildiğinde, yara altında lenfin biriktiği bir kese, lenfosel, de oluşabilir.

Kendin dene

Toparlayalım

• Derin fasya lenf damarlarını ikiye ayırır: yüzeyel damarlar deriyi, derin damarlar kasları, eklemleri ve kemikleri boşaltır.
• Yüzeyel lenf damarları büyük yüzeyel venlerin yanında demetler hâlinde yükselir; derin damarlar derin damarlara eşlik eder.
• Bacağın yüzeyel lenfi vena saphena magna boyunca yüzeyel kasık düğümlerine, ayağın dış yanınınki vena saphena parva boyunca diz arkası düğümlerine gider.
• Yüzeyel kasık düğümleri derin kasık düğümlerine, oradan dış iliak düğümlerine boşalır; bağlantılarda lenf yüzeyelden derine akar.
• Kolda iç yarının lenfi vena basilica boyunca dirsek ve koltuk altı düğümlerine, dış yarınınki vena cephalica boyunca en tepedeki koltuk altı düğümlerine gider.
• Deri antijen sunan hücreleri yüzeyel lenf damarlarıyla bölgesel düğümlere taşır; lenfanjit bu damarların iltihabıdır.
• Safen ven çıkarılması ve kasık ameliyatları yüzeyel lenf damarlarını zedeleyerek şişlik ya da lenfosele yol açabilir.

Bu derste bir bölgenin yüzeyel lenfinin belirli bir düğüm grubuna, örneğin ayak derisinin lenfinin kasık düğümlerine, ulaştığını gördük. Lenfin bir noktadan çıktıktan sonra ilk uğradığı tek bir düğüm vardır ve bu düğüm önceden bulunabilir. Bir sonraki derste bu ilk düğümün, bekçi düğümün, nasıl haritalandığını ve bu haritanın hangi durumlarda yanılabileceğini göreceğiz. Sentinel Lenf Düğümü Kavramı.