Vena Cava Sistemleri

Açılış

Aort kalpten tek bir gövde olarak çıkar, ama sistemik kan kalbe iki ayrı gövdeyle döner. Diyaframın üstündeki bölgelerin, yani başın, boynun, kolların ve göğüs duvarının kanı üst ana toplardamarda, vena cava superior'da toplanır. Diyaframın altındaki bölgelerin, yani bacakların, pelvisin ve karın arka duvarının kanı alt ana toplardamarda, vena cava inferior'da toplanır. İki gövde de sağ kulakçığa açılır. Kalbin kendi venlerini toplayan küçük koroner sinüs de aynı kulakçığa ayrıca boşalır.

Boyundaki venler yatarken neden şişer, otururken neden kaybolur? Sol böbrek veni neden sağdakinden uzundur? Ve alt ana toplardamar diyaframdan geçerken, her nefeste kasılan bir kasın içinden geçmesine rağmen neden sıkışmaz?

Bu derste ne olacak

Önce üst ana toplardamarı oluşturan iki kol-baş venini ve bunların neden asimetrik olduğunu göreceğiz. Sonra üst ana toplardamarın seyrini ve ona göğüs duvarının arkasından katılan vena azygos'u izleyeceğiz. Ardından alt ana toplardamarın oluşumunu, karındaki kollarını ve diyaframdan geçişini ele alacağız. Son olarak iki gövdeyi birbirine bağlayan yolları ve bu gövdelerin tıkanmasının klinik sonuçlarını göreceğiz.

Sıfır noktası

Mekanizma

Kol-baş venleri ve asimetrileri

Her iki yanda, göğüs kemiği ile köprücük kemiğinin eklemi arkasında, başın kanını getiren vena jugularis interna ile kolun kanını getiren vena subclavia birleşir ve vena brachiocephalica'yı oluşturur. Bu birleşme noktasına ven açısı denir ve bedenin lenfi de buraya boşalır: solda göğüs kanalı, sağda sağ lenf kanalı.

Embriyoda başın ve kolların kanını her iki yanda ayrı bir ven gövdesi toplar. Bu iki gövde arasında çapraz bir bağlantı kurulur, sonra sol gövdenin bu bağlantının altında kalan kısmı geriler ve sol tarafın kanı çapraz bağlantı üzerinden sağa akmaya başlar. Bu çapraz bağlantı sol kol-baş venine dönüşür; sağ kol-baş veni ise kısa kalır ve neredeyse dik iner. Sol kol-baş veni ise sağdakinin yaklaşık iki katı uzunluğundadır; göğüs kemiğinin sap kısmının arkasında, aort kavsinden çıkan dalların önünde çapraz olarak sağa geçer. İki ven sağ birinci kaburga kıkırdağının alt kenarı arkasında birleşerek üst ana toplardamarı oluşturur.

Üst ana toplardamar ve azigos ven

Üst ana toplardamar göğüs kemiğinin sağ kenarının arkasında dik iner ve üçüncü kaburga kıkırdağı hizasında sağ kulakçığa açılır. Alt yarısı kalp zarının içinde kalır. Kalp zarına girmeden hemen önce arkasından tek bir büyük kol alır: vena azygos. Bu ven karnın arka duvarından başlayıp omurganın sağ önünde yükselir, göğüs duvarının arka kaburga arası venlerini toplar ve dördüncü göğüs omuru hizasında sağ ana bronşun üstünden bir kavis çizerek üst ana toplardamara katılır. Sol taraftaki kaburga arası venler, omurganın solunda yükselen yarım azigos venleriyle toplanır ve omurganın önünden sağa geçerek azigos vene açılır.

Ders 09-14'te gördüğümüz gibi ana toplardamarlarda kapakçık yoktur. Sağ kulakçıktaki basınç bu yüzden doğrudan üst ana toplardamara, oradan kol-baş venlerine ve boyundaki şah damarlarına yansır. Hekimin hastanın boyun venlerine bakarak sağ kalbin doluluk basıncını tahmin etmesi bu sürekli sıvı sütununa dayanır. Sağ iç şah damarının kol-baş veni ve üst ana toplardamarla neredeyse düz bir hat oluşturması, yoğun bakımda merkezi ven kateterlerinin sıklıkla bu venden takılmasının nedenlerinden biridir.

Alt ana toplardamar: oluşum, kollar ve diyafram geçişi

Alt ana toplardamar beşinci bel omuru hizasında, orta hattın biraz sağında, iki ortak iliak venin birleşmesiyle oluşur. Aortun sağ yanında, omurganın önünde yükselir ve yol boyunca bel venlerini, böbrek venlerini, sağ böbrek üstü bezi ve sağ üreme bezi venlerini, diyaframın alt venlerini ve karaciğerin arka yüzünde karaciğer venlerini alır.

Solda durum farklıdır. Sol böbrek veni, aortun önünden ve üst mezenterik arterin hemen altından geçerek alt ana toplardamara ulaşır; bu yüzden sağdakinden belirgin olarak uzundur. Sol böbrek üstü bezi veni ile sol testis ya da yumurtalık veni alt ana toplardamara değil, bu sol böbrek venine açılır. Mide, bağırsak, dalak ve pankreasın kanı ise alt ana toplardamara doğrudan hiç ulaşmaz: bu kan önce karaciğere gider ve karaciğer venleriyle döner.

Alt ana toplardamar diyaframı sekizinci göğüs omuru hizasında, diyaframın ortasındaki kirişli bölümde, centrum tendineum'daki açıklıktan geçer. Açıklığın kenarı kas değil kiriş olduğu için diyafram kasıldığında damar sıkışmaz. Tersine, soluk alırken kasılan diyafram bu kirişli bölümü gerer ve açıklığı hafifçe genişletir; aynı anda göğüs içi basıncı düşer. İkisi birlikte, soluk alma sırasında kanın alt ana toplardamardan kalbe dönüşünü kolaylaştırır.

İki gövde arasındaki bağlantılar ve klinik bağ

İki ana toplardamar birbirine yalnızca kalpte bağlı değildir. Azigos ven alttan, karın arka duvarındaki çıkan bel venleriyle bağlantılıdır; bu venler de ortak iliak venlere ve alt ana toplardamara açılır. Karın ön duvarında da göğüs duvarının venleri ile kasık bölgesinin venleri deri altında birbirine bağlanır. Ana gövdelerden biri tıkandığında kan bu yollardan diğer gövdeye ulaşır.

Üst ana toplardamarın en sık tıkanma nedeni, çevresindeki akciğer tümörlerinin ya da büyümüş lenf düğümlerinin dışarıdan baskısıdır. Bu durumda yüz, boyun ve kollar şişer, boyun venleri dolgunlaşır ve göğüs ön duvarında genişlemiş deri altı venleri görülür; kan aşağıya, alt ana toplardamar sistemine doğru bu yollarla kaçar. Sol böbrek veninin aort ile üst mezenterik arter arasında sıkışması ise daha seyrek görülür ve idrarda kan ya da sol taraflı testis veni genişlemesi ile kendini gösterebilir.

Kendin dene

Toparlayalım

• Sistemik kan kalbe iki gövdeyle döner: diyafram üstü vena cava superior, diyafram altı vena cava inferior; ikisi de sağ kulakçığa açılır.
• Vena brachiocephalica iç şah damarı ile köprücük altı veninin birleşmesiyle oluşur; sol kol-baş veni sağdakinin yaklaşık iki katı uzundur.
• Üst ana toplardamar üçüncü kaburga kıkırdağı hizasında kulakçığa açılır ve hemen öncesinde vena azygos'u alır.
• Ana toplardamarlarda kapakçık yoktur; boyun venlerinin doluluğu sağ kulakçık basıncını yansıtır.
• Alt ana toplardamar beşinci bel omuru hizasında oluşur; sol böbrek üstü bezi ve üreme bezi venleri sol böbrek venine açılır.
• Alt ana toplardamar sekizinci göğüs omuru hizasında centrum tendineum'dan geçer; soluk alma bu açıklığı sıkıştırmaz, ven dönüşünü kolaylaştırır.
• Azigos sistemi ve karın duvarı venleri iki gövdeyi birbirine bağlar; üst ana toplardamar tıkanmasında kan bu yollardan döner.

Bu derste mide, bağırsak, dalak ve pankreasın kanının alt ana toplardamara doğrudan ulaşmadığını gördük. Bu organların venleri önce birbirine katılarak tek bir gövde kurar ve kanı karaciğere taşır. Bir sonraki derste bu gövdeyi oluşturan venleri adlarıyla sayacak ve karaciğerden çıkışa kadar izleyeceğiz. Portal Ven Sisteminin Genel Haritası.