Unilateral ve Bilateral

Açılış

Bir önceki ders "hangi taraf" sorusunu ele aldı. Bu ders daha basit görünen ama daha çok iş gören bir soruyu: kaç taraf?

Bir bulgunun tek tarafta mı yoksa iki tarafta da mı olduğu, çoğu zaman o bulgunun ne tür bir süreçten geldiğini söyler. Tek taraflılık yerel bir şeye, iki taraflılık yaygın ya da sistemik bir şeye işaret eder.

Ve bunun arkasında anatomik bir gerekçe var: iki taraflı bir bedende, bir kişinin en iyi kontrolü kendi diğer tarafıdır.

Tek taraflı bulgu bir yeri işaret eder. İki taraflı bulgu bir süreci.

Bu derste ne olacak

İki terimi tanımlayacağız. Sonra simetrinin bir muayene aracı olarak nasıl kullanıldığını göreceğiz. Ardından tek taraflılık ile iki taraflılığın anatomik olarak ne anlama geldiğini ele alacağız. Son olarak simetri varsayımının nerede yanıltıcı olduğunu konuşacağız.

Sıfır noktası

Terimler hem yapılar hem bulgular için kullanılır:

• Yapı için: Böbrekler bilateral yapılardır — iki tanedir, her tarafta bir. Karaciğer ise tektir.
• Bulgu için: Bir bölgede tek tarafta beliren bir değişiklik unilateral, iki tarafta beliren bilateraldir.

Mekanizma

Simetri bir muayene aracıdır

İnsan bedeninin dışı büyük ölçüde simetriktir (Ders 01-17). Bu, muayeneye doğrudan bir araç verir.

Bir yapıyı değerlendirirken sorulan asıl soru "bu normal mi" değildir — çünkü normal aralık geniştir ve kişiden kişiye değişir (Ders 00-18). Sorulan soru şudur: "bu, diğer tarafa benziyor mu?"

Bu, çok daha güçlü bir sorudur çünkü:

• Kontrol grubu aynı kişidir. Yaş, beden yapısı, genetik, yaşam biçimi — hepsi ortak.
• Küçük farklar görünür hâle gelir. Mutlak bir ölçüde fark edilmeyecek bir değişiklik, karşılaştırmada belirginleşir.
• Ölçüme gerek kalmadan çalışır. Gözle ve elle yapılabilir.

Bu yüzden muayenenin büyük bölümü karşılaştırmalıdır: iki el birlikte, iki bacak birlikte, iki taraf sırayla.

Tek taraflılık ne anlatır

Bir bulgu yalnız bir tarafta ise, onu üreten şey de büyük olasılıkla o tarafa özgüdür.

Anatomik mantık şu: bedenin iki yarısı büyük ölçüde ayrı damar, sinir ve kas takımlarına sahiptir. Bir tarafı etkileyen yerel bir süreç, diğer tarafa ulaşmak için orta hattı geçmek zorundadır ve çoğu yerel süreç bunu yapmaz.

Bu yüzden tek taraflılık genellikle şunu düşündürür:

• Yerel bir yapısal sorun.
• Tek bir damar ya da sinir yolunun etkilenmesi.
• Tek taraflı bir yüklenme ya da travma.

Ve önemli bir alt kural: tek taraflı bir bulgu, o tarafın hangi yapılarının ortak olduğunu sormayı gerektirir. Bir bölgede birden fazla yapı aynı anda etkilenmişse, ortak bir kaynak aranır — ortak bir damar, ortak bir sinir ya da ortak bir bölge.

İki taraflılık ne anlatır

İki taraflı bir bulgu, farklı bir düşünme biçimi gerektirir.

İki taraf aynı anda ve benzer biçimde etkilendiyse, sebebin iki tarafa birden ulaşabilen bir şey olması gerekir. Bu üç ihtimali öne çıkarır:

1. Sistemik bir süreç. Kan yoluyla ya da metabolik olarak bütün bedeni etkileyen bir durum.
2. Orta hatta yerleşmiş bir yapı. Tek bir yapı, iki tarafa birden hizmet ediyorsa, o yapıdaki bir sorun iki taraflı bulgu verir. Merkezî yapılar bu gruba girer.
3. Ortak bir yüklenme. İki tarafın da aynı biçimde kullanılması.

İkinci madde anatomik olarak en öğreticidir: iki taraflı bir bulgu, bazen tek bir merkezî yapıyı işaret eder. Yani "iki taraflı" her zaman "yaygın" demek değildir; orta hattaki tek bir noktayı da gösterebilir.

Bu, Ders 01-17'de kurduğumuz orta hat kavramının klinik karşılığıdır.

Asimetrik olmak normal olabilir

Simetri varsayımının sınırları var ve bunları bilmemek yanlış alarma yol açar.

Dış asimetri normaldir. İki taraf hiçbir zaman tam olarak aynı değildir. Uzuv uzunlukları, kas hacimleri ve yüz özellikleri arasında küçük farklar herkeste bulunur. Baskın el tarafındaki kas hacminin biraz fazla olması beklenen bir durumdur.

İç asimetri kuraldır. Ders 01-17'de gördüğümüz gibi organların yerleşimi asimetriktir ve bu normaldir.

Bazı yapılar tasarımı gereği farklıdır. Sol ve sağ akciğer aynı sayıda bölüme sahip değildir. Bazı damarların çıkış noktaları iki tarafta farklıdır.

Pratik sonuç: asimetri tek başına bir bulgu değildir. Anlamlı olması için ya belirgin olması ya da başka bulgularla birlikte olması gerekir.

Terimlerin diğer kullanımları

• Yapı adlandırmasında: Bir yapının bilateral olduğunu söylemek, iki tane bulunduğunu belirtir. Bu, bir yapıyı ilk öğrenirken sorulacak temel sorulardan biridir: tek mi, çift mi?
• Girişimlerde: İşlemin tek tarafa mı iki tarafa mı yapıldığı belirtilir.
• Hareket tarifinde: Bazı hareketler doğası gereği iki taraflıdır. Gövdenin öne eğilmesi iki taraflı bir kas eylemi gerektirirken, yana eğilme tek taraflıdır. Bu ayrım Bölüm 01.5'te tekrar karşımıza çıkacak.

Son madde önemli bir örüntüyü gösteriyor: çift bulunan kaslarda, iki taraf birlikte kasılırsa bir hareket, tek taraf kasılırsa başka bir hareket oluşur. Aynı kas, kaç taraflı çalıştığına göre farklı iş yapar.

Kendin dene

Toparlayalım

• Unilateral tek taraflı, bilateral iki taraflı demektir; hem yapılar hem bulgular için kullanılır.
• Simetri bir muayene aracıdır: en iyi kontrol grubu kişinin kendi diğer tarafıdır.
• Tek taraflı bulgu yerel bir sürece işaret eder; o tarafın hangi yapılarının ortak olduğu sorulur.
• İki taraflı bulgu ya sistemik bir sürece, ya orta hattaki tek bir yapıya, ya ortak bir yüklenmeye işaret eder.
• "İki taraflı" her zaman "yaygın" demek değildir; merkezî tek bir noktayı da gösterebilir.
• Dış asimetri normaldir, iç asimetri kuraldır; asimetri tek başına bir bulgu değildir.
• Çift bulunan kaslarda iki taraf birlikte ya da tek taraf kasıldığında farklı hareketler oluşur.

Bir sonraki üç derste, bedenin genel eksenlerinin yetersiz kaldığı yerlere geçiyoruz. İlki: rostral, kaudal ve kraniyal kullanımlar.