Tübüler, Asiner ve Tübüloasiner Bezler

Açılış

Bölümün üçüncü sorusu: içeri büyüme hangi biçimi aldı?

İki temel cevap var — boru ve kese — ve aralarındaki fark bir görünüm meselesi değil:

Boru ve kese, aynı soruya iki geometrik cevap: hücreleri bir boşluğun çevresine nasıl dizerim? Kese, bir boşluk başına en çok hücreyi verir. Boru, hücre başına en çok boşluk uzunluğunu. Biri üretim yoğunluğu için, diğeri yol boyunca süreklilik için en iyisi.

Bu ders K3 katmanında. Ve K3'ün payı, kesitte bu iki biçimi ayırmanın sanıldığından zor olduğu yerde: enine kesilmiş bir boru, tıpatıp bir keseye benzer.

Bu derste ne olacak

Önce iki biçimi geometriyle karşılaştıracağız. Sonra her birinin hangi üretim stratejisine uyduğunu çıkaracağız. Ardından kesenin doğurduğu yeni bir ihtiyacı göreceğiz. Sonra adlandırmanın nasıl birleştiğini kuracağız. Son olarak kesit tuzağını ve çözümünü ele alacağız.

Sıfır noktası

Ve Ders 03-19'un çerçevesini hatırla: bez, içeri doğru büyümüş epitel. Bu ders, o büyümenin hangi biçimi aldığını soruyor.

Mekanizma

İki geometri

Bir salgı birimi kurmak demek, hücreleri bir boşluğun çevresine dizmek demek. Çünkü ürünün toplanacağı bir yer olmalı (Ders 03-20).

Peki bu dizilim nasıl yapılabilir? İki temel yol var.

Yol 1 — Boru.

Hücreler bir hattın çevresinde diziliyor ve boşluk uzunluk boyunca sürüyor.

Özellikleri:

• Boşluk her noktada aynı genişlikte.
• Ürün üretildiği yerde kalmıyor, boru boyunca ilerliyor.
• Büyütmek istersen uzatırsın. Uzunluk ucuz.

Yol 2 — Kese.

Hücreler yuvarlak bir odacığın çevresinde diziliyor ve boşluk ortada toplanıyor.

Özellikleri:

• Çok sayıda hücre aynı boşluğa bakıyor.
• Ürün odacıkta birikiyor.
• Büyütmek istersen kese eklersin — tek bir keseyi çok büyütemezsin (Ders 03-19: damarsızlık).

Şimdi ikisini tek bir cümlede karşılaştıralım:

KESE, BİR BOŞLUK BAŞINA EN ÇOK HÜCREYİ DİZER. BORU, HÜCRE BAŞINA EN ÇOK BOŞLUK UZUNLUĞU VERİR.

Bu, bütün dersin çekirdeği. Geri kalan her fark buradan çıkıyor.

Hangi biçim hangi işe

Şimdi iki üretim stratejisini eşleyelim.

Boru hangi işe uyar?

Boşluk uzunluk boyunca sürüyorsa, ürün de yol boyunca veriliyor demektir. Ve verildiği anda taşınmaya başlıyor — boru hem üretim yeri hem taşıma yolu.

Uygun olduğu durum: sürekli, düzenli, biriktirmeden yapılan üretim.

Ayrıca boru, boyunca farklı bölgelere sahip olabilir — bir ucunda üretim, diğer ucunda ürünün bileşimini değiştirme. Yani boru işlem hattı olarak da kullanılabilir.

Kese hangi işe uyar?

Boşluk bir odacıksa, ürün orada birikir ve toplu hâlde boşaltılır.

Uygun olduğu durum: talep üzerine, toplu miktarda teslimat.

Ve kesenin bir üstünlüğü var: aynı hacimde çok daha fazla üretici hücreyi tek bir boşluğa bağlar. Yani birim hacim başına üretim kesede daha yüksek.

İki strateji, tek bir ayrım:

BORU AKIŞ İÇİN, KESE DEPOLAMA VE TOPLU BOŞALTMA İÇİN EN İYİSİ.

Ve şimdi üçüncü tip anlaşılıyor. Tübüloasiner bez, ezberlenecek üçüncü bir kategori değil — iki ihtiyacın birlikte bulunduğu bezlerde ortaya çıkan bileşik cevap. Bir bez hem sürekli ince bir akış hem de zaman zaman toplu bir teslimat yapıyorsa, iki biçimi birden taşır.

Kesenin doğurduğu ihtiyaç

Şimdi güzel bir çıkarım geliyor.

Boruda ürün kendiliğinden ilerliyordu — arkadan gelen öndekini itiyor, akış sürüyor.

Kesede ise ürün bir odacıkta birikiyor. Peki oradan nasıl çıkacak?

Salgı hücrelerinin kendisi itemez — salgı yapan epitel hücresi kasılmaz (Ders 03-02: hareket kas dokusunun işi).

Öyleyse bir şey gerekiyor: keseyi dışarıdan sıkacak bir yapı.

Ve çözüm, bezin kendi içinde: salgı biriminin çevresini saran, kasılabilen epitel hücreleri bulunur. Bunlar bazal membran ile salgı hücreleri arasında durur, kollarını keseyi saracak biçimde uzatır ve kasılarak içeriği kanala doğru boşaltır.

Ve buradan dersin en öğretici çıkarımı:

MİYOEPİTEL HÜCRE, İÇERİĞİ DIŞARI SIKMA İHTİYACININ ÇÖZÜMÜDÜR — VE KESE BİÇİMİ BU İHTİYACI EN AÇIK HÂLE GETİRİR.

Depolamayı seçtiğin anda, boşaltmayı da çözmen gerekiyor. Bu, kursta defalarca gördüğümüz zincirin bir örneği daha (Ders 03-13, 03-20): bir yapı kararı, arkasından başka kararları zorunlu kılar.

Bu ihtiyaç yalnız keseye özgü değil: miyoepitel hücreler bazı boru biçimli bezlerin (örneğin ter bezlerinin) ve küçük kanalların çevresinde de bulunur. Bir not daha: miyoepitel hücre epiteldir, kas değil. Bazal membranın epitel tarafında durur — yani Ders 03-16'nın sınır kuralı bozulmuyor.

Adlar nasıl birleşiyor

Bez adları uzun ve ezber listesi gibi görünür: "bileşik tübüloasiner bez", "basit dallanmış tübüler bez"…

Ama bunlar tek bir liste değil. İki sorunun cevabının yan yana yazılmış hâli:

Birinci parça — kanal dallanıyor mu? (Ders 03-21)

Basit / bileşik.

İkinci parça — salgı birimi hangi biçimde? (bu ders)

Tübüler / asiner / tübüloasiner.

İki soru, altı bileşim. Ve ad, bezin bu ızgaradaki yerini söylüyor.

Bu tanıdık olmalı: Ders 03-08'de epitel adlarının koordinat olduğunu görmüştük. Aynı mantık burada da işliyor:

BEZ ADI DA BİR TARİF DEĞİL, BİR KOORDİNATTIR.

Ve adı çevirebilirsin: "bileşik asiner" duyduğunda → kanal dallanıyor, yani çok sayıda birim var; birimler kese biçiminde, yani depolayıp toplu boşaltıyor. Bezin nasıl çalıştığını adından okudun.

Kesit tuzağı ve çözümü

Şimdi K3'ün asıl işi.

Bir boruyu enine kesersen ne görürsün? Ortasında boşluk olan, hücrelerle çevrili yuvarlak bir profil.

Bir keseyi kesersen ne görürsün? Ortasında boşluk olan, hücrelerle çevrili yuvarlak bir profil.

Aynı görüntü.

Bu, Ders 03-10'daki eğik kesit sorununun bir üst basamağı. Orada tek bir hücrenin biçimi bozuluyordu; burada bütün bir yapının biçimi okunamıyor.

Ve tek bir profile bakarak çözülemez. Çözüm başka bir yerden geliyor:

BİR ÜÇ BOYUTLU BİÇİM, TEK BİR PROFİLDEN DEĞİL, ALANDAKİ PROFİLLERİN DAĞILIMINDAN OKUNUR.

Üç işaret, hepsi dağılıma bakıyor:

1. Uzamış profil var mı?

Boru, kesitte farklı açılarla kesilir. Bazıları yuvarlak çıkar ama bazıları uzun çıkar. Alanda uzamış profiller görüyorsan boru vardır.

Kese ise hangi açıdan kesilirse kesilsin yuvarlak kalır.

2. Profiller birbirine bağlanıyor mu?

Boru sürekli bir yapı; komşu kesitlerde devam ettiği görülebilir. Keseler ise ayrı ayrı durur, aralarında bağ dokusu vardır.

3. Boşluk ne kadar geniş?

Boruda boşluk hücre boyuna göre belirgin ve düzenlidir. Kesede boşluk küçüktür — çoğu zaman hücreler ürünle dolu olduğu için neredeyse seçilemez.

Üçüncü işaret bir uyarı da taşıyor: kesede boşluğu görememek beklenen bir durumdur. Görülmemesi, olmadığı anlamına gelmez (Ders 02-42, 03-05, 03-06).

Ve genel kural, bölümün yöntemine ekleniyor:

BİR PROFİL BİR GÖZLEMDİR; BİÇİM İSE BİR ÇIKARIMDIR. İKİSİ KARIŞTIRILDIĞINDA, KESİTİN ÜRETTİĞİ BİR ÖZELLİK YAPIYA MAL EDİLİR.

Kendin dene

Toparlayalım

• Salgı birimi kurmak, hücreleri bir boşluğun çevresine dizmektir; iki temel yol vardır.
• KESE, BİR BOŞLUK BAŞINA EN ÇOK HÜCREYİ DİZER. BORU, HÜCRE BAŞINA EN ÇOK BOŞLUK UZUNLUĞU VERİR.
• Boruda ürün üretildiği yerde kalmaz, boyunca ilerler; boru hem üretim yeri hem taşıma yoludur.
• Boru boyunca farklı bölgeler taşıyabilir — bir işlem hattı olarak da kullanılabilir.
• Kesede ürün birikir ve toplu boşaltılır; birim hacim başına üretim daha yüksektir.
• BORU AKIŞ İÇİN, KESE DEPOLAMA VE TOPLU BOŞALTMA İÇİN EN İYİSİDİR.
• Tübüloasiner tip bir ara biçim değil, İKİSİ BİRDEN — farklı bölgeler farklı iş yapar.
• Kese ürünü biriktirdiği için onu dışarı itecek bir şey gerekir; salgı hücresi kasılamaz.
• Çözüm miyoepitel hücre: salgı birimini saran, kasılabilen EPİTEL hücresi. Bazal membranın epitel tarafındadır.
• MİYOEPİTEL HÜCRE, İÇERİĞİ DIŞARI SIKMA İHTİYACININ ÇÖZÜMÜDÜR; kese bunu en açık hâle getirir ama bazı boru biçimli bezlerde de bulunur.
• Uzun bez adları tek bir liste değil, iki sorunun cevabının yan yana yazılmış hâlidir.
• BEZ ADI DA BİR TARİF DEĞİL, BİR KOORDİNATTIR — "bileşik asiner" duyunca çalışma biçimini okuyabilirsin.
• Enine kesilen boru ile kesilen kese aynı görüntüyü verir; tek profilden ayırt edilemez.
• BİR ÜÇ BOYUTLU BİÇİM, TEK BİR PROFİLDEN DEĞİL, ALANDAKİ PROFİLLERİN DAĞILIMINDAN OKUNUR.
• Üç işaret: uzamış profil var mı, profiller birbirine bağlanıyor mu, boşluk ne kadar geniş.
• Kesede boşluğu görememek beklenen bir durumdur; görülmemesi olmadığı anlamına gelmez.
• BİR PROFİL BİR GÖZLEMDİR; BİÇİM BİR ÇIKARIMDIR.

Bir sonraki derste dördüncü soruya geçiyoruz: ürün ne? Ve göreceğiz ki ürünün kimyası, hücrenin görünümünü belirliyor — yani ne ürettiğini, hücreye bakarak okuyabiliyorsun. Seröz, müköz ve karışık salgı birimleri.