Tibia

Açılış

Ders 06-59'da femurun alt ucunda iki yuvarlak yüzey bulmuştuk. Şimdi onların oturduğu kemiğe bakıyoruz, ve orada beklediğimiz şey yok.

Yuvarlak bir yüzeyin karşısında derin bir yuva beklerdik — kalçada öyleydi. Burada yuva yok. Neredeyse düz bir tabla var.

Bir topu masaya koy. Temas ne kadar? Neredeyse bir nokta.

Ve bu tablanın üzerinden gövdenin bütün ağırlığı geçiyor. Ders 06-18'de kurduğumuz ölçü doğrudan itiraz ediyor: gerilim, kuvvetin alana bölümüdür. Alan küçükse gerilim büyür. O hâlde soru şu: bütün ağırlık, bu kadar dar bir temastan nasıl geçebiliyor?

Bu ders K2 katmanında. Sonunda tablanın neden gövdeden bu kadar geniş olduğunu, dar temasın nerede çözüldüğünü, gövdenin neden üçgen kesitli olduğunu ve alt uçtaki topuzun ne iş yaptığını bileceksin.

Bu derste ne olacak

Önce kemiğin üç bölümünü kesitleriyle ayıracağız. Sonra dar temas sorununun nerede çözüldüğünü bulacağız — dersin merkezi orası. Ardından gövdenin biçimini ve derinin hemen altında olmasını okuyacağız. Son olarak alt uca inip ayak bileğinin duvarına bakacağız.

Sıfır noktası

Ve Ders 06-18'in cümlesini yanında tut: gerilim, kuvvetin alana bölümüdür.

Mekanizma

Üç bölüm, üç kesit

Kemiği yukarıdan aşağı üçe ayır ve her bölümün kesitine bak.

Üstte tabla. Geniş, yayvan ve yatay. Gövdenin kesitinden belirgin biçimde daha büyük.

Ortada gövde. Dar ve üçgen kesitli. Bir kenarı öne bakıyor ve keskin.

Altta ikinci genişleme. Tabla kadar değil ama gövdeden yine geniş, ve iç yanından aşağı bir topuz iniyor.

Ders 06-49'da radius ile ulna için bir kural kurmuştuk: iki kemik ters yönde incelir, her biri asıl işini yaptığı uçta geniştir.

Burada kural bir adım ileri gidiyor.

TIBIA HER İKİ UCUNDA DA GENİŞTİR ÇÜNKÜ HER İKİ UCUNDA DA ASIL İŞİ YAPAR — ÜSTTE YÜKÜ ALIR, ALTTA YÜKÜ TESLİM EDER.

Önkolda iki kemik işi paylaşmıştı; burada tek kemik iki uçta da sorumlu, dolayısıyla iki uçta da genişliyor. Aradaki gövde ise yalnız aktarıyor, o yüzden dar kalabiliyor.

Sorun yüzeyde, çözüm altında

Dersin merkezine geldik.

Temas alanı gerçekten küçük. Bunu değiştirmenin yolu yuvayı derinleştirmek olurdu, ama o yol kapalı — hareket kaybedilirdi.

O hâlde çözüm başka yerde olmalı. Ve öyle: yüzeyde değil, yüzeyin hemen altında.

Üç şey birlikte çalışıyor.

Birincisi, tabla genişliyor. Temas noktası küçük kalsa da, o noktanın altındaki kemik geniş. Yani yük dar bir kapıdan giriyor ama hemen ardında büyük bir hol var.

İkincisi, tablanın altındaki kemik süngerimsi. Ders 06-03 ve Ders 06-06'da katmanları kurmuştuk. Dış kabuğun altındaki boşluklu doku rastgele değil; içindeki bölmeler yük hatları boyunca dizilmiş. Dar temastan giren kuvvet bu ağın içinde dallanarak yayılıyor ve gövdeye artık toplanmış değil, dağılmış olarak varıyor.

Üçüncüsü, temas noktası duruyor değil geziniyor. Ders 06-21'de kurmuştuk: eklem yüzü anlık temas alanı değil, hareket boyunca temas edenlerin toplamıdır. Diz büküldükçe femurun yuvarlak yüzeyleri tablanın üzerinde yer değiştiriyor. Yani hiçbir nokta bütün yükü sürekli taşımıyor.

SORUN YÜZEYDE GÖRÜNÜR, ÇÖZÜM YÜZEYİN HEMEN ALTINDADIR — DAR TEMASTAN GİREN YÜK KEMİĞİN İÇİNDE YAYILIR.

Tablanın kendisinde de küçük bir ayrıntı var. Yüzey tam düz değil: ortasında yukarı doğru bir sırt yükseliyor ve iki yanında hafif çukurluklar kalıyor.

Ders 06-53'te parmak boğumlarında bir oluğun yana kaymayı kemikle engellediğini kurmuştuk. Burada aynı iş ters biçimle yapılıyor — orada oluk vardı, burada sırt.

AYNI KAZANÇ İKİ TERS BİÇİMLE ALINABİLİR: ORTADA BİR OLUK YA DA ORTADA BİR SIRT, İKİSİ DE YANA KAYMAYI SINIRLAR.

Burada dürüst bir sınır var. Dizde bu tablanın üzerinde yumuşak yapılar da bulunuyor ve temas alanına onların da katkısı var. Ama onlar kemik değil; bu ders kemiğin kendi çözümünü okuyor, ötekiler Kurs 07'ye havale edilir.

Üçgen gövde ve keskin ön kenar

Gövdeye inelim ve iki şeyi soralım: neden üçgen, ve neden bu kadar yüzeyde?

Üçgen kesit Ders 06-01'in kuralından çıkıyor: kalınlık eğilmeye karşı gerekir. Ama her yöne eşit kalınlık israf olurdu. Üçgen bir kesit, malzemeyi eğilmenin geldiği yönlere yerleştirip aradaki yüzeyleri düz bırakıyor.

Ve o düz yüzeyler boş durmuyor. Ders 06-18'in kuralıyla okunur: geniş ve göreli düz yüzey, tutunma alanı demektir.

İkinci soru daha ilginç. Bu kemiğin ön kenarı derinin hemen altında; parmağınla baştan sona izleyebiliyorsun.

Ders 06-46'da köprücük kemiği için aynı gözlemi yapmıştık ve dürüst bir ödünleşme kurmuştuk: kolay bulunmak ile korunmasız olmak aynı özellikten geliyordu.

AYNI DÜRÜST ÖDÜNLEŞME İKİNCİ KEZ: DERİNİN ALTINDA OLMAK HEM İZLENEBİLİRLİK HEM KORUMASIZLIK GETİRİR.

Ve burada bir kazanç var. Ders 06-36 ve Ders 06-41'de elle bulunan işaretlerin sayma başlangıcı verdiğini kurmuştuk; bu kenar da öyle, alt bacakta en güvenilir kılavuz çizgi.

Ön yüzde ayrıca tablanın hemen altında bir tümsek var. Ders 06-60'ta patellanın içinde durduğu kirişin aşağıda tek bir noktaya tutunduğunu söylemiştik — o nokta burası.

Alt uç ve ayak bileğinin duvarı

Alt uca gelelim.

Kemiğin en altında yatay bir yüzey var, ve iç yanından aşağı doğru bir topuz iniyor. Ayak bileğinin iç yanında parmakla bulduğun çıkıntı bu.

İkisi birlikte bir köşe kuruyor: üstte tavan, içte duvar.

Ve buradan önemli bir sonuç çıkıyor. Gövdenin ağırlığı femurdan tablaya, tabladan gövdeye, gövdeden bu yatay yüzeye iniyor ve oradan ayağa geçiyor.

YÜKÜN ANA YOLU BALDIRDA TEK BİR KEMİKTEN İNER — TIBIA HEM ALIR HEM TESLİM EDER; FİBULAYA KÜÇÜK BİR PAY DÜŞER.

Bu, baldırdaki ikinci kemiğe dair bir soru bırakıyor, ve onu bir sonraki derse saklıyoruz.

Bir de taraf bilgisi var. Ders 06-54'te kurmuştuk: bilgi yalnız iki yanı farklı olan yapıdan gelir. Alt uçtaki topuz yalnız bir yanda; yani bu kemik hangi taraftan geldiğini kendi üzerinde yazılı taşıyor.

Kaynağın tibia ile fibulayı iki ayrı derse bölmesi bir sıra kararı, ve önkoldakinden farklı bir gerekçesi var. Ders 06-49'da radius ile ulna tek derste birlikte anlatılabilirdi çünkü ikisi tek bir hareketi paylaşıyordu. Baldırda ise iki kemik aynı işi paylaşmıyor: biri yükün büyük bölümünü taşıyor, öteki küçük bir payını. Ortak bir iş yoksa ortak bir ders de yok.

Kendin dene

Toparlayalım

• Femurun yuvarlak yüzeyleri neredeyse düz bir tablaya oturur; temas alanı küçüktür.
• Gerilim kuvvetin alana bölümüdür; küçük alan büyük gerilim demektir (Ders 06-18).
• Tabla geniş, gövde dar ve üçgen, alt uç yeniden geniştir.
• TIBIA HER İKİ UCUNDA DA GENİŞTİR ÇÜNKÜ HER İKİ UCUNDA DA ASIL İŞİ YAPAR (Ders 06-49).
• Aradaki gövde yalnız aktarır, o yüzden dar kalabilir.
• Yuvayı derinleştirmek kararlılık verirdi ama hareketten keserdi (Ders 06-19).
• Tablanın altındaki kemik geniştir; yük dar kapıdan girip büyük hole varır.
• Süngerimsi dokunun bölmeleri yük hatları boyunca dizilmiştir (Ders 06-03, Ders 06-06).
• Temas noktası sabit değildir, hareket boyunca gezinir (Ders 06-21).
• SORUN YÜZEYDE GÖRÜNÜR, ÇÖZÜM YÜZEYİN HEMEN ALTINDADIR.
• Tabla tam düz değildir; ortasında bir sırt, iki yanında hafif çukurluk vardır.
• AYNI KAZANÇ İKİ TERS BİÇİMLE ALINABİLİR: ORTADA OLUK YA DA ORTADA SIRT (Ders 06-53).
• Tabladaki yumuşak yapılar bu dersin dışındadır ve Kurs 07'ye havale edilir.
• Üçgen kesit malzemeyi eğilmenin geldiği yönlere yerleştirir (Ders 06-01).
• Aradaki düz yüzeyler tutunma alanı olur (Ders 06-18).
• AYNI DÜRÜST ÖDÜNLEŞME İKİNCİ KEZ: DERİNİN ALTINDA OLMAK İZLENEBİLİRLİK VE KORUMASIZLIK GETİRİR (Ders 06-46).
• Ön kenar alt bacakta en güvenilir kılavuz çizgidir (Ders 06-36, Ders 06-41).
• Ön yüzdeki tümsek, patellanın içinde durduğu kirişin vardığı noktadır (Ders 06-60).
• Alt uçta yatay yüzey tavanı, iç yandaki topuz duvarı kurar.
• YÜKÜN ANA YOLU BALDIRDA TIBIADIR; TIBIA HEM ALIR HEM TESLİM EDER.
• Topuz yalnız bir yanda olduğu için taraf bilgisi taşır (Ders 06-54).

Bir sonraki derste baldırın ikinci kemiğine geçiyoruz, ve bu ders onu tuhaf bir durumda bıraktı. Yük ona uğramıyor: yukarıda dizin tablasına katılmıyor, aşağıda ağırlığı almıyor. İnce, uzun ve kenarda duruyor. Taşımayan bir kemik neden hâlâ orada, ve yokluğunda ne eksilirdi? Fibula.