Tek ve Çift Yumurta İkizleri

Açılış

İki kız kardeş doğduğunda ebe, iki ayrı plasenta çıktığını görür. Ailenin aklında bundan bir sonuç kalır: iki plasenta varsa ikizler çift yumurta ikizidir. Kızlar büyüdükçe çevrelerindekiler onları birbirinden ayırmakta zorlanır, ama aile "çift yumurta ikizleri, sadece çok benziyorlar" demeye devam eder. On beş yaşındayken bir genetik test yaptırırlar. Sonuç, ikisinin kalıtım malzemesinin aynı olduğunu, yani tek yumurta ikizi olduklarını gösterir. Aile şaşırır: iki ayrı plasenta tek yumurta ikizlerinde de olabilir mi? Olabilir. Ve bunun tersi de doğrudur: birbirine pek benzemeyen iki ikiz de tek yumurtadan gelmiş olabilir. İkizliğin türünü belirleyen şey, plasenta sayısı ya da benzerlik değil, ikizlerin kaç başlangıçtan geldiğidir.

İkizlik hangi yollarla oluşur? Bu yollar arasındaki asıl fark nedir? Ve ikizlerin birbirine ne kadar benzediği neden bu farkı anlamak için güvenilir bir ölçüt değildir?

Bu derste ne olacak

Önce ikizliğin iki ayrı yolunu ve aralarındaki temel farkı göreceğiz. Sonra her iki yolun nasıl ortaya çıktığını ve neden birinin sıklığı değişirken öbürününkinin neredeyse sabit kaldığını ele alacağız. Ardından iki yolun plasenta ve zarlar açısından ne anlama geldiğini açıklayacağız. Son olarak ikizlerin türünü belirlemek için benzerliğin neden yanıltıcı olduğunu inceleyeceğiz.

Sıfır noktası

Mekanizma

İki yol

İkizlik iki birbirinden çok farklı yoldan ortaya çıkar ve iki yol arasındaki fark tek bir soruya indirgenebilir: ikizler kaç başlangıçtan gelir?

Çift yumurta ikizliğinde baştan iki ayrı başlangıç vardır. Bir döngüde yumurtalıktan, ovarium, iki ayrı yumurta, ovocytus, atılır ve her biri ayrı bir spermle döllenir. İki ayrı döllenmiş yumurta iki ayrı blastokist olur ve rahim duvarına ayrı ayrı tutunur. İkizler aynı anda aynı rahimde gelişen iki ayrı kardeştir. Kız ve erkek olabilir, birbirine farklı kardeşler kadar benzeyebilir ya da benzemeyebilir.

Tek yumurta ikizliğinde ise tek bir başlangıç vardır. Bir yumurta bir spermle döllenir ve gelişmeye başlar. Ders 04-13'te gördüğümüz gibi, ilk günlerdeki hücre topluluğu çok esnektir: topluluk ikiye ayrılırsa, her iki parça da ayrı bir embriyo olarak gelişebilir. İki embriyo aynı döllenmiş yumurtadan geldiği için kalıtım malzemeleri aynıdır ve hemen her zaman aynı cinsiyettedirler.

İki yol arasındaki geri kalan farkların hepsi bu tek ayrımdan çıkar.

Neden biri değişir, öbürü değişmez

Çift yumurta ikizliği, bir döngüde birden fazla yumurtanın atılmasına bağlıdır. Her ayda yumurtalıkta birkaç kesecik, folliculus, büyümeye başlar, ama genellikle yalnızca biri yumurtasını bırakır. Bu seçimi annenin hormonları yönetir. Hormon düzeyleri bir döngüde iki keseciğin birden olgunlaşmasına izin verirse çift yumurta ikizliği olabilir. Bu yüzden çift yumurta ikizlerinin sıklığı annenin özelliklerine göre değişir: ileri anne yaşında, ailenin anne tarafında ikizlik bulunan kadınlarda ve toplumdan topluma farklılık gösterir. Yumurtlamayı uyaran ilaçlar ve tüp bebek tedavisinde birden fazla embriyonun rahme aktarılması da çift yumurta ikizliğini belirgin biçimde artırır.

Tek yumurta ikizliği ise bir döllenmiş yumurtanın kendiliğinden ikiye ayrılmasına bağlıdır ve bunu yöneten bir hormon döngüsü yoktur. Sıklığı annenin yaşına ya da ailesine göre belirgin bir değişiklik göstermez ve dünyanın farklı toplumlarında birbirine yakın kalır. Bir yolun sıklığı annenin özelliklerine bağlıyken öbürününki bağlı değildir; bu da iki yolun gerçekten farklı süreçler olduğunu doğrular.

Plasenta ve zarlar açısından ne anlama gelir

Çift yumurta ikizlerinde iki ayrı blastokist ayrı ayrı tutunur ve her biri kendi dış zarını, koryonunu, kendi iç zarını, amniyonunu ve kendi plasentasını kurar. Ders 04-45'te plasentanın yerinin tutunma noktasında belirlendiğini gördük. İki blastokist birbirinden uzakta tutunursa iki ayrı plasenta oluşur. Birbirine yakın tutunurlarsa, iki plasenta büyürken kenarlarından birleşir ve doğumda tek bir plasenta gibi görünebilir. Ama içlerinde iki ayrı koryon ve iki ayrı damar ağı vardır.

Tek yumurta ikizlerinde ise ne paylaşılacağı, ayrılmanın ne zaman olduğuna bağlıdır. Ders 04-18'de bu düzeni gördük: ayrılma ne kadar erken olursa ikizler o kadar az zar paylaşır, ne kadar geç olursa o kadar çok zar paylaşır. Ayrılma ilk birkaç günde, dış katman ayrılmadan önce olursa, tek yumurta ikizlerinin de iki ayrı plasentası ve iki ayrı koryonu olur. Açılıştaki kızlar böyle ikizlerdir. Ayrılma daha sonra olursa ikizler aynı plasentayı ve aynı koryonu paylaşır. Çift yumurta ikizlerinde bu zamanlama sorusu yoktur, çünkü ortada ayrılan tek bir başlangıç bulunmaz.

Neden benzerlik işe yaramaz

İkizlerin türünü anlamak için ilk akla gelen soru, ne kadar benzedikleridir. Bu soru iki yönden de yanıltıcıdır.

Çift yumurta ikizleri, sıradan kardeşler gibi, birbirine çok benzeyebilir; özellikle aynı cinsiyetteyseler ve bebeklik çağındaysalar, çevrelerindekiler onları karıştırabilir. Tek yumurta ikizleri ise aynı kalıtım malzemesine sahip olsalar da birbirinden farklı olabilir. Rahimde plasentayı paylaşırken birinin daha fazla kan alması, doğum ağırlıklarında belirgin bir fark yaratabilir. Hangi genlerin hangi dokuda açılıp kapandığı yaşam boyunca küçük farklılıklar biriktirir. Bazı tek yumurta ikizleri ayna görüntüsü gibi farklılıklar da gösterebilir; biri sağ, öbürü sol elini kullanabilir.

Bu yüzden ikizlerin türü benzerlikten değil, kanıttan anlaşılır. Farklı cinsiyetteki ikizler hemen her zaman çift yumurta ikizidir. Gebelikte tek bir koryon paylaşan ikizler tek yumurta ikizidir. Ama aynı cinsiyetteki ve ayrı koryonları olan ikizlerde zarlar karar vermez; bu ikizler tek yumurtadan da gelmiş olabilir, iki ayrı yumurtadan da. Bu durumda kesin cevabı ikizlerin kalıtım malzemesinin karşılaştırılması verir.

Kendin dene

Toparlayalım

• İkizlik iki yoldan oluşur ve asıl fark kaç başlangıç olduğudur.
• Çift yumurta ikizlerinde iki ovocytus ayrı ayrı döllenir; ikizler sıradan kardeşler kadar benzerdir.
• Tek yumurta ikizlerinde tek bir döllenmiş yumurtadan gelişen topluluk ikiye ayrılır; kalıtım malzemeleri aynıdır.
• Çift yumurta ikizliği bir döngüde birden fazla folliculus'un olgunlaşmasına bağlıdır; anne yaşı, aile öyküsü ve tedavilerle artar.
• Tek yumurta ikizliğinin sıklığı anneden bağımsızdır ve toplumlar arasında birbirine yakındır.
• Çift yumurta ikizlerinin her zaman ayrı koryonları vardır; plasentaları birleşmiş görünebilir.
• Tek yumurta ikizlerinde neyin paylaşılacağını ayrılmanın zamanı belirler; erken ayrılmada iki ayrı plasenta olabilir.
• Benzerlik ikizliğin türünü göstermez; ayrı koryonlu ve aynı cinsiyetteki ikizlerde kesin cevabı kalıtım malzemesi verir.

Bu derste ikizliğin iki yolunu ve tek yumurta ikizliğinde ayrılmanın zamanının neyin paylaşılacağını belirlediğini gördük. Bir sonraki derste bu kuralın ayrıntısına gireceğiz: neden ikizlerde biri dış zar, öbürü iç zar için olmak üzere iki ayrı sayı sorulduğunu, bu iki zarfın neden farklı zamanlarda kurulduğunu, ayrılma zamanına göre hangi birleşimlerin mümkün olduğunu ve birinin neden hiçbir zaman ortaya çıkamayacağını göreceğiz. Koryonisite ve Amniyonisite.