Sütür, Sindesmoz ve Gomfoz

Açılış

Ders 07-02'de fibröz eklemleri bir ölçeğe dizmiştik, ve o ölçek tek boyutluydu: lifin uzunluğu.

Bir uçta dikiş — lif katmanı çok ince, oynama yok denecek kadar az. Ortada sindesmoz — gerçek bir mesafe, liflerle köprülenmiş, oynama var.

Üçüncüsünü, gomfozu, ölçeğe yerleştiremedik. "Bir ölçek basamağı değil, başka bir düzen" deyip kenara koyduk.

Bu dürüst bir cümleydi ama bir kaçamaktı da. Bir sınıflandırma üç üyesinden birini "başka" diye kenara koyuyorsa, ortada çözülmemiş bir şey var.

Ve çözüm gomfozun tuhaflığında değil. Ölçeğin kendisinde. Tek bir eksen üzerine dizmeye çalıştık; oysa fibröz eklemleri ayıran iki şey var, ve biz yalnız birini kullandık. Bu ders eksik ekseni ekliyor.

Bu ders K2 katmanında. Sonunda ikinci ekseni, üçünün de aynı tabloya nasıl oturduğunu, her birinin kendi işini ve bir sınıflandırmanın ne zaman işe yaradığını bileceksin.

Bu derste ne olacak

Önce ölçeğin neden eksik olduğunu kuracağız. Sonra ikinci ekseni ekleyeceğiz — dersin merkezi orası. Ardından üçünün işlerini tek tek okuyacağız. Son olarak ölçütün kendisine döneceğiz.

Sıfır noktası

Ve Ders 06-18'in cümlesini yanında tut: izin biçimi çekenin biçimidir.

Mekanizma

Ölçek neden eksikti

Bir ölçek kurduğunda ne yapmış olursun? Bütün örnekleri tek bir sayıya göre sıraya dizmiş olursun.

Uzunluk ölçeği şunu söylüyordu: lif ne kadar uzunsa o kadar hareket.

Dikiş ile sindesmoz bu ölçekte rahatça yerleşiyor. Peki gomfoz?

Gomfozdaki lifler de kısa. O hâlde ölçeğe göre dikişin yanına düşmesi gerekir. Ama gomfoz dikişe hiç benzemiyor: orada iki kenar birbirine kenetli, burada bir çivi bir yuvanın ortasında duruyor.

Demek ki iki örnek aynı sayıya sahip olduğu hâlde bambaşka davranıyor.

BİR ÖLÇEK BİR ÖRNEĞİ DIŞARIDA BIRAKIYORSA, ÖRNEK TUHAF DEĞİL — ÖLÇEK EKSİKTİR.

Bu, Kurs 06'da defalarca kullandığımız alışkanlığın devamı. Ders 06-32'de iki ölçütün aynı yapıları farklı gruplara koyabildiğini, Ders 06-70'te bir kenarın iki ayrı soruyla okunabildiğini kurmuştuk. Şimdi bir adım daha: bir ölçüt yetmiyorsa ikincisini aramak gerekir.

İkinci eksen: liflerin dizilimi

Dersin merkezine geldik.

Ders 06-18'de kurduğumuz kuralı hatırla: izin biçimi çekenin biçimidir. Nokta biçiminde çeken bir yapı tümsek bırakır, levha biçiminde çeken kret bırakır.

Aynı soruyu liflere soralım. Lifler yalnız ne kadar uzun değil, nasıl dizilmiş?

İki temel düzen var.

Karşılıklı dizilim. Lifler bir kenardan öteki kenara uzanıyor. İki yüzey birbirine bakıyor, ve lifler aradaki mesafeyi doğrudan geçiyor.

Çevresel dizilim. Lifler bir cismin çevresine yayılmış ve onu ortada askıda tutuyor. Burada karşılıklı iki kenar yok; bir iç, bir dış var.

Şimdi üçünü iki eksenli tabloya yerleştir.

Dikiş: kısa lif, karşılıklı dizilim.

Sindesmoz: uzun lif, karşılıklı dizilim.

Gomfoz: kısa lif, çevresel dizilim.

ÜÇÜ DE AYNI TABLODA — GOMFOZ ÖLÇEĞİN DIŞINDA DEĞİL, İKİNCİ EKSENİN ÖTEKİ UCUNDA.

Ve tabloda bir hücre boş kalıyor: uzun lif ve çevresel dizilim. Bu birleşim için yaygın kullanılan ayrı bir ad yok.

Boş hücreyi görmezden gelmiyoruz, çünkü Ders 06-22'nin alışkanlığı bunu gerektiriyor: bir yordamın hangi adımda cevap vermediği de bilgidir. Boş hücre burada şunu söylüyor — bir çivinin çevresine uzun lifler dizilseydi o çivi ortada duramazdı, salınırdı.

Üçünün kendi işleri

Şimdi her birini kendi işiyle okuyalım.

Dikiş. Ders 06-33'te kurmuştuk: kenarlar dişli, ve dişler bağlanmak ile büyümeyi aynı anda mümkün kılıyor. Kısa lif sıkı tutuyor; dişli geometri kenar boyunca yeni kemik eklenmesine izin veriyor.

Ve Ders 07-02'de gördüğümüz sonuç: iş bitince kaynaşabiliyor.

Sindesmoz. Bunun iki hâli var, ve ikisini de Kurs 06'da gördük.

Noktasal olanı: Ders 06-62'de ayak bileği çatalının alt ucundaki bağlantı. İki kemik belli bir yerde, belli bir mesafeyle bağlı.

Yayvan olanı: Ders 06-49'da önkolda, Ders 06-62'de baldırda iki kemiği boyunca bağlayan zar.

Zar olanın fazladan iki işi var. Ders 06-18'in kuralıyla bir tutunma tarlası, ve Ders 06-67'de gördüğümüz gibi baldırın kesitini bölen bir duvar.

Gomfoz. Çevresel lifler dişi yuvanın ortasında askıda tutuyor. Ders 06-30'da çiğneme kuvvetinin içeride üretildiğini kurmuştuk; o kuvvet dişten kemiğe geçerken bu lif katmanından geçiyor.

LİFLERİN DÜZENİ, KUVVETİN NASIL DAĞITILDIĞINI SÖYLER — KARŞILIKLI DİZİLİM İKİ KENARI BAĞLAR, ÇEVRESEL DİZİLİM BİR CİSMİ ASKIYA ALIR.

Ve askıya almanın kazancı Ders 07-02'de kurulmuştu: sert bir şeyi sert bir yere doğrudan oturtmak çözüm değildir, araya esneyen bir kat konur.

Ölçütün kendisi

Kapanışta bir adım geri çekilelim.

Bu ders bir sınıflandırmayı düzeltti. Peki bir sınıflandırma ne zaman iyi olur?

Cevap "bütün örnekleri kapsadığında" değil. Doğada keskin sınırlar az, ve sınırda duran örnekler her zaman olacak.

Ders 06-70'te kurmuştuk: kenar gerçek bir yapıdır ama onunla çizilen bölme bir anlaşmadır. Ders 06-72'de tiplerin bir dağılıma çizilmiş etiketler olduğunu.

BİR SINIF ANCAK ÖLÇÜTÜ SÖYLENDİĞİNDE İŞE YARAR — SINIRDA DURAN ÖRNEKLER SINIFI ÇÜRÜTMEZ, ÖLÇÜTÜ SINAR.

Burada gerçekten sınırda duran bir örnek var: kemikler arası zar. Bazı kaynaklar onu sindesmozun bir alt biçimi sayar, bazıları ayrı bir başlık altında ele alır. İkisi de yanlış değil — hangi ölçütle bakıldığına bağlı.

Ve bu, bir sınıflandırmayı ezberlemek ile kullanmak arasındaki farkı gösteriyor. Ezberleyen kişi sınırdaki örnekte donar; ölçütü bilen kişi hangi tarafa neden koyduğunu söyleyebilir.

Kaynağın alt türleri K2 katmanına koyması bir katman kararı. Üç adı öğrenmek K1 işidir ve zaten Ders 07-02'de geçtiler. K2 içeriği ayrımın hangi eksenlere dayandığı, ve bu ders o eksenleri kurdu. Kaynak ayrıca üçünü tek derste topluyor — ayrı ayrı verilseydi aralarındaki tablo görünmez, üç bağımsız tanım gibi ezberlenirdi.

Kendin dene

Toparlayalım

• Ders 07-02'nin ölçeği tek boyutluydu: lifin uzunluğu.
• Gomfozdaki lifler de kısadır ama gomfoz dikişe benzemez.
• BİR ÖLÇEK BİR ÖRNEĞİ DIŞARIDA BIRAKIYORSA, ÖRNEK TUHAF DEĞİL, ÖLÇEK EKSİKTİR.
• İstisna demek, açıklamayı bitirmek değil ertelemektir.
• İzin biçimi çekenin biçimidir; aynı soru liflerin dizilimine sorulur (Ders 06-18).
• Karşılıklı dizilimde lifler bir kenardan öteki kenara uzanır.
• Çevresel dizilimde lifler bir cismin çevresine yayılıp onu askıda tutar.
• Dikiş kısa lif ve karşılıklı dizilimdir.
• Sindesmoz uzun lif ve karşılıklı dizilimdir.
• Gomfoz kısa lif ve çevresel dizilimdir.
• ÜÇÜ DE AYNI TABLODA; GOMFOZ İKİNCİ EKSENİN ÖTEKİ UCUNDADIR.
• Boş kalan hücre de bilgi verir; uzun ve çevresel bir düzen cismi salınır bırakırdı (Ders 06-22).
• Dikişin dişli kenarı bağlanmak ile büyümeyi aynı anda mümkün kılar (Ders 06-33).
• Sindesmozun iki hâli vardır: noktasal bağ ve yayvan zar (Ders 06-49, Ders 06-62).
• Zar aynı zamanda tutunma tarlası ve bölme duvarıdır (Ders 06-18, Ders 06-67).
• Gomfozda çevresel lifler çiğneme kuvvetini dişten kemiğe aktarır (Ders 06-30).
• LİFLERİN DÜZENİ KUVVETİN NASIL DAĞITILDIĞINI SÖYLER.
• Sert bir şeyi sert bir yere doğrudan oturtmak çözüm değildir (Ders 07-02).
• Kenar gerçektir ama bölme bir anlaşmadır (Ders 06-70, Ders 06-72).
• BİR SINIF ANCAK ÖLÇÜTÜ SÖYLENDİĞİNDE İŞE YARAR.
• SINIRDA DURAN ÖRNEKLER SINIFI ÇÜRÜTMEZ, ÖLÇÜTÜ SINAR.

Bir sonraki derste ikinci sınıfın alt türlerine geçiyoruz. Ve orada ayrımı yapan şey dizilim olmayacak. Kıkırdak eklemlerin iki alt türü var, ve aralarındaki fark liflerin nasıl dizildiğinde değil — kıkırdağın kendisinde. Biri büyüme plağındaki gibi, öteki orta hattaki birleşmedeki gibi, ve ikisi aynı ada sahip olduğu hâlde aynı şekilde davranmıyor. Tek bir ad taşıyan bir malzeme iki farklı iş yapabiliyorsa, "kıkırdak" gerçekten tek bir şey mi? Sinkondroz ve simfiz.