Skapular Yukarı ve Aşağı Rotasyon

Açılış

Bu ders, bölümde iki kez ertelediğimiz bir borcu ödüyor.

Ders 01-36'da kolu yana kaldırmayı anlatırken "belirli bir noktadan sonra kürek kemiği de dönmeye başlar" demiş ve ayrıntısını buraya bırakmıştık. Ders 01-42'de kürek kemiğinin bedene kaslarla asılı olduğunu kurmuştuk.

Şimdi ikisi birleşiyor ve ortaya bedenin en iyi örgütlenmiş ortaklıklarından biri çıkıyor.

Kolunu başının üstüne kaldırabilmen tek bir eklemin başarısı değil. İki eklem işi bölüşür ve bölüşmeseler kol yukarı çıkamaz.

Bu derste ne olacak

Önce hareketi tanımlayıp neden "rotasyon" adını taşıdığını netleştireceğiz — çünkü bu, iç–dış rotasyondan farklı bir şey. Sonra iki eklem arasındaki iş bölüşümünü kuracağız: ritim kavramı. Ardından bu ritmin neden gerekli olduğunu — yani bozulursa ne olduğunu — göreceğiz. Sonra hareketi üreten kas ortaklığını ele alacağız. Son olarak klinik değerlendirmeye bakacağız.

Sıfır noktası

Üçlü:

• Düzlem: frontal (göğüs kafesinin yüzeyi boyunca).
• Eksen: göğüs kafesine dik, öne–arkaya doğrultuda bir eksen.
• Yapı: kürek kemiği — göğüs kafesi üzerinde döner.

Neden "rotasyon" ama iç–dış rotasyondan farklı?

Ders 01-37'deki rotasyonda eksen, uzvun içinden geçiyordu. Burada eksen, kürek kemiğinin yüzeyine dik duruyor — yani kemik, kendi düzlemi içinde döner.

Benzetme: bir saatin kadranı gibi. Kadran kendi düzleminde döner, kendi ekseni etrafında burulmaz.

Bu, Ders 01-38'deki ayrımın bir başka örneği: aynı kelime, hangi eksene göre kullanıldığına bağlı olarak farklı şeyleri anlatır. Terimi duyduğunda hangi eksen diye sormak gerekir.

Mekanizma

İki eklemin ritmi

Bu dersin merkezi kavramı burada.

Kol yukarı kaldırılırken hareket iki yerden gelir:

1. Omuz eklemi — kol kemiği, kürek kemiğinin çukuruna göre döner.
2. Kürek kemiği — göğüs kafesi üzerinde yukarı rotasyona gider.

İkisi birlikte çalışır ve bu ortaklığın bir adı vardır.

Kabaca şu şekilde işler: hareketin yaklaşık üçte ikisi omuz ekleminden, üçte biri kürek kemiğinden gelir.

Bu oran, sıkça "2:1" olarak anılır. Ama burada dürüst olmak gerekiyor: bu oran sabit bir yasa değil, ortalama bir yaklaşımdır. Hareketin başında kürek kemiğinin katkısı daha azdır; hareket ilerledikçe payı artar. Kişiden kişiye ve ölçüm yöntemine göre de değişir.

Bu akademide oran, büyüklük mertebesi olarak veriliyor: kolu kaldırmanın belirgin bir kısmı kürek kemiğinden gelir ve bu pay göz ardı edilemeyecek kadar büyüktür. Kesin sayı, ölçüm koşuluna bağlıdır (Ders 00-22).

Kesin olan şu: kürek kemiği katılmadan kol başın üstüne çıkamaz.

Ritim neden gerekli

Şimdi asıl soruya geliyoruz — ve cevap, ortaklığın neden şart olduğunu gösteriyor.

İki sebep var.

1. Eklem yüzeyleri hizada kalmalı. Omuz ekleminde kol kemiğinin başı, kürek kemiğindeki sığ bir çukura oturur. Kol yukarı çıkarken çukur da yukarı dönmezse, kemik başı çukurun kenarından kayar.

Yani kürek kemiğinin dönmesi, hareketin temasını korumak içindir. Çukur, topu takip eder.

2. Kaslar çalışabilir uzunlukta kalmalı. Bir kas, aşırı kısaldığında güç üretemez. Omuz eklemini hareket ettiren kasların bir ucu kürek kemiğine yapışır. Kürek kemiği dönmezse bu kaslar hareket ilerledikçe fazla kısalır ve etkisiz hâle gelir.

Kürek kemiğinin dönmesi, yapışma noktasını uzaklaştırarak kasları çalışabilir uzunlukta tutar.

İkinci sebep önemli bir genel ilkeye işaret ediyor: bir kasın kuvveti, o andaki uzunluğuna bağlıdır. Çok kısalmış ya da çok gerilmiş bir kas, orta uzunluktakinden daha az kuvvet üretir.

Bu ilke bedende tekrar eder ve Kurs 08'in temel konularından biridir. Ders 01-41'de gördüğümüz "diz düzken dorsifleksiyon azalır" olgusu da aynı ilkenin başka bir yüzüydü — orada kas fazla gerilmişti, burada fazla kısalıyor.

Kas ortaklığı

Yukarı rotasyonun nasıl üretildiği, bedendeki en öğretici kas örgütlenmelerinden biri.

Hiçbir kas tek başına yukarı rotasyon yapmaz. Hareket, farklı yönlerden çeken birkaç kasın birlikte çalışmasından doğar.

Mantık şu: kürek kemiğine bir kas yukarıdan, başka bir kas aşağıdan çeker. İkisi tek başına çalışsa kemik yukarı ya da aşağı kayardı — yani elevasyon ya da depresyon olurdu (Ders 01-42). Ama ikisi birlikte çalıştığında ve kemiğin farklı noktalarından çektiğinde, düz çekme etkileri iptal olur ve geriye dönme kalır.

Bu düzenlemenin adı vardır.

Kuvvet çifti, anatomideki en zarif çözümlerden biri çünkü tek bir kasın yapamayacağı bir hareketi, birden fazla kas birlikte üretiyor.

Ve bunun doğrudan bir klinik sonucu var: çiftin bir üyesi zayıflarsa, hareket bozulur — kalan kaslar kendi yönlerine çekmeye başlar. Yani dönme yerine kayma olur, kürek kemiği yanlış yola girer.

Bu, "hangi kas hangi hareketi yapar" sorusunun neden bazen yetersiz kaldığını gösteriyor. Bazı hareketlerin sahibi tek bir kas değil, bir dengedir.

Ritim bozulduğunda

Bu bölüm, dersin klinik olarak en değerli kısmı — ve öncekilerden çıkarılabilir.

Ritim bozulduğunda üç şey görülür:

1. Hareket aralığı azalır. Kürek kemiği yeterince dönmezse kol tam yukarı çıkamaz. Kişi genellikle bunu gövdesini yana eğerek telafi eder — Ders 01-39'daki telafi ilkesi yine karşımızda.

2. Hareketin akışı bozulur. Normalde kolun kalkışı sürekli ve akıcıdır. Ritim bozulduğunda hareket kesintili görünür: bir noktaya kadar gelir, durur, sonra omuz silkme benzeri bir hamleyle devam eder.

3. Kürek kemiği göğüs kafesinden ayrılır. Kaslar dengeyi koruyamadığında kemiğin iç kenarı sırttan kalkar ve dışarı çıkıntı yapar. Bu, gözle görülebilen bir bulgudur.

Üçünün de ortak sebebi aynı: kürek kemiğini yerinde tutan ve döndüren kas dengesi bozulmuştur.

Ve buradan genel bir muayene ilkesi çıkıyor: hareketin sonucu kadar, hareketin nasıl yapıldığı da bilgilendiricidir. Kolu yukarı kaldırabilen iki kişiden biri bunu akıcı, diğeri kesintili yapıyorsa, ölçülen açı aynı olsa bile durumları farklıdır.

Bu ilke, Ders 01-41'de yürüyüş için söylediğimizle aynı: telafi hareketleri, eksik olanın nerede olduğunu gösterir.

Muayenede nasıl bakılır

Değerlendirme basit ve ekipman gerektirmez.

Kişi arkadan izlenirken kolunu yavaşça yukarı kaldırır ve indirir. Bakılacak dört şey:

1. Kürek kemiği dönüyor mu? Alt ucunun dışa doğru hareket etmesi beklenir.

2. Ne zaman başlıyor? Hareketin başında kürek kemiğinin katkısı azdır; çok erken başlaması da bir bulgudur.

3. İki taraf benzer mi? Ders 01-22'deki ilke — en iyi kontrol kişinin kendi diğer tarafıdır.

4. İnerken de düzgün mü? İndirme, kaldırmadan daha zordur çünkü kaslar frenleme görevi yapar. Bozukluk çoğu zaman inişte daha belirgindir.

Dördüncü madde sık atlanır ve öğreticidir: bir hareketi yapabilmek ile kontrollü biçimde geri alabilmek farklı şeylerdir.

Kendin dene

Toparlayalım

• Yukarı rotasyon kürek kemiğini, omuz eklemini taşıyan ucu yukarı bakacak biçimde döndürür; aşağı rotasyon tersidir.
• Bu, iç–dış rotasyondan farklıdır: eksen uzvun içinden değil, kürek kemiğinin yüzeyine dik geçer. Kemik kendi düzleminde döner.
• Kol yukarı kaldırılırken hareket iki kaynaktan gelir: omuz eklemi ve kürek kemiği. Bu ortaklığın adı skapulohumeral ritimdir.
• Kabaca üçte iki omuz ekleminden, üçte biri kürek kemiğinden gelir — bu oran ortalama bir yaklaşımdır, sabit bir yasa değil.
• Kesin olan: kürek kemiği katılmadan kol başın üstüne çıkamaz.
• Ritim iki sebeple gerekli: eklem yüzeylerinin hizada kalması ve kasların çalışabilir uzunlukta tutulması.
• Genel ilke: bir kasın kuvveti o andaki uzunluğuna bağlıdır — fazla kısalmış ya da fazla gerilmiş kas zayıftır.
• Yukarı rotasyonu tek bir kas yapmaz; farklı yönlerden çeken kaslar bir KUVVET ÇİFTİ oluşturur.
• Çiftin bir üyesi zayıflarsa dönme yerine kayma olur — bazı hareketlerin sahibi tek bir kas değil, bir dengedir.
• Ritim bozulduğunda: hareket aralığı azalır, akış kesintili olur, kürek kemiği sırttan kalkar.
• Hareketin sonucu kadar nasıl yapıldığı da bilgilendiricidir; iniş, kalkıştan daha çok bilgi verir.

Bir sonraki derste bölümün son dersine geçiyoruz. Bu kez hareketin kendisi tartışmalı: pelvik nutasyon ve karşı nutasyon.