Sinovyal Eklemler

Açılış

Üçüncü ve son yapısal sınıfa geliyoruz, ve tek bir şey değişiyor.

İlk iki sınıfta arada bir malzeme vardı: lif ya da kıkırdak. O malzeme iki işi birden yapıyordu — kemikleri tutuyor, ve gerilme miktarıyla hareketin sınırını belirliyordu.

Burada arada malzeme yok. Boşluk var.

Kazancı hemen görünüyor. Ders 06-16'da kurmuştuk: pürüzsüz yüzey kayar. İki yüzeyin arasında bir şey olmadığında birbirlerinin üzerinde kayabiliyorlar, ve kayma ilk iki sınıfta hiç mümkün değildi.

Ama bir şeyi kaldırdığında yalnız istediğin şeyi kaldırmıyorsun. Aradaki malzeme tutan şeydi de. Boşluk kaymayı veriyor ama tutanı ortadan kaldırıyor. O hâlde bu iki kemiği ne bir arada tutacak? Bu soruyu Kurs 06'da bir kez cevaplamıştık, ve cevabı omuzda bulmuştuk.

Bu ders K1 katmanında. Sonunda boşluğun ne kazandırıp ne götürdüğünü, tutma işinin kime devredildiğini, Ders 06-17'nin ölçeğinin neden tam olarak bu sınıf için kurulduğunu ve boşluğun ikinci bedelini bileceksin.

Bu derste ne olacak

Önce tek farkın sonuçlarını kuracağız. Sonra devredilen işi göreceğiz — dersin merkezi orası. Ardından Kurs 06'da biriken borcu ödeyeceğiz. Son olarak boşluğun kendi getirdiği soruna bakacağız.

Sıfır noktası

Ve Ders 06-17'nin cümlesini yanında tut: biçim, izin verilen hareketin haritasıdır.

Mekanizma

Tek fark, iki sonuç

Boşluğun iki doğrudan sonucu var.

Birinci sonuç: kayma mümkün. İlk iki sınıfta iki yüzey birbirine yapışıktı; ne kadar esnerse esnesin kayamıyorlardı. Burada kayabiliyorlar.

İkinci sonuç, ve daha önemlisi: hareketin sınırını artık bağlayan belirlemiyor.

Ders 07-02'de lifin uzunluğu ne kadar oynanacağını söylüyordu. Ders 07-03'te kıkırdağın kalınlığı ve esnemesi. İkisinde de sınırı koyan şey aradaki malzemeydi.

Burada arada malzeme yok. O hâlde sınırı ne koyuyor?

İLK İKİ SINIFTA HAREKETİN SINIRINI BAĞLAYAN BELİRLİYORDU; BURADA YÜZEYİN BİÇİMİ BELİRLİYOR.

Ve bu cümle bu kursun en uzun borcunu ödemeye başlıyor, çünkü yüzey biçimini okumayı Kurs 06'da uzun uzun öğrenmiştik.

Devredilen iş

Dersin merkezine geldik.

Arada tutan bir malzeme yoksa, iki kemiği bir arada tutan şey başka bir yerden gelmek zorunda. Üç yerden geliyor.

Kılıf. Boşluğun etrafını saran bir zarf var; iki kemiğin kenarlarına tutunuyor ve aradaki aralığı kapatıyor.

Bağlar. Kılıfı yer yer güçlendiren, iki kemiği doğrudan birbirine bağlayan lifli şeritler.

Kaslar. Eklemin üzerinden geçen kaslar gergin durduklarında iki kemiği birbirine bastırıyor.

BOŞLUK KAYMAYI MÜMKÜN KILAR AMA TUTANI ORTADAN KALDIRIR — TUTMA İŞİ BAŞKA BİR YERE DEVREDİLİR.

Şimdi Kurs 06'ya dönelim, çünkü bu cevabı orada bir kez bulmuştuk.

Ders 06-47'de omuz kuşağının bir kemik kenetle değil kas askısıyla tutulduğunu görmüştük, ve kuralı kurmuştuk: kemik bağlantı hem tutar hem sınırlar, kas askısı tutar ama sınırlamaz.

Ders 06-48'de aynı seçimi eklemin kendisinde bulmuştuk: yuva sığdı, tutma işi kasa bırakılmıştı, ve şu cümleyi yazmıştık — omuz menzilini enerjiyle satın alır.

İşte o cümle bu sınıfın genel kuralıydı.

TUTMA İŞİNİ KİMİN ÜSTLENDİĞİ, EKLEMİN NE KADAR SERBEST OLACAĞINI BELİRLER — KEMİK TUTARSA MENZİL DAR, KAS TUTARSA GENİŞ AMA PAHALI.

Kurs 06'nın borcu

Üçüncü bölümde bir hesap kapatıyoruz.

Kurs 06 boyunca bir cümleyi defalarca yazdık: eklem türleri Kurs 07'ye havale edilir. Dizde yazdık, omuzda yazdık, ayak bileğinde, parmak boğumunda, çenede.

Şimdi neyi havale ettiğimiz görünüyor. Havale edilenlerin hepsi bu sınıftandı.

Ve daha önemlisi: Kurs 06'da o eklemleri okumak için kullandığımız araç zaten bu sınıf için kurulmuştu.

Ders 06-17'nin ölçeğini hatırla. Küre çok eksen verir, silindir tek eksen, düz yüzey yalnız kayma. Ders 06-52'de bir dördüncüsünü eklemiştik: eyer biçimi iki düzlem.

Bu ölçek yalnız burada anlamlı. Fibröz ya da kıkırdak bir eklemde yüzeylerin biçimini okumanın bir karşılığı yok, çünkü orada yüzeyler birbirine değmiyor bile — aralarında malzeme var.

KURS 06'DA OKUDUĞUMUZ HER EKLEM YÜZÜ BU SINIFA AİTTİ — BİÇİM ÖLÇEĞİ BAŞTAN BERİ SİNOVYAL EKLEMLER İÇİN KURULMUŞTU.

Ders 06-19'un derinlik ölçeği de öyle: derin yuva kararlılık, sığ yuva hareket. Omuz ile kalça o ölçeğin iki ucuydu, ve ikisi de sinovyal.

Bir kural daha aynı hesaba giriyor. Ders 06-21'de eklem yüzünün anlık temas alanı değil, hareket boyunca temas edenlerin toplamı olduğunu kurmuştuk.

O cümle yalnız burada anlamlı. İlk iki sınıfta temas alanı sabittir — aradaki malzeme nereye yapışmışsa orası. Boşluk olduğunda ise iki yüzey birbirinin üzerinde geziniyor, ve küçük olan büyüğün üzerinde yol alıyor.

Ders 06-61'de tibia tablasında bunun sonucunu da görmüştük: temas noktası duruyor değil, hareket boyunca yer değiştiriyor.

EKLEM YÜZÜNÜN "HAREKET BOYUNCA TEMAS EDENLERİN TOPLAMI" OLMASI DA BU SINIFA AİT BİR KURALDI.

Bu biçimlerin tek tek işlenmesi Bölüm 07.3'ün konusu; orada her biri kendi dersini alacak. Burada kurduğumuz şey şu: ölçek artık kullanılabilir hâlde.

Boşluğun ikinci bedeli

Kapanışta bir maliyet daha var.

Boşluk bir çözümdü. Ama her çözüm gibi kendi sorununu getiriyor.

Birincisi: bir boşluk kapatılmak zorunda. Açık bir aralık bırakılamaz, o yüzden çevresini saran bir kılıf gerekiyor.

İkincisi: iki sert yüzey doğrudan birbirine sürtünürse aşınır. O yüzden yüzeyler kaygan bir kaplama taşıyor, ve boşlukta kayganlaştırıcı bir sıvı bulunuyor.

BİR ÇÖZÜM YENİ BİR SORUN YARATIR — BOŞLUK KAYMAYI VERİR, AMA KAPATILMAK VE KAYGANLAŞTIRILMAK İSTER.

Yani bu sınıf ötekilerden daha karmaşık, ve karmaşıklığı bir süs değil. Ders 06-28'de kurmuştuk: bir yapının karmaşıklığı, kaç farklı işin orada buluştuğundan gelir. Burada üç iş buluşuyor — kaydırmak, tutmak, ve kaymayı sürdürülebilir kılmak.

Bu parçaların her biri Bölüm 07.2'nin konusu. Orada kılıf, sıvı, yüzey kaplaması ve aradaki ek yapılar tek tek ele alınacak.

Kaynağın bu sınıfa iki koca bölüm ayırıp ötekilere birer ders vermesi bir orantı kararı. Sebebi bu derste görüldü: boşluk hem en çok imkânı hem en çok ek yapıyı getiriyor. Fibröz ve kıkırdak eklemlerde anlatılacak şey aradaki malzeme ile bittiği hâlde, burada malzemenin yokluğu bir mimari gerektiriyor.

Kendin dene

Toparlayalım

• İlk iki sınıfta aradaki malzeme hem tutuyor hem sınırı belirliyordu.
• Sinovyal eklemde arada malzeme yok, boşluk var.
• Boşluğun birinci sonucu kaymanın mümkün olmasıdır (Ders 06-16).
• İLK İKİ SINIFTA SINIRI BAĞLAYAN BELİRLİYORDU; BURADA YÜZEYİN BİÇİMİ BELİRLİYOR.
• Sinovyal eklemi "hareketli eklem" diye tanımlamak Ders 07-01'in hatasını tekrarlar.
• Tutma işi üç yere devredilir: kılıf, bağlar, kaslar.
• BOŞLUK KAYMAYI MÜMKÜN KILAR AMA TUTANI ORTADAN KALDIRIR.
• Kemik bağlantı hem tutar hem sınırlar; kas askısı tutar ama sınırlamaz (Ders 06-47).
• Omuz menzilini enerjiyle satın alır (Ders 06-48).
• TUTMA İŞİNİ KİMİN ÜSTLENDİĞİ, EKLEMİN NE KADAR SERBEST OLACAĞINI BELİRLER.
• Kurs 06'da havale edilen eklem türlerinin hepsi bu sınıftandı.
• Küre çok eksen, silindir tek eksen, düz yüzey kayma verir (Ders 06-17).
• Eyer biçimi iki düzlemde hareket verir (Ders 06-52).
• Bu ölçek yalnız burada anlamlıdır; öteki sınıflarda yüzeyler birbirine değmez.
• KURS 06'DA OKUDUĞUMUZ HER EKLEM YÜZÜ BU SINIFA AİTTİ.
• Derinlik ölçeği de bu sınıfa aittir; omuz ile kalça iki uçtur (Ders 06-19).
• İlk iki sınıfta temas alanı sabittir; boşlukta yüzeyler birbirinin üzerinde gezinir.
• EKLEM YÜZÜ HAREKET BOYUNCA TEMAS EDENLERİN TOPLAMIDIR (Ders 06-21, Ders 06-61).
• Biçimlerin tek tek işlenmesi Bölüm 07.3'e aittir.
• Boşluk kapatılmak zorundadır; çevresini bir kılıf sarar.
• İki sert yüzey doğrudan sürtünürse aşınır; kaplama ve sıvı gerekir.
• BİR ÇÖZÜM YENİ BİR SORUN YARATIR.
• Karmaşıklık kaç işin orada buluştuğundan gelir; burada üç iş buluşur (Ders 06-28).
• Parçaların tek tek ele alınması Bölüm 07.2'ye aittir.

Bir sonraki derste geri dönüp ilk sınıfın alt türlerine iniyoruz. Ve orada Ders 07-02'de yaptığımız bir basitleştirme bizi bekliyor. Üç fibröz alt türü tek bir uzunluk ölçeğine dizmiştik: dikiş sıkı uçta, sindesmoz ortada. Ama üçüncüsünü, gomfozu, "ayrı bir düzen" deyip ölçeğin kenarına koymuştuk. Bu dürüst bir kaçamaktı. Gomfoz gerçekten ölçeğin dışında mı, yoksa ölçeği eksik mi kurduk? Sütür, sindesmoz ve gomfoz.