Sinerjist ve Fiksatör

Açılış

Elini sıkıca yumruk yaptığında parmaklarını büken kaslar önkolun ön yüzünde kasılır. Bu kaslar parmaklara giderken bileğin önünden de geçer; tek başlarına çalışsalar bileği de bükerlerdi. Oysa sıkı bir yumrukta bilek bükülmez, hatta hafifçe geriye doğru kalkar. Bunu önkolun arka yüzündeki bileği açan kaslar sağlar: yumruk sıkılırken onlar da kasılır ve bileği sabit tutar. Bu kaslar hareketi kendileri yapmaz; hareketi yapan kasların istenmeyen yan etkisini engeller. Bir harekete böyle yardım eden kaslara sinerjist, hareketin yapıldığı kemiğin karşı ucundaki kemiği sabit tutan kaslara ise fiksatör, yani sabitleyici denir.

Bir hareket için yalnızca hareketi yapan kas ve ona karşı koyabilen kas yeterli değil midir? Bileğin önüne doğru tam büküldüğünde neden sıkı bir yumruk yapılamaz? Ve omzu yana kaldıran büyük kas neden kolu tek başına kaldıramaz?

Bu derste ne olacak

Önce sinerjist kasların iki işini, agonisti desteklemeyi ve agonistin istenmeyen yan hareketini nötrlemeyi, adlandırılmış örneklerle göreceğiz. Sonra fiksatör kasların agonistin çektiği kemiğin karşı ucunu nasıl sabitlediğini ele alacağız. Ardından omuz ekleminde bu rollerin birlikte nasıl çalıştığını, kolu yana kaldırma hareketi üzerinden izleyeceğiz. Son olarak omuzdaki sabitleyici kaslardan biri koptuğunda neler olduğunu inceleyeceğiz.

Sıfır noktası

Mekanizma

Sinerjistin iki işi

Sinerjist kaslar agonistle birlikte çalışır ama iki farklı biçimde. Birincisi, agonistle aynı hareketi yaparak ona güç katmaktır: dirsek bükülürken musculus brachialis ve önkoldaki musculus brachioradialis, musculus biceps brachii'ye yardım eder. İkincisi, agonistin istenmeyen yan hareketini nötrlemektir.

Yumruk örneğinde parmakları büken kaslar, musculus flexor digitorum superficialis ve profundus, bileğin önünden geçtikleri için bileği de büker. Bileği açan kaslar, musculus extensor carpi radialis longus, brevis ve musculus extensor carpi ulnaris, aynı anda kasılarak bu bükülmeyi engeller. Bilek sabit ve hafifçe geriye kalkık kaldığında parmak bükücüleri uygun uzunlukta çalışır ve yumruk güçlü olur. Bilek önden tam büküldüğünde ise parmak bükücüleri zaten kısalmış olur, yeterince kısalamaz ve yumruk zayıflar.

Fiksatör: dayanağı sabitlemek

Ders 08-12'de bir kasın iki ucundan hangisinin hareket edeceğinin, hangisinin sabitlendiğine bağlı olduğunu gördük. Bir kasın başlangıcının tutunduğu kemik gerçekten sabit değilse, kasın kuvvetinin bir kısmı bu kemiği hareket ettirmeye harcanır ve istenen hareket zayıflar. Fiksatör kaslar, agonistin başlangıcının tutunduğu kemiği yerinde tutar.

Kolunu hızla öne uzatıp bir şeyi ittiğinde, kolun hareketi omuz ekleminde olur, ama kolu hareket ettiren kasların bir kısmı kürek kemiğinden başlar. Kürek kemiğini göğüs kafesine bastıran musculus serratus anterior ve kürek kemiğini omurgaya doğru tutan kaslar bu sırada fiksatör olarak çalışır. Ders 08-10'da gördüğümüz kanat kürekte bu sabitleme bozulur ve kolu itme gücü azalır. Bacağı yerden kaldırırken karın kaslarının leğen kemiğini sabitlemesi de fiksatör işine bir örnektir.

Omuzda roller birlikte

Kolu yana kaldırırken agonist, omzu saran musculus deltoideus'tur. Ama bu kas tek başına kasılsaydı, üst kol kemiğinin başını eklem yuvasında dönmek yerine yukarı doğru çekerdi. Başı yuvaya bastıran ve aşağı doğru tutan kaslar döndürücü manşetin kaslarıdır. Musculus supraspinatus kaldırmanın başlangıcına katılır; musculus infraspinatus, teres minor ve subscapularis başı yuvaya doğru bastırarak onu merkezde tutar.

Aynı sırada kürek kemiği de döner. Kol yükseldikçe kürek kemiğinin eklem yuvası yukarı doğru yönelir. Bu dönmeyi musculus trapezius'un üst ve alt lifleri ile musculus serratus anterior birlikte sağlar; bu kaslar hem kürek kemiğini sabitler hem de hareketi onun dönüşüyle tamamlar. Böylece tek bir basit hareket, bir agonist, birkaç sinerjist ve birkaç fiksatörün birlikte çalışmasını gerektirir.

Klinik bağ: döndürücü manşet yırtığı

Döndürücü manşetin tendonları, özellikle musculus supraspinatus'un tendonu, yaşla birlikte incelip yırtılabilir. Tendon yırtıldığında üst kol kemiğinin başı yuvaya yeterince bastırılamaz. Musculus deltoideus kasıldığında baş yukarı kayar ve omzun üstündeki kemik çıkıntının altında sıkışır. Kişi kolunu yana kaldırırken belirli bir açıda ağrı hisseder ve büyük yırtıklarda kolu yukarıda tutamaz; kaldırılan kol kendiliğinden düşer.

Bu tablo, agonistin gücünün tek başına yeterli olmadığını gösterir. Musculus deltoideus sağlam olduğu hâlde kol kaldırılamaz, çünkü başı yerinde tutan sabitleyici kaslar görevini yapamaz. Tedavide bu yüzden yalnızca kolu kaldıran kas değil, döndürücü manşetin kasları da güçlendirilir.

Kendin dene

Toparlayalım

• Sinerjist, agonistle aynı hareketi yaparak ona güç katar ya da agonistin istenmeyen yan hareketini nötrler.
• Yumrukta bileği açan kaslar parmak bükücülerinin bileği bükmesini engeller ve kavramayı güçlendirir.
• Bilek önden tam bükülüyken parmak bükücüleri yeterince kısalamaz ve yumruk zayıflar.
• Fiksatör, agonistin başlangıcının tutunduğu kemiği sabit tutar; musculus serratus anterior kürek kemiğini göğüs kafesine bastırır.
• Kolu yana kaldırırken musculus deltoideus agonisttir; döndürücü manşet üst kol kemiğinin başını yuvada tutar.
• Musculus trapezius ve musculus serratus anterior kürek kemiğini sabitler ve yukarı döndürür.
• Döndürücü manşet yırtığında musculus deltoideus sağlam olsa bile kol yukarıda tutulamaz.

Bu derste kasların bir harekette üstlendiği rolleri gördük. Bir kasın bu rollerden birini üstlenirken yaptığı iş de farklı biçimlerde olabilir: kısalarak, uzayarak ya da boyunu hiç değiştirmeden. Bir sonraki derste kasın bu üç çalışma biçimini ve her birinin günlük hareketlerde nerede kullanıldığını göreceğiz. Konsantrik, Eksantrik ve İzometrik Çalışma.