Baş, Gövde ve Ekstremitelerin Referans Konumu

Açılış

Anatomik pozisyonu bir bütün olarak tanımladık. Şimdi onu parçalara ayırıyoruz.

Sebebi pratik: beden tek bir blok değil. Baş gövdeye göre dönebilir, gövde kendi içinde bükülebilir, kollar ve bacaklar bağımsız hareket eder. Her bölgenin kendi referans konumu ve o konumun kendi gerekçesi var.

Bu ders o gerekçeleri açıyor. Ezberlenecek bir liste değil; her maddenin arkasında "bu sabitlenmese ne olurdu" sorusunun cevabı var.

Referans konumu, her bölgede farklı bir belirsizliği kapatır. Belirsizliği görürsen kuralı ezberlemene gerek kalmaz.

Bu derste ne olacak

Üç bölgeyi sırayla ele alacağız: baş, gövde, ekstremiteler. Her birinde referans konumun ne olduğunu, hangi belirsizliği kapattığını ve o bölgeye özgü ek kuralları göreceğiz. Ardından bu konumların hareket tarifinde nasıl başlangıç noktası olarak kullanıldığını anlatacağım.

Sıfır noktası

Genel kural şu: bir bölgenin referans konumu, o bölgenin komşularına göre yönünü sabitleyen duruştur.

Bir bölge hareket ettiğinde iki şey değişir: o bölgenin içindeki yapıların bedene göre yönü, ve o bölgenin komşusuyla ilişkisi. Referans konumu ikisini birden sabitler.

Mekanizma

Baş

Referans konum: Baş dik, gözler ufuk hizasında ileriye bakar. Ne öne eğik ne geriye atık.

Kapattığı belirsizlik: Kafatası içindeki yapıların bedene göre yönü.

Baş öne eğildiğinde kafatası içindeki her şey de eğilir. Beynin "üst" tarafı, gövdeye göre artık öne doğru bakar hâle gelir. Bir yapıyı "beynin üst kısmında" diye tarif edersen, başın açısına göre bu ifade farklı yerleri gösterir.

Bölgeye özgü ek: Baş ve boyunda, bedenin geri kalanından farklı bir yön terimi ailesi kullanılır. Beyin ve omurilik tarifinde "yukarı/aşağı" yerine bazen "rostral/kaudal" (burun tarafı / kuyruk tarafı) tercih edilir. Sebebi gelişimseldir: sinir sistemi başlangıçta düz bir tüptür ve gelişim sırasında kıvrılır. Bu terimleri Ders 01-23'te ayrıca ele alacağız.

Gövde

Referans konum: Gövde dik, omurga doğal eğrilikleriyle, dönmemiş ve yana eğilmemiş.

Kapattığı belirsizlik: Ön–arka ve sağ–sol eksenleri.

Gövde döndüğünde göğsün "önü" artık yana bakar. Karın organlarının birbirine göre konumu da değişir — özellikle hareketli olan bağırsak segmentleri.

"Doğal eğrilikleriyle" ifadesi önemli. Omurga düz bir çubuk değildir; yandan bakıldığında birkaç eğrilik taşır ve bunlar normaldir. Referans konum, omurgayı düzleştirmez; doğal hâlinde sabitler. Bu eğrilikler Kurs 11'in konusu.

Bölgeye özgü ek: Gövdede derinlik tarifi ayrı bir dikkat ister. Bir organ "önde" olabilir ama "yüzeyel" olmayabilir — göğüs duvarının arkasında, derinde durur. Yön (ön/arka) ile derinlik (yüzeyel/derin) ayrı eksenlerdir ve karıştırılmamalıdır.

Üst ekstremite

Referans konum: Kol gövdenin yanında aşağı sarkar, dirsek düz, ön kol supinasyonda (avuç öne), parmaklar düz ve bitişik, başparmak dışta.

Kapattığı belirsizlikler — dört tane:

1. Omuz açısı. Kol kaldırıldığında omuz bölgesindeki her şeyin yönü değişir.
2. Dirsek açısı. Dirsek bükülünce ön kolun yönü gövdeye göre döner.
3. Ön kol dönmesi. Bir önceki derste ayrıntısıyla gördüğümüz kritik nokta: iki kemiğin paralel durması.
4. Parmak konumu. Parmaklar açık ya da kapalıyken el içi yapıların ilişkisi değişir.

Bölgeye özgü ek ve en çok karıştırılan kural: Ön kolda "iç" ve "dış" terimleri kullanılmaz. Bunun yerine kemik adına dayalı yön terimleri kullanılır. Sebebi şu: ön kol döndüğünde "iç" ve "dış" yer değiştirir, ama kemikler kendi kimliklerini korur. Kemik adına dayalı terim, dönmeden etkilenmez.

Aynı mantık bacakta da geçerlidir. Bu terim ailesini Ders 01-25'te toplu olarak göreceğiz.

Alt ekstremite

Referans konum: Bacaklar bitişik ya da hafif açık, diz düz, ayaklar öne bakar, ayak tabanı yerde.

Kapattığı belirsizlikler:

1. Kalça dönmesi. Ayak parmakları dışa dönükken bütün bacak dönmüş demektir; uyluğun "iç" ve "dış" yüzleri kayar.
2. Diz açısı. Diz bükülünce baldırın yönü değişir.
3. Ayak bileği açısı. Ayağın yukarı ya da aşağı bakması, ayak içi yapıların yönünü değiştirir.

Bölgeye özgü ek — ayak: Ayakta "üst" ve "alt" kelimeleri kafa karıştırıcıdır çünkü ayak yere basar. Bu yüzden ayak için özel terimler kullanılır: ayak sırtı için bir terim, ayak tabanı için başka bir terim. Elde de benzer bir ayrım vardır: avuç içi ve el sırtı ayrı adlandırılır.

Bu özel terimler Ders 01-24'ün konusu.

Referans konum ve hareket tarifi

Referans konumun ikinci ve daha az konuşulan işlevi şu: her hareketin başlangıç noktasıdır.

Bir eklem hareketi tarif edilirken, hareketin anatomik pozisyondan başladığı varsayılır. "Kolun 90 derece kaldırılması" ifadesi, kolun yanda sarkık hâlinden başlayarak 90 derece demektir.

Bu, hareket ölçümünü de standartlaştırır: bir eklemin hareket aralığı ölçülürken sıfır noktası anatomik pozisyondur.

Bölüm 01.5'te on üç ders boyunca hareketleri işlerken, hepsinin başlangıcı bu ders olacak.

Kendin dene

Toparlayalım

• Her bölgenin referans konumu, o bölgeye özgü bir belirsizliği kapatır.
• Baş: dik ve gözler ufukta — kafatası içi yapıların bedene göre yönünü sabitler. Sinir sisteminde rostral/kaudal terimleri ayrıca kullanılır.
• Gövde: dik ve dönmemiş, omurga doğal eğrilikleriyle. Yön (ön/arka) ile derinlik (yüzeyel/derin) ayrı eksenlerdir.
• Üst ekstremite dört belirsizlik kapatır; en kritiği ön kolun supinasyonda olmasıdır.
• Ön kolda ve bacakta "iç/dış" yerine kemik adına dayalı yön terimleri kullanılır — çünkü dönmeden etkilenmezler.
• El ve ayak homolog ama yönleri farklıdır; ikisinde de özel yüzey terimleri vardır.
• Referans konum aynı zamanda her hareketin ve her hareket ölçümünün sıfır noktasıdır.

Bir sonraki derste bedenin klinikte kullanılan diğer duruşlarına geçiyoruz: supin, pron, lateral ve litotomi.