Proksimal ve Distal

Açılış

Şimdiye kadarki üç eksen bütün bedende çalışıyordu. Bu çift farklı: yalnız belirli yapılarda kullanılır.

Kol, bacak ve dallanan yapılar — damarlar, sinirler, hava yolları, sindirim borusu. Ortak özellikleri şu: bir başlangıçları ve bir uçları var.

Bu çift o ekseni tarif eder: başlangıca yakın mı, uca yakın mı.

Gövdede kullanılmaz. Bir organın "proksimal" olduğunu söylemek anlamsızdır — çünkü karaciğerin bir başlangıcı ve ucu yoktur.

Proksimal ve distal, bedenin bütününe değil, bir eksene sahip yapılara aittir. Ekseni yoksa terim de yoktur.

Bu derste ne olacak

Terimleri tanımlayıp hangi yapılarda kullanıldığını netleştireceğiz. Sonra referans noktasının nasıl seçildiğini göreceğiz — bu, en çok karıştırılan nokta. Ardından bu eksenin gelişimsel gerekçesine bakacağız. Son olarak klinikte neden bu kadar kullanışlı olduğunu ele alacağız.

Sıfır noktası

Ekstremitelerde referans noktası gövdeye bağlanma yeridir: omuz ve kalça.

• Dirsek, bileğe göre proksimaldir.
• Bilek, dirseğe göre distaldir.
• Parmak uçları en distal noktadır.

Mekanizma

Hangi yapılarda kullanılır

Üç yapı ailesi:

1. Ekstremiteler. Kol ve bacak. Referans: gövdeye bağlandığı eklem.

2. Dallanan borular. Damarlar, hava yolları. Referans: akışın başladığı yer. Bir atardamarda proksimal, kalbe yakın olan; distal, dokuya doğru gidendir.

3. Uzun tüpler ve sinirler. Sindirim borusu, idrar yolları, periferik sinirler. Referans: yapının kendi başlangıcı.

Ortak nokta: hepsinde tanımlı bir akış ya da uzanım yönü vardır. Terim o yönü izler.

Referans noktası nasıl seçilir

Kritik nokta bu ve karıştırılması yaygın.

Referans, yapının kendi başlangıcıdır — bedenin genel yukarısı ya da aşağısı değil.

Bir sinir omurgadan çıkıp kola doğru gidiyorsa, proksimal olan omurgaya yakın uçtur. Aynı sinirin distal ucu parmaklardadır. Bu, sinirin bedende hangi yöne gittiğinden bağımsızdır — sinir aşağı, yukarı ya da yana gidebilir; terim yine kendi başlangıcına göre okunur.

Bir damar için de aynı: proksimal, kanın geldiği yön.

Bu yüzden aynı noktada iki farklı yapı için terim ters çalışabilir. Bir bölgede bir damar için "proksimal" olan yön, ters yönde seyreden başka bir yapı için "distal" olabilir. Cümle her zaman hangi yapıdan bahsettiğini belirtmelidir.

Neden bu eksen var: gelişimsel gerekçe

Ekstremiteler embriyoda gövdeden çıkan küçük tomurcuklar olarak başlar ve uca doğru büyürler.

Büyüme sırası da bu yöndedir: önce gövdeye yakın kısımlar, sonra daha uçtakiler şekillenir. El ve ayak parmakları en son ayrışan yapılar arasındadır.

Bu, birkaç şeyi birden açıklar:

• Ekstremitede neden böyle bir eksen olduğunu. Yapı bu yönde büyümüştür; tarif de o yönü izler.
• Damar ve sinirlerin neden proksimalden distale doğru dallandığını. Büyüyen tomurcuğu takip etmişlerdir.
• Gelişimsel farklılıkların neden daha çok uç kısımlarda görüldüğünü. Son şekillenen yapılar, sürecin aksamasından daha çok etkilenir.

Kurs 01-09'daki ekstremite planı burada tamamlanıyor: kol ve bacak yalnız aynı parça dizilimini değil, aynı büyüme yönünü de paylaşır.

Klinikte neden bu kadar kullanışlı

Bu çiftin klinik değeri, diğer yön terimlerinden farklı bir yerden gelir: bir sorunun yerini, sonuçlarının yayılımından çıkarmayı sağlar.

Mantık basit. Bir yapı boyunca akış ya da iletim varsa, o yapıda bir noktada oluşan sorun distaldeki her şeyi etkiler, proksimaldekileri etkilemez.

• Bir sinir belirli bir noktada etkilenirse, o noktadan distaldeki dallar etkilenir; proksimaldeki dallar normal kalır.
• Bir damarda akış belirli bir noktada kısıtlanırsa, distaldeki bölgeler etkilenir.

Bu, Ders 00-15'teki lokalizasyon düşüncesinin en temiz uygulamasıdır: etkilenen ile etkilenmeyen arasındaki sınır, sorunun seviyesini gösterir.

Bir örnek üzerinden. Bir kolda belirli kaslar zayıf, daha proksimaldeki kaslar normal. Bu, ortak yolun proksimal kaslara dal verdikten sonra, distal kaslara dal vermeden önce etkilendiğini düşündürür. Yer, iki dallanma noktası arasına daralmış olur.

Dikkat: bu bir lokalizasyon akıl yürütmesidir, tanı değil (Ders 00-16).

Yaygın kullanım kalıpları

Birkaç yerleşik ifade:

• Proksimal ve distal uç. Uzun bir kemiğin iki ucu böyle adlandırılır; her ucun kendi eklem yüzeyi ve kendi adı vardır.
• Proksimalden distale doğru inceleme. Bir ekstremiteyi muayene ederken izlenen standart sıra; sistemli olmayı sağlar.
• Distal nabız. Bir uzvun ucundaki nabzın değerlendirilmesi. Proksimalde bir sorun varsa distal nabız etkilenir; bu, akışın sürüp sürmediğini gösteren pratik bir kontroldür.

Kendin dene

Toparlayalım

• Proksimal ve distal yalnız EKSENİ OLAN yapılarda kullanılır: ekstremiteler, borular, uzun tüpler ve sinirler.
• Gövde organları için kullanılmaz; karaciğerin bir başlangıcı ve ucu yoktur.
• Referans noktası yapının kendi başlangıcıdır, bedenin genel yukarısı değil.
• Aynı bölgede farklı yapılar için terim ters yönü gösterebilir; cümle hangi yapıdan bahsettiğini belirtmelidir.
• Eksen gelişimseldir: ekstremiteler gövdeden uca doğru büyür, damar ve sinirler bu büyümeyi izler.
• Klinik değeri lokalizasyondan gelir: bir noktadaki sorun distaldeki her şeyi etkiler, proksimaldekileri etkilemez.
• Etkilenen ile etkilenmeyen arasındaki sınır, sorunun seviyesini daraltır.

Bir sonraki derste dördüncü ve son temel ekseni kuruyoruz: yüzeyel, derin ve intermediyer.