Pivot Eklem

Açılış

Ders 07-18'de biçim bir eksen kurdu ve öteki bütün yönleri yasakladı. O eksen, dönen kemiğin uzun eksenine dikti — kemik bir yay çiziyor, ucu yer değiştiriyordu.

Şimdi tek bir şey değiştiriyoruz: eksenin yönünü.

Ekseni kemiğin kendi boyuna paralel hâle getir. Ne olur?

Kemik artık yay çizmiyor. Ucu bir yerden başka bir yere gitmiyor. Yerinde dönüyor.

Kurs 06'da bunun iki örneğini görmüştük. Ders 06-37'de atlas, altındaki omurun yukarı uzanan çıkıntısı çevresinde dönüyordu. Ders 06-49'da radiusun üst ucu yerinde dönüyor, alt ucu yay çiziyordu.

Eksenin yönü değişince tutma sorunu da değişiyor. Bir yay çizen kemiği bir yuva yakalayabilir — uç bir yerden bir yere giderken yuvanın içinde kalır. Ama yerinde dönen bir kemiği yuva tutamaz. Yuvanın ağzı yukarı bakıyorsa kemik dönerken çıkabilir; kapatırsan hiç dönemez. O hâlde başka bir çözüm gerekiyor.

Bu ders K1 katmanında. Sonunda dönen bir şeyin nasıl tutulduğunu, halkanın neden kısmen bağdan yapıldığını, bağların üçüncü kez değişen görevini ve aynı tipin iki ters düzenini bileceksin.

Bu derste ne olacak

Önce eksenin yönünün ne değiştirdiğini kuracağız. Sonra halkayı göreceğiz — dersin merkezi orası. Ardından bağların yeni rolüne bakacağız. Son olarak iki örneği karşılaştıracağız.

Sıfır noktası

Ve Ders 06-37'nin cümlesini yanında tut: dönme ekseni ortada olmak zorundadır.

Mekanizma

Yerinde dönen bir şey tutulmaz, çevrelenir

İki hareketi yan yana koy.

Menteşede kemiğin ucu bir yay boyunca yol alıyor. Yolun her noktasında yüzeyler birbirine değiyor, ve oluğun kenarları yanlardan tutuyor.

Pivotta kemik yol almıyor. Aynı yerde kalıp kendi çevresinde dönüyor.

Şimdi tutma sorununu düşün. Yol alan bir şeyi bir kanal içinde tutabilirsin. Peki dönen ama gitmeyen bir şeyi?

Onu bir noktadan tutamazsın, çünkü döndükçe o nokta kayar. Her yönden aynı anda tutman gerekir.

EKSEN KEMİĞİN KENDİ BOYUNA PARALELSE KEMİK YER DEĞİŞTİRMEZ, DÖNER — VE DÖNEN BİR ŞEY TUTULMAZ, ÇEVRELENİR.

Ders 06-37'de bunun bir yarısını kurmuştuk: dönme ekseni ortada olmak zorundadır. Şimdi öteki yarısı görünüyor — ortada duran eksenin çevresinde kapalı bir sınır olmalı.

Halka

Dersin merkezine geldik.

Çözüm bir halka: dönen kemiği çepeçevre saran kapalı bir çember.

Ve halkanın tuhaf bir yanı var. Tamamı kemik değil.

PİVOTTA TUTAN ŞEY BİR YUVA DEĞİL BİR HALKADIR — VE HALKANIN BİR BÖLÜMÜ KEMİK, BİR BÖLÜMÜ BAĞ OLABİLİR.

Neden tamamı kemik değil? Çünkü kapalı bir kemik çember yapmak, o çemberi bir yerden açmadan içine kemik sokmayı imkânsız kılardı. Bir bölümü bağ olan halka ise kurulabilir.

Ve bu düzen bu seride tanıdık. Ders 06-19 ve Ders 06-20'de bir zincir kurmuştuk: üstü kapanan oluk kanal olur. Ders 06-51'de bilekte bir kemer bandın kapatmasıyla tünele dönüşüyordu.

Burada aynı fikir: kemikten bir yay, üstü bir bağla kapatılıp halka hâline getiriliyor.

AÇIK BİR KEMİK YAYI, BİR BAĞLA KAPATILARAK HALKAYA ÇEVRİLİR — AYNI ÇÖZÜM, ÜÇÜNCÜ KEZ.

Bağların işi üçüncü kez değişti

Şimdi üç dersi yan yana koy, çünkü ortaya bir örüntü çıkıyor.

Düz eklemde bağlar her şeyi yapıyordu; biçim hiçbir sınır koymadığı için sınırın tamamı onlardaydı.

Menteşede biçim yana kaymayı üstlendi, ve bağlar eklemin yana açılmasını durdurmaya geçti.

Pivotta bağlar üçüncü bir iş yapıyor: halkanın bir parçası oluyorlar.

Bu yeni bir rol. Önceki ikisinde bağ bir sınırlayıcıydı — hareketi durduran bir şerit. Burada bağ aynı zamanda taşıyıcı: onu çıkarırsan halka açılır ve eklem eklem olmaktan çıkar.

BİR BAĞ YALNIZ SINIRLAMAZ — BİR HALKAYI TAMAMLAYARAK YAPININ KENDİSİ DE OLABİLİR.

Ders 07-09'da kapsül ile bağın aynı yaprağın bölgeleri olduğunu, Ders 07-14'te bunun her bağ için geçerli olmadığını kurmuştuk. Şimdi üçüncü bir okuma ekleniyor: bir bağ yapısal bir öge de olabiliyor.

Peki dönmeyi ne durduruyor?

Menteşede üç sınırlayıcı vardı, ve üçüncüsü kemik temasıydı — Ders 06-50'de dirsekte kemiğin kemiğe çarptığını görmüştük.

Pivotta öyle bir dur işareti yok. Halka dönmeye engel değil; tam tersine, dönmeyi mümkün kılıyor. Ve çarpacak bir çıkıntı da yok, çünkü kemik yer değiştirmiyor.

Geriye tek bir şey kalıyor: dönen kemiğin çevresindeki yapılar, döndükçe sarılıyor. Sarılan bir şerit kısalır, ve kısaldıkça direnir.

MENTEŞEDE ÜÇÜNCÜ SINIRLAYICI KEMİK TEMASIYDI — PİVOTTA ÖYLE BİR DUR İŞARETİ YOKTUR, DÖNMEYİ SARILAN YAPILAR DURDURUR.

Ders 06-49'da önkolda iki kemiği boyunca bağlayan zarı görmüştük; bu tür yapılar dönme sınırının bir bölümünü taşıyor.

Aynı tip, ters düzen

Kapanışta iki örneği karşılaştıralım, çünkü aralarındaki fark öğretici.

Birinci düzen: halka hareket eden parçada. Ders 06-37'de atlas, ortadaki çıkıntının çevresinde dönüyordu. Yani dönen şey halkanın kendisi; çivi duruyor.

İkinci düzen: halka duran parçada. Ders 06-49'da radiusun üst ucu, komşusundaki çentiğin ve onu tamamlayan bağın içinde dönüyordu. Burada halka duruyor, içindeki dönüyor.

HALKA HAREKET EDEN PARÇADA DA OLABİLİR, DURAN PARÇADA DA — TİP AYNI, DÜZEN TERS.

Bu, Ders 06-56'da kurduğumuz kuralın yeni bir örneği: aynı çözüm iki yerde iki ayrı biçimde ortaya çıkabilir, ve tip adı ikisini birden kapsıyor.

Ve bir gözlem daha. Ders 06-37'de atlasın halkasının ikiye bölündüğünü söylemiştik — önde eksen, arkada omurilik. Yani o halka aynı anda iki iş yapıyor: bir dönme eklemi kuruyor ve bir geçidi koruyor.

Ders 06-28'de kurmuştuk: bir yapının karmaşıklığı, kaç farklı işin orada buluştuğundan gelir.

Kaynağın pivotu menteşeden hemen sonra vermesi bir sıra kararı. İkisi de tek eksenli, yani ölçekte aynı basamakta duruyorlar. Kaynak onları ayırmak yerine yan yana koymuş, ve bu doğru: aralarındaki fark eksen sayısında değil, eksenin yönünde. Yan yana verilince o fark görünür oluyor; ayrı ayrı verilseler iki bağımsız tip gibi ezberlenirdi.

Kendin dene

Toparlayalım

• Menteşede eksen kemiğin uzun eksenine dikti; kemik yay çiziyordu (Ders 07-18).
• Pivotta eksen kemiğin boyuna paraleldir; kemik yerinde döner.
• Yol alan bir şey kanal içinde tutulabilir, dönen bir şey tutulamaz.
• EKSEN KEMİĞİN BOYUNA PARALELSE KEMİK DÖNER; DÖNEN BİR ŞEY ÇEVRELENİR.
• Dönme ekseni ortada olmak zorundadır (Ders 06-37).
• Pivotu "bir çeşit menteşe" saymak eksenin yönünü gözden kaçırır.
• PİVOTTA TUTAN ŞEY BİR YUVA DEĞİL BİR HALKADIR.
• HALKANIN BİR BÖLÜMÜ KEMİK, BİR BÖLÜMÜ BAĞ OLABİLİR.
• Kapalı bir kemik çember, içine kemik sokmayı imkânsız kılardı.
• AÇIK BİR KEMİK YAYI, BİR BAĞLA KAPATILARAK HALKAYA ÇEVRİLİR (Ders 06-19, Ders 06-20, Ders 06-51).
• Düz eklemde bağlar her şeyi yapıyordu (Ders 07-17).
• Menteşede eklemin yana açılmasını durduruyorlardı (Ders 07-18).
• Pivotta halkanın bir parçası oluyorlar.
• BİR BAĞ YALNIZ SINIRLAMAZ; BİR HALKAYI TAMAMLAYARAK YAPININ KENDİSİ DE OLABİLİR.
• Bu, bağ okumasına üçüncü katmanı ekler (Ders 07-09, Ders 07-14).
• Pivotta çarpacak bir çıkıntı yoktur çünkü kemik yer değiştirmez.
• MENTEŞEDE ÜÇÜNCÜ SINIRLAYICI KEMİK TEMASIYDI; PİVOTTA ÖYLE BİR DUR İŞARETİ YOKTUR.
• Dönmeyi, döndükçe sarılan yapılar durdurur (Ders 06-49, Ders 06-50).
• Atlasta halka hareket eder, çivi durur (Ders 06-37).
• Radiusta halka durur, içindeki döner (Ders 06-49).
• HALKA HAREKET EDEN PARÇADA DA OLABİLİR, DURAN PARÇADA DA; TİP AYNI, DÜZEN TERS (Ders 06-56).
• Atlasın halkası iki işi birden yapar: dönme eklemi ve geçit koruma (Ders 06-28).

Bir sonraki derste eksen sayısını artırıyoruz. Şimdiye kadar biçim ya hiç eksen kurmadı, ya bir tane kurdu. Şimdi iki eksen: bir yüzey iki ayrı doğrultuda harekete izin verecek, ama üçüncüsünü yasaklayacak. Bunu hangi biçim yapabilir? Bir küre üç yön birden verirdi, bir silindir yalnız bir yön. Aradaki bir biçim gerekiyor — ne tam yuvarlak ne tam silindirik. Kondiloid eklem.