Pelvis Arterlerinin Genel Haritası

Açılış

Aort dördüncü bel omuru hizasında sona erdiğinde iki kalın arter bırakır: sağ ve sol ortak iliak arterler. Bunlar yalnızca birkaç santimetre ilerler ve leğen kemiği boşluğunun kenarında bir kez daha ikiye ayrılır. Dış kol pelvisin kenarı boyunca ilerleyip kasık bağının altından bacağa geçer. İç kol ise pelvisin içine dalar ve mesaneye, rektuma, üreme organlarına, kalça kaslarına ve dış genital bölgeye kan dağıtır.

Pelvis organları kanlarını yalnızca iç iliak arterden mi alır? Ceninde göbek kordonuna kan taşıyan arterler doğumdan sonra neye dönüşür? Ve rahim ameliyatında cerrah neden idrar kanalına bu kadar dikkat eder?

Bu derste ne olacak

Önce ortak iliak arterin kısa seyrini ve iç ve dış iliak arterlere ayrıldığı noktayı, bu noktanın önünden geçen idrar kanalıyla birlikte göreceğiz. Sonra dış iliak arterin iki dalını ve kasık bağının altında bacağa geçişini izleyeceğiz. Ardından iç iliak arteri ön ve arka bölümlerine ayırıp dallarını adlarıyla sayacağız. Son olarak pelvisin başka kaynaklardan aldığı arterleri ve iki önemli klinik komşuluğu ele alacağız.

Sıfır noktası

Mekanizma

Ortak iliak arter ve çatallanma noktası

Ders 09-20'de karın aortunun dördüncü bel omuru hizasında ikiye ayrıldığını gördük. Her iki ortak iliak arter aşağı ve dışa doğru yaklaşık 4 cm ilerler ve yol boyunca önemli bir dal vermez. Beşinci bel omuru ile sağrı kemiği arasındaki disk hizasında, kalça-sağrı ekleminin (articulatio sacroiliaca) önünde iç ve dış iliak arterlere ayrılır.

Bu çatallanmanın hemen önünden, böbrekten mesaneye inen idrar kanalı (ureter) çaprazlayarak pelvise girer. Cerrahlar pelvise yaklaşırken idrar kanalını bulmak için bu noktayı kullanır. Aynı komşuluk, bu bölgedeki genişlemiş bir arterin ya da büyümüş lenf düğümlerinin idrar kanalına baskı yapabilmesinin nedenidir.

Dış iliak arter: bacağa giden yol

Dış iliak arter, bel kasının (musculus psoas major) iç kenarı boyunca pelvisin kenarını izler ve hiçbir pelvis organına dal vermez. Kasık bağına yaklaşırken iki dal çıkarır. Birincisi, karın ön duvarının iç yüzünde yukarı çıkan arteria epigastrica inferior'dur. Bu arter düz karın kasının arkasında yükselir ve Ders 09-20'de gördüğümüz arteria epigastrica superior ile birleşir. Böylece karın ön duvarında köprücük altı arteri ile dış iliak arteri birbirine bağlayan bir yol oluşur.

İkinci dal, kalça kemiğinin iç yüzü boyunca dışa ve yukarı giden arteria circumflexa ilium profunda'dır. Dış iliak arter, kalça kemiğinin ön üst çıkıntısı ile iki kasık kemiğinin önde birleştiği nokta arasındaki mesafenin ortasında, kasık bağının (ligamentum inguinale) altından geçer. Bu noktadan sonra adı arteria femoralis olur.

İç iliak arter: ön ve arka bölüm

İç iliak arter pelvisin arka duvarında aşağı iner ve büyük siyatik deliğin üst kenarı hizasında genellikle iki bölüme ayrılır. Arka bölüm pelvisin duvarına ve kalçaya gider ve üç dal verir: bel ve kalça kemiğine giden arteria iliolumbalis, sağrı kemiğinin deliklerine giren yan sağrı arterleri ve iç iliak arterin en büyük dalı olan arteria glutea superior. Bu son arter, armut biçimli kasın (musculus piriformis) üstünden büyük siyatik delikten çıkar ve kalça kaslarını besler.

Ön bölüm çoğunlukla organlara gider. İlk dalı arteria umbilicalis'tir. Ders 09-02'de gördüğümüz gibi ceninde bu arter kanı plasentaya taşır. Doğumdan sonra yalnızca başlangıç kısmı açık kalır ve mesanenin üst kısmına üst mesane arterlerini verir; geri kalanı kapanarak karın ön duvarının iç yüzünde göbeğe uzanan bir bağa dönüşür. Ön bölüm ayrıca kalçanın iç yüzündeki kaslara giden arteria obturatoria'yı, rektumun orta kısmına giden arteria rectalis media'yı ve kadınlarda rahme giden arteria uterina ile vajinaya giden dalı, erkeklerde ise mesanenin alt kısmına ve prostata giden alt mesane arterini verir.

Ön bölümün iki son dalı armut biçimli kasın altından büyük siyatik delikten çıkar. Arteria glutea inferior kalçanın alt kısmına ve uyluğun arkasına gider. Arteria pudenda interna ise sağrı-diken bağının arkasından dolanır, küçük siyatik delikten perineye geri girer ve oturma kemiğinin iç yanındaki bir kanal içinde öne ilerler. Makat kaslarını, dış genital organları ve erektil dokuları bu arter besler.

Pelvisin başka kaynakları ve iki klinik komşuluk

Pelvis kanının tamamını iç iliak arterden almaz. Rektumun üst kısmı arteria mesenterica inferior'un devamı olan üst rektum arterinden, yumurtalıklar doğrudan aorttan çıkan arteria ovarica'dan, sağrı kemiğinin ön yüzü ise aort çatallanmasından inen orta sağrı arterinden kan alır. Rektumun üç düzeyi böylece üç ayrı kaynaktan beslenir ve bu kaynaklar rektum duvarında birbirine bağlanır. Bu bağlantılar, bir kaynak kesildiğinde öbürlerinin rektumu besleyebilmesini sağlar.

İlk klinik komşuluk rahim arterindedir. Arteria uterina rahim boynunun yanına ulaşmadan hemen önce idrar kanalının üstünden, onu önden çaprazlayarak geçer. Rahmin alınması ameliyatında bu arter bağlanırken hemen altındaki idrar kanalı yanlışlıkla bağlanabilir ya da kesilebilir; bu yüzden cerrah idrar kanalını görerek çalışır.

İkinci komşuluk kasığın iç yüzündedir. Yaklaşık beş kişiden birinde kalçanın iç yüzüne giden arter, iç iliak arterden değil, arteria epigastrica inferior'un bir dalından çıkar ve kasık kemiğinin arka yüzünde üst kenarını aşar. Bu arter kasık fıtığı ameliyatlarında görülmeden kesilirse ciddi bir kanama olur. Cerrahlar bu damara bu yüzden eskiden beri "ölüm tacı" (corona mortis) adını verir.

Kendin dene

Toparlayalım

• Arteria iliaca communis yaklaşık 4 cm ilerler ve articulatio sacroiliaca önünde iç ve dış iliak arterlere ayrılır; idrar kanalı bu çatallanmanın önünden pelvise girer.
• Arteria iliaca externa pelvis organlarına dal vermez; arteria epigastrica inferior ve arteria circumflexa ilium profunda'yı verir ve kasık bağının altında arteria femoralis olur.
• Arteria iliaca interna ön ve arka bölüme ayrılır; arka bölümün en büyük dalı arteria glutea superior'dur.
• Ön bölüm arteria umbilicalis, arteria obturatoria, mesane, rahim ya da prostat, orta rektum dallarını, arteria glutea inferior ve arteria pudenda interna'yı verir.
• Ceninin göbek arterinin yalnızca başlangıcı açık kalır; geri kalanı göbeğe uzanan bir bağa dönüşür.
• Rektumun üst, orta ve alt kısmı üç ayrı kaynaktan beslenir; yumurtalıklar kanını aorttan alır.
• Arteria uterina idrar kanalını önden çaprazlar; bazı insanlarda arteria epigastrica inferior'dan çıkan anormal bir dal kasık kemiğinin arkasında seyreder.

Bu derste dış iliak arteri kasık bağının altına kadar izledik ve orada arteria femoralis adını aldığını gördük. Bu arter uyluğun ön yüzünden iç yanına ve dizin arkasına dolanır, orada yeniden ad değiştirir ve baldırda bölmelere göre dallara ayrılır. Bir sonraki derste bu yolu kasıktan ayak tabanına kadar izleyeceğiz. Alt Ekstremite Arterlerinin Genel Haritası.