Paralel ve Fusiform Kaslar

Açılış

Bedenin en uzun kası uyluğun önünde, kalça kemiğinin ön üst çıkıntısından başlayıp uyluğu çaprazlama geçerek dizin iç yanına iner: terzi kası, musculus sartorius. Yassı ve dar bir kayış gibidir; lifleri kasın uzunluğu boyunca birbirine paralel uzanır. Kolun önündeki iki başlı kas, musculus biceps brachii, ise ortası kalın, iki ucu incelen bir iğ biçimindedir; lifleri yine kasın uzunluğu boyunca uzanır ama iki uçtaki tendonlara doğru toplanır. Bu iki kas, liflerin kasın çekme çizgisine paralel dizildiği büyük bir ailenin iki ucudur. Karnın önündeki düz karın kası da bu aileye aittir, ama liflerinin arasına enine kirişler girdiği için yüzeyde bölmeli bir görünüm alır.

Terzi kasının adı nereden gelir ve bu kadar uzun bir kas ne işe yarar? Kolunu büktüğünde iki başlı kas neden kabarır? Ve karın kaslarının bölmeli görüntüsünü oluşturan enine çizgiler aslında nedir?

Bu derste ne olacak

Önce paralel kas ailesinin üyelerini, kayış, iğ ve dörtgen biçimli kasları adlandırılmış örneklerle tanıyacağız. Sonra musculus sartorius'un yolunu izleyip uzun ve paralel liflerin ona hangi hareketleri kazandırdığını göreceğiz. Ardından iğ biçimli bir kasın kasıldığında neden kalınlaştığını, kasın hacminin korunmasıyla açıklayacağız. Son olarak düz karın kasının enine kirişlerini ve bu kirişlerin kasın çalışmasındaki yerini ele alacağız.

Sıfır noktası

Mekanizma

Ailenin üyeleri

Ders 08-03'te liflerin kasın çekme çizgisine paralel ya da eğik dizilebildiğini gördük. Paralel lifli kaslar kendi içinde birkaç biçime ayrılır. Kayış kaslar uzun ve dardır: musculus sartorius, uyluğun iç yüzündeki musculus gracilis ve boynun önünde gırtlağı aşağı çeken musculus sternohyoideus bu gruptadır. İğ biçimli kaslarda karın ortada kalınlaşır ve iki uçta tendonlara incelir; musculus biceps brachii en bilinen örnektir. Dörtgen kaslarda ise lifler kısa ve paraleldir ve kas kare ya da dikdörtgen bir plaka oluşturur; önkolun alt ucunda iki kemiği birbirine bağlayan musculus pronator quadratus böyledir.

Bu biçimlerin ortak özelliği, her lifin kısalmasının doğrudan kasın çekme yönüne aktarılmasıdır. Lifler eğik değil, çekme çizgisi boyunca dizildiği için kasın boyu liflerin kısaldığı ölçüde kısalır. Paralel lifli kaslar bu yüzden geniş bir mesafe boyunca kısalabilir ve eklemi geniş bir açıyla hareket ettirebilir.

Terzi kası: uzun lif, geniş hareket

Musculus sartorius kalça kemiğinin ön üst çıkıntısından başlar, uyluğun önünü yukarıdan aşağıya ve dıştan içe doğru çaprazlar ve dizin iç yanından geçerek kaval kemiğinin iç yüzüne tutunur. Bu yolla hem kalça eklemini hem diz eklemini geçer. Kasıldığında kalçayı büker, dışa açar ve dışa döndürür; dizi de büker. Bu hareketlerin bileşimi, bir ayağın topuğunu öteki bacağın dizine koyarak bağdaş kurmaya benzer bir oturuşu verir. Kasın adı, eskiden yere bağdaş kurarak çalışan terzilerin bu oturuşundan gelir.

Kasın dizdeki tutunma yeri, musculus gracilis ve musculus semitendinosus tendonlarıyla birlikte kaz ayağına benzeyen ortak bir yapı, pes anserinus, oluşturur. Bu kasın lifleri çok uzundur, ama kasın tamamı boyunca uzanan tek bir lif yoktur; uzun kaslarda lifler kas içinde birbirine uç uca bağlanarak zincirler oluşturur. Uzun bir kas boyunun karşılığında, kısa lifli kaslara göre küçük bir kuvvet üretir ama geniş ve hızlı bir hareket sağlar.

İğ biçimi ve kabarma

Kolunu büktüğünde musculus biceps brachii'nin kolun önünde kabardığını görürsün. Bunun nedeni, kasın hacminin kasılma sırasında neredeyse değişmemesidir. Kas lifleri kısaldıkça boyları azalır; hacim sabit kaldığı için her lifin ve bütün kasın kalınlığı artar. İğ biçimli bir kasta bu kalınlaşma, zaten kalın olan orta bölümde en belirgin olur ve kas karnı yuvarlak bir tümsek oluşturur.

Aynı ilke bütün kaslar için geçerlidir, ama kabarma her kasta aynı biçimde görünmez. Yassı bir kayış kas kısalırken daha az yükselir; tüysü bir kasta ise lifler kısalırken aynı zamanda döner ve kasın kalınlaşması daha az belirgin olur. İğ biçimli kaslar, hacim korunmasının en kolay gözlenebildiği kaslardır.

Düz karın kası ve enine kirişler

Karnın önünde, orta hattın iki yanında aşağıdan yukarı uzanan musculus rectus abdominis uzun, paralel lifli bir kastır. Ama karnı boyunca genellikle üç enine kiriş, intersectiones tendineae, uzanır ve lifleri art arda dizilmiş dört bölüme ayırır. Kirişler kasın ön yüzünde, kası saran kılıfın ön yaprağına sıkıca yapışıktır. Zayıf ve kaslı insanlarda karın ön duvarında görülen bölmeli görünüm, bu kirişlerin arasında kabaran kas bölümlerinden kaynaklanır.

Bu düzende tek bir uzun lif yerine birbirine art arda bağlanmış daha kısa lif grupları çalışır. Kirişler lif demetlerinin uçlarının tutunacağı ara noktalar oluşturur ve kas boyunca kuvveti aktarır. Enine kirişlerin, kasın embriyodaki segmentli kökeninin bir izi olduğu düşünülür.

Kendin dene

Toparlayalım

• Paralel lifli kaslarda lifler kasın çekme çizgisine paralel dizilir; kas geniş bir mesafe boyunca kısalabilir.
• Aile kayış (musculus sartorius, musculus gracilis), iğ biçimli (musculus biceps brachii) ve dörtgen (musculus pronator quadratus) kaslardan oluşur.
• Musculus sartorius bedenin en uzun kasıdır; kalçayı büker, dışa açar ve döndürür, dizi büker.
• Musculus sartorius, musculus gracilis ve musculus semitendinosus dizin iç yanında pes anserinus'u oluşturur.
• Kasılan kasın hacmi neredeyse değişmez; boy kısalırken kalınlık artar ve iğ biçimli kaslarda belirgin bir kabarma olur.
• Musculus rectus abdominis genellikle üç intersectio tendinea ile dört bölüme ayrılır; bölmeli görünüm bu kirişlerden gelir.
• Uzun kaslarda lifler kasın tamamı boyunca uzanmaz; uç uca dizilerek zincirler oluşturur.

Bu derste liflerin tek bir doğrultuda, kasın boyunca uzandığı kasları gördük. Bazı kaslarda ise lifler geniş bir alandan başlayıp tek bir noktaya doğru toplanır; bazılarında hiç ucu olmayan bir halka oluşturur. Bir sonraki derste yelpaze biçiminde toplanan kasları ve ağız ile gözü çevreleyen halka kasları göreceğiz. Konverjan ve Sirküler Kaslar.