Papiller Dermis

Açılış

Bir çiçeğe ya da yeni bir yumuşatıcıya dokunduktan sonra kolunda kaşıntılı, kabarık, pembe lekeler beliren biri, bu lekelerin birkaç saat içinde iz bırakmadan kaybolduğunu görür. Kurdeşen denen bu tabloda deri kalınlaşmış, kabarmış gibidir, ama epidermiste hiçbir hasar yoktur. Değişiklik epidermisin hemen altında, dermisin üst bölümünde olur. Bu bölümdeki bağışıklık hücreleri histamin salgılar, kılcal damarlar genişler ve damar duvarından sızan sıvı gevşek bağ dokusunun arasına dolar. Kabarcığın bu kadar hızlı çıkıp kaybolabilmesi, dermisin bu üst katmanının ne kadar gevşek ve damardan zengin olduğunu gösterir.

Dermisin epidermise komşu olan üst bölümü neleri içerir? Epidermise besin ve duyu buradan nasıl ulaşır? Ve bu bölümdeki damarlar ve hücreler hangi deri tepkilerinden sorumludur?

Bu derste ne olacak

Önce dermisin üst bölümünü, papiller dermisi, alttaki kalın bölümden ayıran özellikleri göreceğiz. Sonra bu bölümdeki kılcal damar ilmeklerini ve epidermisin nasıl beslendiğini ele alacağız. Ardından papiller dermisteki duyu algılayıcılarını ve epidermisi bu katmana demirleyen lifleri açıklayacağız. Son olarak kurdeşeni ve epidermisin dermise tutunamadığı bir kalıtsal hastalığı inceleyeceğiz.

Sıfır noktası

Mekanizma

Üst bölümün yapısı

Ders 05-02'de dermisin iki bölümden oluştuğunu gördük. Papiller dermis bunların üstte olanıdır ve epidermis ile dermis arasındaki dalgalı sınırın alt yüzünü oluşturur. Adını, epidermisin içine doğru uzanan çıkıntılardan, papillae dermis'ten alır. Kalınlığı alttaki bölümle karşılaştırıldığında çok azdır. Bu bölümde kolajen lifleri ince ve gevşek dizilmiştir; aralarında bol miktarda hücre, damar ve sinir ucu bulunur.

Gevşek yapının bir nedeni burada yapılan işin niteliğidir. Papiller dermis ağır yük taşımaz; damarları ve sinir uçlarını epidermisin tabanına kadar ulaştırır. İnce elastik lifler bu katmanda epidermis sınırına doğru dik açıyla uzanan ağlar oluşturur. Hücreler arasında lif yapan fibroblastlar, bağışıklık hücreleri ve histamin taşıyan mast hücreleri bulunur.

Kılcal ilmekler

Papiller dermisin damarları, alttan gelen atardamar dallarının oluşturduğu yüzeysel bir ağdan çıkar. Bu ağdan her papillaya bir kılcal damar yükselir; papillanın tepesinde kıvrılır ve aynı papillanın içinde geri dönerek toplardamar ağına katılır. Ortaya çıkan ilmek biçimi, kanın epidermisin tabanına en yakın noktaya kadar gelip geri dönmesini sağlar.

Epidermis damarsız olduğu için oksijenini ve besinini bu ilmeklerden yayılma yoluyla alır. Papillaların sayısı ve yüksekliği arttıkça ilmeklerin epidermisle temas ettiği yüzey de büyür. Tırnağın arka kıvrımında kılcal ilmekler deri yüzeyine paralel yatar ve bir büyüteç ya da mikroskopla derinin üstünden görülebilir. Hekimler bazı bağ dokusu hastalıklarında bu ilmeklerin biçimindeki bozulmaları bu yolla inceler.

Duyu ve tutunma

Kılsız deride, özellikle parmak uçlarında, dermal papillaların birçoğunun içinde Meissner cisimcikleri bulunur. Bu küçük, kapsüllü algılayıcılar hafif dokunmaya ve yüzey üzerinde kayan bir nesnenin yarattığı titreşime duyarlıdır. Ders 05-08'de gördüğümüz Merkel hücreleri epidermisin tabanında dururken, Meissner cisimcikleri hemen onun altında, papillaların içinde yer alır. İki algılayıcı birlikte parmak ucunun dokuyu ve kenarı ayırt etme gücünü oluşturur.

Papiller dermis epidermisi tutan katmandır. Bazal membranın, membrana basalis'in, alt yüzünden papiller dermise doğru, ucu çengel gibi kıvrılan ince tutunma lifleri uzanır. Bu lifler dermisin kolajen liflerine dolanarak bazal membranı alttaki bağ dokusuna demirler. Epidermisin yandan gelen kuvvetlerle dermisten ayrılmaması, bu liflerin sağlamlığına bağlıdır.

Klinik bağ: kurdeşen ve distrofik epidermolizis bülloza

Kurdeşende mast hücreleri, bir alerjen ya da başka bir uyarıyla histamin salgılar. Histamin papiller dermisteki küçük damarları genişletir ve duvarlarını geçirgen hâle getirir. Sızan sıvı gevşek bağ dokusunda toplanır ve deri yüzeyinde kabarık, soluk ortalı, kırmızı kenarlı lekeler oluşur. Sıvı birkaç saat içinde geri emildiği için lekeler iz bırakmadan kaybolur. Aynı tepki, deri sert bir cisimle çizildiğinde de görülebilir.

Epidermolizis büllozanın distrofik türünde tutunma liflerinin ana proteini olan yedinci tip kolajen bozuktur. Bu çocuklarda yarık bazal membranın hemen altında, papiller dermisin içinde açılır. Kabarcıklar derin olduğu için iyileşirken iz bırakır; tekrarlayan yaralar parmakların birbirine yapışmasına ve ağız ile yemek borusunda darlıklara yol açabilir. Yarığın düzeyi, bozuk proteinin hangi katmanda çalıştığını gösterir.

Kendin dene

Toparlayalım

• Papiller dermis dermisin epidermise komşu, ince lifli ve gevşek üst bölümüdür; papillae dermis bu bölümün çıkıntılarıdır.
• Bu bölümde fibroblastlar, bağışıklık hücreleri, mast hücreleri, damarlar ve sinir uçları yoğundur.
• Her papillaya yüzeyel damar ağından bir kılcal ilmek yükselir; epidermis bu ilmeklerden yayılma yoluyla beslenir.
• Tırnağın arka kıvrımında kılcal ilmekler yüzeye paralel yatar ve derinin üstünden incelenebilir.
• Kılsız derinin papillalarında hafif dokunmaya duyarlı Meissner cisimcikleri, corpusculum tactus, bulunur.
• Tutunma lifleri bazal membranı papiller dermise demirler; distrofik epidermolizis büllozada bu lifler bozuktur.
• Kurdeşende histamin papiller dermisteki damarlardan sıvı sızdırır ve iz bırakmayan kabarık lekeler oluşur.

Bu derste dermisin ince ve gevşek üst bölümünü gördük. Bir sonraki derste bunun altındaki kalın bölüme ineceğiz: kalın kolajen demetleri ile elastik liflerin nasıl iş bölümü yaptığını ve bu liflerin bir bölgede baskın bir yönde dizilmesinin deriyi neden her yönde farklı davranan bir doku yaptığını göreceğiz. Retiküler Dermis.