Origo ve Insertio Kavramları

Açılış

Anatomi kitaplarında her kas için iki tutunma yeri verilir: başlangıç, origo, ve sonlanma, insertio. Sırtın alt yarısını kaplayan geniş sırt kası, musculus latissimus dorsi, alt göğüs ve bel omurlarının dikensi çıkıntılarından, kalça kemiğinin üst kenarından ve alt kaburgalardan geniş bir alanda başlar; üst kol kemiğinin önündeki oluğun tabanına dar bir tendonla sonlanır. Bu kas kasıldığında kol gövdeye doğru çekilir. Ama bir barfiks çubuğuna asılıp kendini yukarı çektiğinde kol yerinde kalır ve hareket eden, kasın "başlangıcı" olan gövdedir. Başlangıç ve sonlanma, kasın hangi ucunun hareket edeceğini değil, bir adlandırma sözleşmesini anlatır.

Anatomistler bir kasın hangi ucuna başlangıç, hangisine sonlanma der? Kasın başlangıcı her zaman sabit mi kalır? Ve tek ayak üstünde dururken kalçanın yanındaki bir kasın zayıflığı neden karşı taraftaki kalçanın düşmesine yol açar?

Bu derste ne olacak

Önce başlangıç ve sonlanmanın nasıl tanımlandığını ve bu tanımın dayandığı genel eğilimleri göreceğiz. Sonra kasların iki yönde de çalışabildiğini, sabit kalan ucun duruma göre nasıl değiştiğini adlandırılmış örneklerle izleyeceğiz. Ardından bazı ders kitaplarının bu yüzden başlangıç ve sonlanma yerine yakın ve uzak tutunma demeyi tercih ettiğini ele alacağız. Son olarak bir kasın ters yönde çalışmasının günlük yürüyüşte ne kadar önemli olduğunu, kalça kaslarının zayıflığı üzerinden inceleyeceğiz.

Sıfır noktası

Mekanizma

Başlangıç ve sonlanma nasıl tanımlanır

Anatomistler bir kasın iki ucunu birkaç genel eğilime göre adlandırır. Uzuvlarda gövdeye yakın uç başlangıç, uzak uç sonlanma sayılır. Başlangıç çoğunlukla daha geniş bir alana, etli liflerle tutunur; sonlanma ise çoğunlukla dar bir alana, bir tendonla tutunur. Başlangıç, kasın en sık kullanıldığı hareketlerde yerinde kalan uçtur.

Bu eğilimler çoğu kasta birlikte doğrudur, ama hepsi her kasta geçerli değildir. Gövde kaslarında, örneğin bir omurdan ötekine uzanan kaslarda, hangi ucun daha sabit olduğu belirgin değildir ve ad seçimi büyük ölçüde gelenektir. Bu yüzden başlangıç ve sonlanma, kasın doğasına ait bir özellik değil, tarif kolaylığı için kullanılan bir sözleşmedir.

Kaslar iki yönde çalışır

Ders 08-01'de hangi ucun hareket edeceğini kasın değil, o anda hangi kemiğin sabitlendiğinin belirlediğini gördük. Belirli bir harekette gerçekten yerinde kalan tutunma yerine sabit nokta, hareket eden yere hareketli nokta denir. Bu noktalar, başlangıç ve sonlanmayla her zaman örtüşmez.

Musculus latissimus dorsi çoğu harekette kolu gövdeye doğru indirir ve geri çeker; sabit nokta gövde, hareketli nokta koldur. Barfiks çekerken ya da koltuk değneğine yüklenirken ise kol sabitlenir ve kas gövdeyi yukarı kaldırır. Karnın arka duvarındaki musculus psoas major bel omurlarından başlar ve uyluk kemiğinin küçük çıkıntısına tutunur; ayakta dururken uyluğu öne kaldırır. Sırtüstü yatarken bacaklar sabitken aynı kas, gövdeyi uyluğa doğru bükerek kalkmaya yardım eder.

Yakın ve uzak tutunma

Başlangıç ve sonlanma sözcüklerinin, kasın hangi ucunun hareket ettiği konusunda yanıltıcı olabileceği için, Moore ve arkadaşlarının ders kitabı gibi bazı kaynaklar uzuv kasları için bu sözcükler yerine yakın tutunma ve uzak tutunma terimlerini kullanır. Bu terimler yalnızca tutunma yerinin gövdeye göre konumunu söyler ve kasın hangi ucunun hareket edeceği hakkında bir varsayımda bulunmaz.

İki adlandırma birbirinin yerine kullanılabilir ve öğrencinin ikisini de tanıması gerekir. Önemli olan, hangi terim kullanılırsa kullanılsın, bir kasın bir harekette hangi ucunun sabit kaldığını o hareketin koşullarına bakarak ayrıca düşünmektir.

Klinik bağ: tek ayak üstünde kalça

Musculus gluteus medius kalça kemiğinin dış yüzünden başlar ve uyluk kemiğinin üst dış ucundaki büyük çıkıntıya tutunur. Geleneksel tanımla işi, uyluğu yana açmaktır. Ama yürürken her adımda tek bir ayak yerdeyken bu kas ters yönde çalışır: uyluk sabit kalır ve kas, havadaki bacağın tarafındaki kalçanın düşmesini engelleyerek leğen kemiğini düz tutar.

Bu kasın ya da onu uyaran sinirin zayıflığında, kişi zayıf taraftaki bacağının üzerinde durduğunda leğen kemiği karşı tarafa, havadaki bacağın tarafına doğru düşer. Bu bulguya Trendelenburg bulgusu denir. Kişi yürürken düşmeyi dengelemek için gövdesini her adımda zayıf tarafa doğru yatırır. Bulgunun tek ayak üstünde ortaya çıkması, kasın asıl önemli işinin başlangıç–sonlanma tanımının söylediği hareket değil, ters yöndeki bu çalışma olduğunu gösterir.

Kendin dene

Toparlayalım

• Origo geleneksel olarak daha sabit, gövdeye yakın, çoğunlukla geniş ve etli tutunmadır.
• Insertio geleneksel olarak daha hareketli, gövdeden uzak, çoğunlukla dar ve tendonlu tutunmadır.
• Başlangıç ve sonlanma kasın doğası değil, bir adlandırma sözleşmesidir.
• Bir harekette gerçekten yerinde kalan uç punctum fixum, hareket eden uç punctum mobile'dir.
• Musculus latissimus dorsi barfiks sırasında, musculus psoas major yatarken kalkmada ters yönde çalışır.
• Bazı ders kitapları uzuv kaslarında yakın ve uzak tutunma terimlerini tercih eder.
• Tek ayak üstünde musculus gluteus medius leğen kemiğini düz tutar; zayıflığında Trendelenburg bulgusu görülür.

Bu derste uzuv kaslarında başlangıcın çoğunlukla gövdeye yakın, sonlanmanın uzakta olduğunu gördük. Bu düzenin bir başka sonucu, kasların etli karınlarının uzvun gövdeye yakın bölümünde, uçta ise yalnızca ince tendonların bulunmasıdır. Bir sonraki derste bu düzenin, hareket ettirilecek kütle ve uzvun ucundaki hız açısından neler kazandırdığını göreceğiz. Proksimal–Distal Tutunma ile Fonksiyon İlişkisi.