Oblik ve Longitudinal Kesitler

Açılış

Üç ana düzlem bedeni düzgün biçimde bölüyor. Ama beden düzgün değil.

Organlar eğik durur, damarlar kıvrılır, kaslar açılı uzanır. Bir yapıyı ana düzlemlerden birinde kestiğinde, çoğu zaman o yapıyı eğik kesersin — ve eğik kesit yanıltıcıdır.

Bu ders o sorunu ve iki çözümünü ele alıyor.

Bir boruyu dik kesersen daire, eğik kesersen elips görürsün. İkisi de aynı boru. Kesit biçimi, yapı hakkında değil, kesme açısı hakkında bilgi verir.

Bu derste ne olacak

Önce oblik kesiti tanımlayıp neden kaçınılmaz olduğunu göreceğiz. Sonra eğik kesitin ürettiği yanılsamaları ele alacağız — bu, dersin en pratik kısmı. Ardından longitudinal ve transvers kesitleri bir yapının kendi eksenine göre tanımlayacağız. Son olarak oblik kesitin kasten kullanıldığı yerlere bakacağız.

Sıfır noktası

Son iki terim, bir önceki derste değindiğimiz ayrımı tamamlıyor: bunlar bedene göre değil, yapının kendisine göre tanımlıdır.

Bir damar için longitudinal kesit, o damar boyunca uzanan kesittir — damar bedende hangi yöne gidiyorsa o yöne. Bedene göre bu kesit sagittal, frontal, transvers ya da tamamen eğik olabilir.

Mekanizma

Oblik kesit neden kaçınılmaz

Beden içindeki yapıların çoğu ana düzlemlere paralel değildir.

• Kalp göğüs içinde eğik durur; kendi ekseni hiçbir ana düzlemle çakışmaz.
• Böbrekler hafif açılı yerleşir.
• Damarlar dallanırken açı değiştirir.
• Kaslar çoğunlukla eğik uzanır.

Sonuç: bir transvers kesit alındığında, o kesit kalbi eğik, böbreği eğik, damarların bir kısmını eğik keser. Yani her kesit, bazı yapılar için obliktir.

Bu bir kusur değil, geometrinin kaçınılmaz sonucu. Önemli olan bunu bilerek okumak.

Eğik kesitin ürettiği yanılsamalar

Dört tipik yanılsama var ve dördü de aynı sebepten kaynaklanır: kesme açısı, görünen biçimi değiştirir.

1. Uzama. Dik kesildiğinde yuvarlak görünen bir yapı, eğik kesildiğinde uzun bir oval olarak görünür. Bir damar kesitte oval görünüyorsa, damar genişlemiş olabilir — ya da sadece eğik kesilmiştir.

2. Büyüme. Eğik kesit, yapının görünen kesit alanını artırır. Bir organ olduğundan büyük görünebilir.

3. Kalınlaşma. Bir duvar ya da zar eğik kesildiğinde daha kalın görünür. Gerçek kalınlık ölçümü için kesitin dik olması gerekir.

4. Kopukluk. Kıvrımlı bir yapı, bir kesitte birden fazla ayrı parça olarak görünebilir — sanki iki ayrı yapı varmış gibi. Oysa aynı yapının kesit düzlemine iki kez girip çıkmasıdır.

Dördüncüsü özellikle kafa karıştırıcıdır ve çözümü Ders 01-29'daki dördüncü adımdır: ardışık kesitleri izle. Kıvrımlı tek bir yapı, ardışık dilimlerde birleşip ayrılır; iki ayrı yapı ise ayrı kalır.

Longitudinal ve transvers: yapının kendi ekseni

Bu ikili, oblik kesit sorununun çözümüdür.

Bir yapıyı incelerken bedenin eksenlerini bırakıp yapının kendi eksenini referans alırsan, kesit tanımı yapıya sadık kalır:

• Longitudinal kesit yapının uzunluğunu gösterir: nereden başlıyor, nereye gidiyor, boyunca ne değişiyor.
• Transvers kesit yapının iç düzenini gösterir: duvarı ne kalınlıkta, içinde ne var, çevresinde ne var.

İkisi farklı sorular cevaplar ve birlikte kullanılır. Bir borunun uzunlamasına kesiti onun ne kadar uzun olduğunu, enine kesiti ne kadar geniş olduğunu söyler.

Bu, Ders 00-08'de kurduğumuz "aynı yapıyı iki yönden gör" ilkesinin geometrik hâli.

Ultrasonda özel önem

Bu terimler ultrasonda diğer yöntemlerden daha çok kullanılır ve sebebi pratik.

BT ve MR sabit düzlemlerde çalışır; cihaz dilimleri belirli yönlerde üretir. Ultrasonda ise probu tutan kişi istediği açıyı seçer. Yani kesit düzlemi elle belirlenir.

Bunun iki sonucu var:

1. Yapıya dik kesit almak mümkündür. Bir damarın gerçek çapını ölçmek için prob, o damara dik konumlandırılır. Eğik tutulursa ölçüm büyük çıkar.

2. Kesit yönü kaydedilmelidir. Görüntüyü yorumlayan kişi, probun hangi açıda tutulduğunu bilmezse biçimi yanlış okur. Ders 00-14'te "ultrason sonucu cihazı tutan kişinin becerisine bağlıdır" demiştik — bunun en somut sebebi budur.

Oblik kesit kasten ne zaman kullanılır

Şimdiye kadar oblik kesiti bir sorun olarak ele aldık. Ama bazen bilerek seçilir.

Sebep basit: bazı yapılar ana düzlemlerin hiçbirinde bütün olarak görünmez. O yapıyı boydan boya görmek için, kesit onun kendi eksenine hizalanmalıdır — ve o eksen eğikse, kesit de eğik olur.

Bu, modern görüntülemede standart bir uygulamadır: cihaz önce ana düzlemlerde tarar, sonra ilgilenilen yapıya göre hizalanmış kesitler yeniden hesaplanır.

Yani oblik kesit iki türlüdür:

• İstenmeyen oblik: Bir yapı, ana düzlem kesitinde tesadüfen eğik kesilmiştir. Yanıltır.
• İstenen oblik: Kesit, bir yapıya hizalanmak için bilerek eğik alınmıştır. Aydınlatır.

Farkı yaratan şey niyettir ve niyeti bilmek, görüntüyü doğru okumanın parçasıdır.

Diseksiyonda karşılığı

Aynı kavramlar diseksiyonda da geçerlidir ve orada daha somuttur.

Bir kası incelerken lifleri boyunca kesmek ile liflere dik kesmek farklı şeyler gösterir. Boyuna kesit lif yönünü ve yapışma yerlerini, enine kesit kasın kaç bölmeye ayrıldığını ve içinden hangi yapıların geçtiğini gösterir.

Diseksiyon yaparken kesme açısı bir tercihtir ve o tercih ne öğrenileceğini belirler. Ders 00-14'te "önce atlasla hazırlan" demiştik; hazırlığın bir parçası da hangi yönde keseceğine karar vermektir.

Kendin dene

Toparlayalım

• Oblik kesit, ana düzlemlerin hiçbirine paralel olmayan eğik kesittir ve kaçınılmazdır — beden içindeki yapıların çoğu ana düzlemlere paralel değildir.
• Eğik kesit dört yanılsama üretir: uzama, büyüme, kalınlaşma, kopukluk.
• Kesit biçimi iki şeye bağlıdır: yapının biçimi ve kesme açısı. İkincisi bilinmeden birincisi hakkında hüküm verilemez.
• Longitudinal ve transvers kesitler yapının KENDİ eksenine göre tanımlıdır, bedene göre değil.
• İkisi farklı sorular cevaplar: biri uzunluk ve gidiş, diğeri iç düzen ve çevre. Birlikte kullanılır.
• Ultrasonda kesit açısı elle seçilir; bu hem dik ölçüm imkânı verir hem yorum için açı bilgisini zorunlu kılar.
• Oblik kesit istenmeyen (yanıltır) ya da istenen (bir yapıya hizalanmış, aydınlatır) olabilir; farkı niyet yaratır.

Bir sonraki derste düzlemlerden eksenlere geçiyoruz: longitudinal, sagittal ve transvers eksenler.