Metakarp Kemikleri

Açılış

Yirmi dört yaşında bir genç, bir tartışmanın ardından öfkeyle sağ yumruğunu duvara vurur. Elinin serçe parmak tarafı hemen şişer ve morarır. Yumruğunu sıktığında, normalde serçe parmağının kökünde görülen kemik çıkıntının, parmak boğumunun, yerinde olmadığını, o bölgenin çöktüğünü fark eder. Parmağını büktüğünde serçe parmağı yüzük parmağının üstüne doğru biniyor gibidir. Grafide serçe parmağın el tarağı kemiğinin, boğuma yakın boyun bölgesinden kırıldığı ve baş kısmının avuç tarafına doğru büküldüğü görülür. Hekim, kırığı değerlendirirken parmağın dönüp dönmediğine özellikle bakar. Sonra eli, parmak köklerini bükülü, parmakları düz tutan bir atelle sarar. Genç sorar: avucun içindeki bu kemik neden tam da yumruğun en çok çarptığı yerden kırıldı, ve atel neden parmakları bükük değil de bu garip açıda tutuyor?

Avucun içindeki beş kemik neden birbirine benzer de başparmağınki benzemez? Başparmak avucun karşısına nasıl dönebilir? Ve avuç neden düz bir levha değil de çukurlaşabilen bir kemerdir?

Bu derste ne olacak

Önce beş el tarağı kemiğini taban, gövde ve baş olarak adlandıracağız. Sonra başparmağın tabanındaki eyer biçimli eklemin neyi mümkün kıldığını kuracağız. Ardından öbür dört kemiğin bileğe bağlanışındaki farkı ve avucun kemerini göreceğiz. En sonda parmak köklerindeki eklemlere bakıp açılıştaki gence döneceğiz.

Sıfır noktası

Mekanizma

Beş kemik, aynı plan

El tarağı kemikleri başparmaktan serçe parmağa doğru birden beşe kadar numaralanır. Her birinde aynı üç bölüm bulunur. Taban, bileğin alt sıra kemikleriyle ve komşu metakarpların tabanlarıyla eklem yapar. Gövde, avuç tarafına doğru hafifçe tümsektir ve aralarındaki boşluklar kaslarla doludur. Baş ise yuvarlaktır ve parmağın ilk kemiğiyle eklem yapar; yumruk sıkıldığında elin sırtında beliren boğumlar metakarp başlarıdır.

1. metakarp, başparmağınki, en kısa ve en kalın olanıdır. 2. metakarp en uzunudur ve tabanı, alt sıradaki trapezoideumu iki yandan kavrayan bir çentik taşır. 3. metakarpın tabanının arka dış köşesinden kısa bir çıkıntı, processus styloideus, yukarı uzanır. 5. metakarpın tabanında, önkolun serçe parmak tarafındaki bir kasın tutunduğu küçük bir tümsek vardır.

Eyer biçimi ne verir

Ders 06-51'de alt sıranın başparmak tarafındaki kemiğinin, trapeziumun, başparmağın tarağını karşıladığını görmüştük. Bu eklem, articulatio carpometacarpalis pollicis, ötekilerden farklıdır. Trapeziumun eklem yüzü bir yönde çukur, öbür yönde tümsektir; 1. metakarpın tabanının yüzü de bunun tersidir. İki yüz, binicinin eyere oturması gibi birbirine oturur.

Eyer eklem iki eksende hareket verir. Bir eksende başparmak avuç düzleminde yana açılır ve kapanır; öbür eksende avuçtan uzaklaşıp ona yaklaşır. Bu iki hareket birleşince ve eklem yüzlerinin uyumu tabanı hafifçe kendi ekseni çevresinde de döndürünce, başparmak avucun karşısına geçer ve tırnağı öbür parmakların tırnaklarına bakacak biçimde döner. Opozisyon budur ve bir şeyi parmak uçları arasında tutmanın, bir iğneyi kavramanın temelidir.

Başparmağın tarağı, öbür dördünün oluşturduğu sıranın yanında değil, önünde ve onlara göre yaklaşık doksan derece dönmüş bir düzlemde durur. Başparmağın tırnağının, öbür parmakların tırnaklarından farklı bir yöne bakması bu yüzdendir.

Sabit orta, hareketli kenarlar

Öbür dört metakarpın tabanı, alt sıra bilek kemikleriyle düze yakın, birbirine kenetlenmiş yüzlerle eklem yapar. Ama dördü de aynı ölçüde hareketsiz değildir. 2. ve 3. metakarpların bileğe bağlanışı neredeyse kilitlidir; bu iki kemik, avucun sabit orta eksenini kurar. 4. metakarp biraz, 5. metakarp ise belirgin biçimde hareket edebilir.

Bu farkın sonucu avuçta görülür. Elini kapatıp bir topu kavrarken ya da avucunu su içmek için çukurlaştırırken, 4. ve 5. metakarplar öne ve içe doğru kayar; avucun serçe parmak tarafı başparmağa doğru yaklaşır. Avucun ortası sabit kalırken iki kenarı birbirine doğru hareket eder. Sabit orta eksen kavranan nesnenin karşısında sağlam bir dayanak, hareketli kenarlar ise elin nesnenin biçimine uyması demektir.

Avucun kemeri

Metakarp başları düz bir çizgi üzerinde değil, avuç tarafına doğru çukurlaşan bir yay üzerinde dizilir. Ders 06-51'de bilek kemiklerinin de avuç tarafında bir kemer kurduğunu görmüştük. El tarağı kemiklerinde kemer devam eder: bilekte başlayan enine çukurluk, metakarp başlarının hizasında yeni bir enine kemerle sürer. Uzunlamasına bakıldığında da her parmak, bilekten parmak ucuna doğru avuç tarafında hafif bir yay çizer. Bu kemerlerin tepesinde sabit 2. ve 3. metakarplar durur.

Parmak köklerindeki eklemler

Metakarp başları ile parmakların ilk kemikleri arasındaki eklemler, articulationes metacarpophalangeae, hem bükülmeye hem de parmakların yana açılmasına izin verir. Her eklemin iki yanında, metakarp başının arka yanından parmak kemiğine uzanan yan bağlar bulunur.

Metakarp başı yandan bakıldığında tam bir daire değildir; avuç tarafında arka tarafına göre daha geniştir. Bu yüzden yan bağlar eklem açıkken gevşek, eklem bükülüyken gergindir. Parmaklar düzken onları yana açıp kapatabilir, yumruk sıkılıyken ise yana oynatamazsın. Bükülü eklemde gergin bağ, eklemi yanlara karşı kilitler ve kavrayışı sağlamlaştırır.

Klinik bağ: boksör kırığı

Açılıştaki gence dönelim. Kapalı yumrukla bir yüzeye vurulduğunda kuvvet metakarp başlarına gelir. Eğitimli bir dövüşçü yumruğu en çok sabit 2. ve 3. metakarpların başlarıyla atar; eğitimsiz bir yumrukta ise kuvvet çoğunlukla serçe parmak tarafına, en hareketli ve ince 5. metakarpa biner. Kemik, başın hemen altındaki daralmış boyun bölgesinden kırılır. Bu yüzden 5. metakarp boynunun kırığına boksör kırığı denir.

Kırılan baş, avuç tarafındaki parmak bükücü kasların çekmesiyle avuca doğru bükülür; yumrukta boğumun kaybolması bu yüzdendir. 5. metakarpın tabanı hareketli olduğu için bu bölgedeki bir miktar açılanma elin işlevini fazla bozmayabilir. Parmağın kendi ekseni çevresinde dönmesi ise önemlidir; dönmüş bir parmak bükülünce komşusunun üstüne biner. Hekimin parmağın dönüp dönmediğine bakmasının nedeni budur.

Atelin açısı yan bağlarla ilgilidir. Metakarpofalangeal eklemler düz konumda uzun süre hareketsiz kalırsa, gevşek duran yan bağlar kısalır ve eklem sonradan tam bükülemez. Eklemler bükülü konumda tutulursa bağlar gergin, yani tam uzunluklarında kalır. Ateller bu yüzden parmak köklerini bükülü tutar.

Kendin dene

Toparlayalım

• Ossa metacarpi beş kemiktir; her biri basis, corpus ve caput taşır ve başları yumrukta boğumları oluşturur.
• 1. metakarp en kısa ve kalın olanıdır ve trapeziumla eyer biçimli bir eklem, articulatio carpometacarpalis pollicis, yapar.
• Eyer eklem iki eksende hareket verir; tabanın hafif dönmesiyle birleşince başparmak opozisyona geçer.
• 2. ve 3. metakarplar bileğe neredeyse kilitlidir ve avucun sabit orta eksenini kurar; 4. ve 5. metakarplar hareket ederek avucu çukurlaştırır.
• Bilekte başlayan kemer metakarp başlarının hizasında sürer; avuç enine ve uzunlamasına kemerler taşır.
• Metakarp başının biçimi yüzünden yan bağlar bükülmede gergindir; parmaklar bükülüyken yana oynamaz.
• 5. metakarp boynunun kırığı eğitimsiz yumrukta sık görülür; parmağın dönmesine bakılır ve ateller parmak köklerini bükülü tutar.

Bu derste avucun iskeletini ve başparmağın tabanındaki eklemi okuduk. Bir sonraki derste parmakların kendisine, falankslara geçiyoruz. Öbür dört parmakta üçer kemik varken başparmakta yalnız iki kemik bulunur. Başparmaktaki bu eksiltmeyi bir kayıp olarak değil, iki halkalı bir zincirin üç halkalıdan neyi daha iyi yaptığı sorusuyla okuyacağız. El Falanksları.