Medial ve Lateral

Açılış

Üçüncü ve son ana eksen: içe ve dışa.

Ama bu çiftin bir farkı var. Superior/inferior ve anterior/posterior, bedenin yüzeylerine göre tanımlanır — baş tarafı, ön yüzü, arka yüzü. Medial ve lateral ise hayalî bir çizgiye göre tanımlanır.

O çizgi bedeni tam ortadan ikiye böler ve adı orta hattır. Bu ders, o çizgiyi kuruyor — çünkü bu çift, orta hat kavramı anlaşılmadan öğrenilemez.

Medial ve lateral, bedende var olan bir yüzeye değil, hayalî bir çizgiye göre ölçülür. O çizgiyi zihninde çizemezsen terim işlemez.

Bu derste ne olacak

Önce orta hattı tanımlayacağız. Sonra iki terimi ve göreli kullanımlarını göreceğiz. Ardından bu çiftin en büyük tuzağına geleceğiz: ekstremitelerde dönme olduğunda ne olur. Son olarak simetri kavramına ve orta hattın klinikteki anlamına bakacağız.

Sıfır noktası

Şimdi iki terim:

Dikkat: "iç" ve "dış" Türkçe karşılıkları yaygındır ama yanıltıcı olabilir. "İç" burada "derinde" anlamına gelmez — orta hatta yakın anlamına gelir. Derinlik ayrı bir eksendir (Ders 01-19).

Mekanizma

Yine göreli

Superior/inferior'da olduğu gibi, bu terimler de karşılaştırma gerektirir.

• ✗ "Baş parmak lateraldir."
• ✓ "Başparmak, serçe parmağa göre lateraldir."

Elin anatomik pozisyonda avuç öne baktığını hatırla: başparmak dışta, serçe parmak içte kalır. Avuç arkaya çevrildiğinde bu ilişki görünüşte tersine döner — ama terimler anatomik pozisyona göre sabittir.

Orta hat üzerindeki yapılar

Bazı yapılar tam orta hatta durur ve bunlar için ayrı bir terim vardır:

Burun, göbek ve göğüs kemiği bu tanıma girer. Omurga da büyük ölçüde orta hattadır.

Orta hattaki yapıların önemli bir özelliği var: çoğu tektir. Bedende çift olarak bulunan yapılar orta hattın iki yanında yer alır; tek olan yapılar ya orta hattadır ya da bir tarafa kaymıştır.

Bu, hızlı bir kontrol aracı verir: bir yapının tek mi çift mi olduğunu bilmek, onun orta hatta göre nerede durabileceğini daraltır.

En büyük tuzak: ekstremitelerde dönme

Şimdi bu çiftin en çok hata ürettiği noktaya geliyoruz.

Kol ve bacak, gövdeden uzanan uzuvlardır ve kendi eksenleri etrafında dönebilirler. Döndüklerinde, o uzvun hangi yüzünün orta hatta yakın olduğu değişir.

Ön kolda bu sorun çok belirgindir. Avuç öne bakarken bir kenar orta hatta yakın, diğeri uzaktır. Avuç arkaya çevrildiğinde iki kemik çaprazlanır ve bu ilişki bozulur.

Çözüm iki katmanlıdır:

1. Anatomik pozisyon sabitler. Ders 01-10'da gördüğümüz gibi, avucun öne bakması tam da bu belirsizliği kapatmak için seçilmiştir.

2. Kemik adına dayalı terimler kullanılır. Ön kolda ve baldırda, "medial/lateral" yerine kemik adına dayalı yön terimleri tercih edilir. Bunların avantajı şu: kemikler kendi kimliklerini korur, dönmeden etkilenmezler.

Bu terim ailesi Ders 01-25'te toplu olarak ele alınacak. Şimdilik bilmen gereken: ön kol ve baldır tariflerinde medial/lateral yerine başka terimler görürsen, sebebi bu.

Simetri ve orta hat

İnsan bedeni dıştan bakıldığında büyük ölçüde simetriktir: iki kol, iki bacak, iki göz, iki kulak. Orta hat bu simetrinin ekseni.

Ama simetri yüzeyseldir. İçeride durum farklıdır:

• Kalp orta hattın solunda yatık durur.
• Karaciğer ağırlıklı olarak sağdadır.
• Dalak solda, mide ağırlıklı olarak solda.
• Akciğerler iki taraflıdır ama loblanmaları farklıdır — kalbe yer açmak için sol akciğer daha küçüktür.

Bu asimetri gelişim sırasında kurulur ve rastgele değildir. Kurs 04 ve Kurs 15 bunu ele alacak.

Öğrenme açısından pratik sonucu: dış simetriye güvenip iç yapıyı simetrik varsayma. "Sağda ne varsa solda da vardır" kuralı gövde duvarında geçerlidir, iç organlarda değildir.

Orta hattın klinikteki anlamı

Orta hat yalnız bir tarif aracı değil; klinikte kendi başına bilgi taşır.

• Orta hatta yerleşim, bir yapının tek olduğuna işaret eder ve tek olan yapıların çoğu hayati işlevlere sahiptir.
• Orta hattı geçen bir yayılım, bir sürecin sınır tanımadığını gösterir.
• Orta hattan kayma, bir tarafta yer kaplayan bir şeyin diğer tarafa bası yaptığını düşündürür. Görüntülemede orta hat yapılarının konumu bu yüzden özellikle değerlendirilir.
• Simetri karşılaştırması muayenenin temel aracıdır: bir taraf diğeriyle karşılaştırılır ve fark aranır.

Son madde en yaygın kullanımdır. İki taraflı bir bedende, en iyi kontrol grubu kişinin kendi diğer tarafıdır.

Bileşik ve türev kullanımlar

Birkaç yaygın türev:

• Medialde / lateralde — konum bildirir.
• Mediale doğru / laterale doğru — hareket ya da yön bildirir.
• Anteromedial, posterolateral gibi birleşimler iki ekseni birleştirir.
• İntermediyer, iki yapı arasında kalanı belirtir; medial ile lateral arasında duran bir yapı için kullanılabilir.

Son terim Ders 01-19'da derinlik bağlamında da karşımıza çıkacak — aynı kelime, farklı eksende.

Kendin dene

Toparlayalım

• Medial ve lateral, bedenin bir yüzeyine değil, orta hat adı verilen hayalî düzleme göre tanımlanır.
• Medial orta hatta yakın, lateral uzak demektir; "iç/dış" karşılıkları derinlikle karıştırılmamalıdır.
• Terimler görelidir; her kullanımda "neye göre" sorusu geçerlidir.
• Tam orta hatta duran yapılara median denir ve bunların çoğu tektir.
• En büyük tuzak ekstremite dönmesidir; bu yüzden ön kol ve baldırda kemik adına dayalı terimler kullanılır.
• Dış simetri yüzeyseldir; iç organlar asimetriktir ve bu asimetri gelişimseldir.
• Klinikte orta hat kendi başına bilgi taşır: kayma, geçiş ve simetri karşılaştırması.

Bir sonraki derste ekstremitelere özgü bir eksene geçiyoruz: proksimal ve distal.