Makrofaj, Mast Hücresi ve Plazma Hücresi

Açılış

Ders 03-25'te bağ dokusuna dört görev vermiştik. Üçünü karşıladık: destek, bağlantı, taşıma. Dördüncüsü kaldı — savunma.

Ve ilk soru "hangi hücreler" değil. İlk soru şu:

Savunma neden burada yapılıyor? Cevap bir tercih değil, coğrafya. Sınırı geçen her şey epitelin hemen altındaki bağ dokusuna varır. Damarlar oradadır, aralık oradadır. Savunma bağ dokusuna seçilerek konmadı — zaten orası olduğu için oraya kuruldu.

Bu ders K3 katmanında ve bölümün hücre kadrosunu tamamlıyor.

Bu derste ne olacak

Önce savunmanın neden bu dokuda olduğunu kuracağız. Sonra bir savunmanın çözmesi gereken üç ayrı sorunu ayıracağız — ve üç hücrenin oradan çıktığını göreceğiz. Ardından her birini kesitte tanımayı ele alacağız; ikisinin görünümü doğrudan Ders 03-05'ten çıkacak. Sonra yerleşik ve gelen hücre ayrımını kuracağız. Son olarak hücre sayısının ne anlattığını konuşacağız.

Sıfır noktası

Ve Ders 03-29'un ayrımını hatırla: fibroblast bu dokuda doğar, burada kalır. Bu üçü ise başka yerde üretilip buraya gelir. Bağ dokusu onların doğduğu yer değil, çalıştıkları yer.

Mekanizma

Savunma neden burada

Coğrafyayı kuralım.

Bedenin dış ve iç sınırları epiteldir (Ders 03-08). Bir şey sınırı geçtiğinde nereye varır?

Epitelin hemen altındaki bağ dokusuna.

Şimdi bu odanın üç özelliğine bak — ve üçünü de önceki derslerde kurmuştuk:

1. Aralık var. Matriks bir ortamdır (Ders 03-26); hücreler içinde hareket edebilir. Sıkışık bir epitelin içinde gezinmek mümkün değildi.

2. Damar var. Bağ dokusu damarları taşır (Ders 03-25). Yani takviye buraya ulaşabilir.

3. İlk oda burası. Sınırın hemen arkası. Daha derine gitmeden önce durdurulacaksa, burada durdurulmalı.

Üçü birlikte:

BAĞ DOKUSU SAVUNMA YERİ OLARAK SEÇİLMEDİ; SINIRI GEÇEN HER ŞEYİN İLK VARDIĞI YER ORASI OLDUĞU İÇİN SAVUNMA ORAYA KURULDU.

Bu, Ders 03-20'de kurduğumuz düşüncenin bir örneği daha: geometri, işlevi belirler.

Ve bir çıkarım daha: epitelin altındaki bağ dokusunun gevşek olması (Ders 03-26) yalnız beslenme için değil. Gevşek olduğu için savunma hücreleri de orada dolaşabiliyor. Aynı yapı özelliği iki işe birden hizmet ediyor.

Neden tam olarak üç hücre

Şimdi hücreleri listelemek yerine sorunları listeleyelim. Bir savunmanın çözmesi gereken üç ayrı iş var:

Sorun 1 — Bir şeyi ortadan kaldırmak.

İçeri giren yabancı madde, ölmüş hücre, artık — hepsi temizlenmeli.

Gereken: yutup sindiren bir hücre.

Sorun 2 — Alarm vermek ve destek çağırmak.

Bir olay olduğunda haber verilmeli ve takviye gelmeli. Ama takviye kanda; kandan dokuya geçmesi gerekiyor.

Gereken: damarların davranışını değiştirebilen bir hücre.

Sorun 3 — Hedefe özgü bir karşılık üretmek.

Genel temizlik her şeye yarar ama hiçbir şeye tam uymaz. Belirli bir hedefe uyan bir araç gerekir.

Gereken: tam zamanlı üretici bir hücre.

Üç sorun, üç hücre:

TEMİZLE (makrofaj) · ALARM VER (mast hücresi) · HEDEFE ÖZGÜ ÜRET (plazma hücresi).

Ve ikinci sorun bir yapı tahmini de veriyor: mast hücresinin işi damarları etkilemekse, damarların yanında bulunması gerekir. Gerçekten de mast hücreleri tipik olarak küçük damarların çevresinde yerleşir.

Yani konumu, işinden çıkarılabiliyor (Ders 00-09).

Kesitte tanıma — plazma hücresi

En kolay tanınandan başlayalım, çünkü görünümü bütünüyle çıkarılabilir.

Plazma hücresi ne yapıyor? Tam zamanlı protein üretip dışarı veriyor.

Ders 02-20 ve 03-05'in zinciri: bol dışa verilen protein → çok yoğun granüllü endoplazmik retikulum → çok ribozom → çok negatif yük → hematoksilen.

Birinci işaret: sitoplazma belirgin ve koyu mor. Ders 03-05'in birinci gözlemi, en uç hâlinde.

Şimdi ikinci işaret, ve asıl güzel olan bu.

Plazma hücresinin çekirdeğinin hemen yanında soluk, boyanmayan bir alan görülür.

Nedir orası? Golgi bölgesi.

Peki neden boyanmıyor? Çünkü Golgi'de ribozom yok (Ders 02-22). Ribozom yoksa negatif yük yok; negatif yük yoksa hematoksilen tutulmuyor.

Yani:

PLAZMA HÜCRESİNDEKİ SOLUK ALAN, RİBOZOM BULUNMAYAN BÖLGEDİR — BOYANMAMASI BİR BİLGİDİR.

Bu, Ders 03-05'in kuralının tersten okunması: renk yapının varlığını gösteriyorsa, rengin yokluğu da bir yapının yokluğunu gösterir. Ve burada o yokluk, hücrenin kimliğini ele veriyor.

Üçüncü işaret: çekirdek yuvarlak, kenara yerleşmiş ve kromatini kümeler hâlinde. Kümelenmiş kromatin çekirdeğe düzenli bir görünüm verir.

Üç işaret bir arada, plazma hücresi bağ dokusunda en güvenilir tanınan hücrelerden biri.

Kesitte tanıma — mast hücresi ve makrofaj

Mast hücresi: Sitoplazması granüllerle dolu, yuvarlakça bir hücre. Granüller yoğun yüklü olduğu için uygun boyalarla çok belirgin boyanır.

Ve burada ilginç bir olay var: bazı boyalar bu granüllere bağlandığında renk değiştirir — boyanın kendi renginden farklı bir tona kayar. Sebebi yoğunlukla ilgili: çok sıkışık yüklü bir yüzeye bağlanan boya molekülleri üst üste dizilir ve toplu davranışları rengi kaydırır.

Yani bu renk kayması bir kusur değil, yoğunluğun kendisinin göstergesi — Ders 03-05'in kuralının bir adım ilerisi.

Ama bir uyarı (Ders 03-03): granül içeriği suda çözünebilir. Rutin hazırlamada bir kısmı kaybolabilir ve hücre beklenenden sönük görünebilir. Yani mast hücresini rutin kesitte kaçırmak mümkündür.

Makrofaj: En zor tanınan. Çünkü belirli bir biçimi yok — düzensiz sınırlı, sitoplazması içine aldığı şeye göre değişen bir hücre.

Öyleyse kural:

MAKROFAJ BİÇİMİYLE DEĞİL, İÇERİĞİYLE TANINIR. Sitoplazmasında yutulmuş malzeme görülüyorsa, bu güçlü bir işarettir.

Ve biçim yetmediğinde ne yapılır? Ders 03-06'nın cevabı: immünohistokimya. Ders 02-29 ve 03-06'da kurmuştuk — bir hücre biçimini kaybetse bile taşıdığı moleküler işaret kökenini gösterir. Makrofaj, o kuralın en çok işe yaradığı örneklerden biri.

Yerleşik mi, gelen mi

Şimdi K3'ün asıl ayrımına geliyoruz.

Bu hücrelerin bir kısmı dokuda sürekli bulunur; bir kısmı ise gerektiğinde kandan çağrılır.

Ve bu ayrım okumada doğrudan işe yarıyor:

Normal bir bağ dokusunda bu hücrelerden az sayıda bulunması beklenen bir durumdur. Doku boş bir alan değil; sürekli gözetim altında.

Çok sayıda bulunması ise bir olayın sürdüğünü gösterir.

Şimdi bunu Ders 03-07'nin çerçevesine oturtalım. Orada dört okuma ölçütü vardı ve üçüncüsü orandı. Hücre yoğunluğundaki artış tam olarak bu ölçüde okunur.

Ve Ders 03-15 ile 03-18'in kuralı burada da geçerli:

Hücre birikimi bir hastalık değil, süregelen bir uyarının kaydıdır. Asıl soru "hücreler neden burada" değil, "onları çağıran ne?"

Bir dürüstlük notu da ekleyelim (Ders 00-18): bu üç hücre bağ dokusunun bütün hücre kadrosu değil; başka tipler de bulunur. Ayrıca "yerleşik" ile "gelen" arasındaki sınır her zaman keskin değildir — bazı hücreler geldikten sonra kalıcı hâle gelir.

Dört görevin kadrosu tamamlandı

Kapanışta Ders 03-25'in dört görevine dönelim ve her birinin kimde olduğunu yazalım:

Ve dikkat: ilk iki satırda hücre yok. Ders 03-25'in cümlesi burada tam olarak görünüyor: işi hücre değil, hücrenin ürettiği malzeme yapıyor.

Hücreler yalnız üçüncü ve dördüncü satırda ortaya çıkıyor — ve orada da taşıyan damardır, savunan gelen hücrelerdir.

Yani bağ dokusunun kendi hücresi olan fibroblast, dört görevin hiçbirini doğrudan yapmıyor. Onun işi, işi yapan malzemeyi kurmak ve bakımını sürdürmek.

Kendin dene

Toparlayalım

• Fibroblast bu dokuda doğar ve kalır; savunma hücreleri başka yerde üretilip buraya GELİR.
• Sınırı geçen her şey epitelin hemen altındaki bağ dokusuna varır.
• O odanın üç özelliği: aralık var, damar var, ve ilk oda orası.
• BAĞ DOKUSU SAVUNMA YERİ OLARAK SEÇİLMEDİ; SINIRI GEÇEN HER ŞEYİN İLK VARDIĞI YER ORASI OLDUĞU İÇİN SAVUNMA ORAYA KURULDU.
• Epitel altındaki gevşekliğin iki işi birden var: beslenmeyi hızlandırmak ve savunma hücrelerinin dolaşmasını sağlamak.
• Üç hücre üç ayrı sorunu çözer: TEMİZLE, ALARM VER, HEDEFE ÖZGÜ ÜRET.
• Mast hücresinin işi damarları etkilemekse konumu da oradan çıkar: küçük damarların çevresi.
• Makrofajın işinin büyük bölümü savunma değil TEMİZLİKTİR — doku bakımının sıradan parçası.
• Plazma hücresi tam zamanlı üreticidir: sitoplazma belirgin ve koyu mor (Ders 03-05'in birinci gözlemi, en uç hâli).
• Çekirdek yanındaki soluk alan Golgi bölgesidir; orada ribozom yok, negatif yük yok, hematoksilen yok.
• PLAZMA HÜCRESİNDEKİ SOLUK ALAN, BOYANMAMASIYLA BİLGİ VERİR — rengin yokluğu da bir yapının yokluğunu gösterir.
• Çekirdek yuvarlak, kenara yerleşmiş, kromatini kümeler hâlinde.
• Mast hücresinin granülleri yoğun yüklüdür; bazı boyalar bağlanınca RENK DEĞİŞTİRİR ve bu kayma yoğunluğun göstergesidir.
• Granül içeriği çözünebilir; rutin kesitte mast hücresini kaçırmak mümkündür (Ders 03-03).
• MAKROFAJ BİÇİMİYLE DEĞİL, İÇERİĞİYLE TANINIR; biçim yetmediğinde immünohistokimyaya başvurulur (Ders 02-29, 03-06).
• Normal bir bağ dokusunda bu hücrelerden AZ SAYIDA bulunması beklenen durumdur.
• Çok sayıda bulunması bir olayın sürdüğünü gösterir ve Ders 03-07'nin "oran" ölçütünde okunur.
• Hücre birikimi bir hastalık değil, SÜREGELEN BİR UYARININ KAYDIDIR; asıl soru "onları çağıran ne?"
• Bu üç hücre bütün kadro değildir ve "yerleşik" ile "gelen" arasındaki sınır keskin değildir.
• Dört görevin ilk ikisinde hiç hücre yoktur — destek ve bağlantıyı matriks yapar.
• Fibroblast dört görevin hiçbirini doğrudan yapmaz; onun işi, işi yapan malzemeyi kurmaktır.

Bir sonraki derste malzeme ve kadro tamamlandığına göre artık tipleri kurabiliriz. Ve ilk tip, epitelin hemen altında beş derstir adını andığımız doku olacak. Gevşek bağ dokusu.