Langer Çizgileri

Açılış

Viyana'daki anatomi salonunda Karl Langer, ucu yuvarlak, sivri bir bızı kadavra derisine batırıp çeker. Bız yuvarlaktır, ama deride kalan delik yuvarlak değil, ince bir yarıktır. Langer bızı birkaç santimetre ötede yeniden batırır; yeni delik de yarık biçimindedir ve öncekiyle aynı yöne bakar. Göğüste, sırtta, kolda ve yüzde yüzlerce delik açar ve her yarığın uzun eksenini kaydeder. Yarıkların uçlarını birleştirdiğinde bütün bedeni saran, akarsu gibi kıvrılan çizgiler ortaya çıkar. Langer'in 1861'de yayımladığı bu harita, bugün hâlâ anatomi kitaplarında ve ameliyat masalarının yanındaki duvarlarda durur.

Yuvarlak bir bız deride neden yarık bırakır? Langer'in haritası derinin hangi özelliğini gösterir? Ve bir ölçümün sonucu olan bu harita, canlı derinin davranışını ne ölçüde anlatır?

Bu derste ne olacak

Önce yuvarlak bir deliğin neden yarığa dönüştüğünü ve bunun derinin iç yapısıyla ilişkisini göreceğiz. Sonra Langer'in haritayı nasıl çıkardığını ve haritanın bedende genel olarak hangi yönleri izlediğini ele alacağız. Ardından haritanın çıkarılış yönteminden doğan sınırlarını açıklayacağız. Son olarak bir kesinin ya da yaranın bu çizgilere göre yönünün neden önemli olduğunu inceleyeceğiz.

Sıfır noktası

Mekanizma

Yuvarlak delik neden yarık olur

Ders 05-10'da dermisin kalın alt bölümünde, stratum reticulare'de, kolajen demetlerinin her bölgede baskın bir yönde dizildiğini gördük. Deri bu yönde gerildiğinde daha az uzar, ona dik yönde ise daha kolay uzar. Üstelik canlıda da kadavrada da deri, çevresine doğru hafifçe gerilmiş durumdadır. Bu gerilim her yönde eşit değildir ve lif yönüne göre değişir.

Yuvarlak bir bız deriyi deldiğinde, deliğin çevresindeki lifler bu gerilimle çekilir. Delik baskın gerilim yönünde çekilerek uzar, ona dik doğrultuda ise kenarları birbirine yaklaşarak daralır. Böylece delik, uzun ekseni baskın gerilim yönüne paralel bir yarığa dönüşür. Yarığın yönü, o noktada dermis'in liflerinin ağırlıklı olarak hangi yöne uzandığını gösterir.

Langer'den önce Fransız cerrah Guillaume Dupuytren, yuvarlak uçlu bir aletle kendini yaralayan bir hastanın yaralarının yuvarlak değil yarık biçiminde olduğunu not etmişti. Langer bu gözlemi rastlantı olmaktan çıkardı ve bütün bedeni kapsayan sistemli bir ölçüme dönüştürdü.

Harita bedende hangi yönleri izler

Langer'in haritasında gövdede çizgiler büyük ölçüde enine uzanır. Göğüste ve karında hafifçe eğri, yatay kuşaklar hâlinde dizilir; sırtta da benzer biçimde omurgadan yanlara doğru kıvrılır. Boyunda çizgiler boynu çepeçevre saran halkalar gibi uzanır. Kol ve bacakta ise çizgilerin yönü bölgeden bölgeye değişir.

Yüzde çizgiler daha karmaşıktır. Alında enine, göz ve ağız çevresinde bu açıklıkları çevreleyen halkalar biçimindedir. Ders 05-04'te gördüğümüz kıvrım çizgileri ise derinin alta tutunduğu ve katlandığı başka bir yapıdır; Langer çizgileri gözle görülmez, ancak delme deneyiyle ortaya çıkar.

Bir ölçümün sınırları

Langer'in haritası doğrudan bir gözlem değil, belirli koşullarda yapılmış bir ölçümün sonucudur. Ölçüm kadavrada yapılmıştır. Ölümden sonra kasların sertleşmesi ve kadavranın yatırıldığı konum, derinin gerilimini canlı ve hareket eden bir insandakinden farklı kılar.

Ölçüm durağandır: deri dinlenme hâlindeyken tek bir anda yapılmıştır. Oysa canlıda kaslar kasıldıkça ve eklemler büküldükçe derinin gerilimi sürekli değişir. Langer haritası, hareket sırasında oluşan bu gerilimleri göstermez. Yöntem ayrıca yarığın yönünü kaydeder ama gerilimin büyüklüğünü ölçmez; iki bölgede aynı yönde uzanan iki çizgi, aynı gerilimi taşıdığı anlamına gelmez.

Bu sınırlar haritayı geçersiz kılmaz. Harita, derinin iç yapısında gerçekten var olan bir yön düzenini yakalar ve birçok bölgede cerrahların canlıda gözledikleri davranışla örtüşür. Ama yüzde ve eklemlerin çevresinde, canlıda yapılan sonraki gözlemler Langer'in çizgilerinden ayrılan yönler ortaya koymuştur. Bir haritayı kullanırken onun nasıl çıkarıldığını bilmek, nerede güvenilir olduğunu ve nerede başka haritalarla birlikte okunması gerektiğini gösterir.

Klinik bağ: yaranın aralanması ve kesinin yönü

Langer çizgilerine paralel uzanan bir kesik ya da yara, çizgilerin baskın gerilimi boyunca uzanır. Yaranın kenarlarını birbirinden ayıran kuvvet azdır ve yara dar kalır. Çizgilere dik bir kesikte ise baskın gerilim yaranın kenarlarını iki yana çeker; yara aralanır, dikiş daha çok gerilir ve iyileşen iz genellikle daha geniş olur.

Bu yüzden cerrahlar, mümkün olduğunda kesilerini derinin baskın gerilim çizgilerine paralel yaparlar. Boyunda tiroit bezine ulaşmak için yapılan enine, boyun çizgilerini izleyen kesi bunun bilinen bir örneğidir. Kesi, boynun ön yüzünde musculus sternocleidomastoideus'un iç kenarları arasında, derinin halka biçimli çizgileri boyunca uzanır. Adli tıpta da bıçak yaralarının biçimi değerlendirilirken yaranın derinin hangi bölgesinde ve hangi yönde olduğu hesaba katılır, çünkü aynı bıçak farklı yerlerde farklı biçimli yaralar bırakabilir.

Kendin dene

Toparlayalım

• Yuvarlak bir bız derideki baskın gerilim nedeniyle yarık biçiminde bir delik bırakır; yarığın uzun ekseni baskın gerilim yönüne paraleldir.
• Yarığın yönü, stratum reticulare'de kolajen demetlerinin baskın yönünü yansıtır.
• Karl Langer 1861'de kadavrada yüzlerce delik açarak lineae distractionis haritasını çıkardı.
• Gövdede çizgiler büyük ölçüde enine, boyunda halka biçiminde uzanır; uzuvlarda yön bölgeye göre değişir.
• Harita kadavrada, durağan koşulda ve gerilimin yalnızca yönü ölçülerek çıkarıldığı için canlıyı her yerde doğru yansıtmaz.
• Langer çizgileri gözle görülmez; kıvrım çizgilerinden ve kırışıklıklardan farklıdır.
• Çizgilere paralel kesiler daha az aralanır ve genellikle daha ince iz bırakır.

Bu derste derinin dinlenme hâlindeki gerilim haritasını gördük. Bir sonraki derste deri hareket ederken ortaya çıkan çizgilere bakacağız: altındaki kasların kasılmasıyla oluşan kırışıklıkların izlediği Kraissl çizgilerini ve eklemlerin bükülme yerlerindeki fleksür çizgilerini, ve bu yeni haritaların Langer'in durağan haritasından nerede ayrıldığını göreceğiz. Kraissl ve Fleksür Çizgileri.