Kasların Şekline Göre Adlandırılması

Açılış

Kasların Latince adları çoğu zaman bir tarif gibidir. Omzu saran musculus deltoideus adını Yunan alfabesinin üçgen biçimli harfi deltadan (Δ) alır. Sırtın üst kısmındaki musculus trapezius, sağ ve sol kas birlikte bakıldığında bir yamuk, yani trapez oluşturur. Göğüs kafesinin yan yüzündeki musculus serratus anterior, kaburgalara tutunan tırtıklı başlangıcı nedeniyle "testere dişli" diye anılır. Bu adlar kası ilk kez tarif eden anatomistlerin gözlerinin önündeki biçimi kaydeder. Bir kasın adındaki biçim sözcüğünü tanıyan biri, kası görmeden onun kabaca nasıl göründüğünü tahmin edebilir.

Kas adlarında biçim bildiren sözcükler hangileridir? Bir kasın adı onun iç yapısı hakkında da bilgi verir mi? Ve adında "testere" geçen bir kas felç olduğunda neden kürek kemiği bir kanat gibi sırttan kalkar?

Bu derste ne olacak

Önce kas adlarında en sık görülen biçim sözcüklerini, geometrik şekillerden ve gündelik nesnelerden gelenler olarak iki gruba ayırıp örnekleriyle tanıyacağız. Sonra biçim adının kasın yalnızca dış görünüşünü anlattığını, iç lif düzenini anlatmadığını göreceğiz. Ardından çoğu kas adının biçim sözcüğünü başka bilgilerle nasıl birleştirdiğine bakacağız. Son olarak adıyla tanınan bir kasın, musculus serratus anterior'un, felcinin sonucunu ele alacağız.

Sıfır noktası

Mekanizma

Geometriden gelen adlar

Birçok kas adı geometrik bir şekli tarif eder. Musculus deltoideus üçgendir; tabanı köprücük kemiği ve kürek kemiğinin üst kenarında, tepesi ise üst kol kemiğinin yan yüzünde durur. Musculus trapezius tek başına bir üçgendir, ama iki yandaki kaslar birlikte sırtın üst kısmında bir yamuk oluşturur. Kürek kemiğinin iç kenarı ile omurga arasında uzanan musculus rhomboideus major ve minor baklava dilimi biçimlidir.

Dört kenarlı kaslar quadratus adını taşır: önkolun alt ucundaki musculus pronator quadratus, bel omurlarının yanındaki musculus quadratus lumborum, kalçanın derininde musculus quadratus femoris ve ayak tabanındaki musculus quadratus plantae. Yuvarlak ve uzun kaslar ise teres adını alır; kürek kemiğinin dış kenarından üst kol kemiğine uzanan musculus teres major ve minor böyledir.

Gündelik nesnelerden gelen adlar

Bazı adlar geometriden değil, eski anatomistlerin çevresindeki nesnelerden gelir. Musculus serratus anterior testere dişine benzer. Kalçanın derinindeki musculus piriformis armut biçimlidir. Baldırın derinindeki musculus soleus, adını Latincede hem sandal hem dil balığı anlamına gelen solea sözcüğünden alır; yassı biçimi ikisine de benzer. Elin ve ayağın içindeki küçük musculi lumbricales uzun ve ince oldukları için solucana benzetilmiştir.

Uyluğun iç yüzündeki ince ve uzun musculus gracilis adını "narin" anlamındaki bir sözcükten, boynun önündeki ince deri altı kası platysma ise "yassı levha" anlamındaki Yunanca bir sözcükten alır. Ders 08-08'de gördüğümüz musculus orbicularis oculi'deki orbicularis ise "küçük halka" demektir. Bu sözcüklerin her biri kasın biçimini ya da görünüşünü, o dönemin gündelik diliyle kaydeder.

Biçim adı iç yapıyı anlatmaz

Bir kasın biçim adı yalnızca onun dışarıdan görünen biçimini anlatır; içindeki lif düzeni hakkında bilgi vermez. Ders 08-09'da gördüğümüz gibi musculus deltoideus'un orta bölümü çok yönlü tüysüdür, ön ve arka bölümleri ise daha paraleldir; ama kasın adı yalnızca dış üçgen biçimini söyler. Benzer biçimde musculus soleus'un yassı dış görünüşü, içindeki karmaşık tüysü düzeni göstermez.

Bu yüzden bir kasın ne kadar güçlü ya da hızlı olduğunu adından çıkarmak mümkün değildir. Biçim adı, kası bulmak ve tanımak için bir ipucudur; kasın çalışma biçimini anlamak için ise lif mimarisine ayrıca bakmak gerekir.

Biçim adı ve öteki bilgiler

Çoğu kas adında biçim sözcüğü tek başına durmaz. Musculus pronator quadratus hem işini, önkolu içe çevirmeyi, hem biçimini söyler. Musculus quadratus lumborum biçimini ve yerini, bel bölgesini, birlikte verir. Musculus serratus anterior biçimini ve göğüs kafesinin ön yan yüzündeki konumunu anlatır. Musculus rhomboideus major ile minor ise biçimi paylaşan iki kasın büyüklükle ayırt edilmesidir.

Aynı biçim sözcüğü bedenin farklı yerlerindeki kaslarda tekrarlandığı için, biçim adını yer ya da iş bildiren öteki sözcüklerle birlikte okumak gerekir. Dört quadratus kası bunun iyi bir örneğidir: hepsi dört kenarlıdır, ama önkolda, belde, kalçada ve ayak tabanında bulunurlar.

Klinik bağ: kanat kürek

Musculus serratus anterior üst sekiz ya da dokuz kaburgadan tırtıklı dişlerle başlar, göğüs kafesinin yan yüzünü sararak arkaya gider ve kürek kemiğinin iç kenarının ön yüzüne tutunur. Kürek kemiğini göğüs kafesine bastırır ve öne doğru çeker. Bu kası uzun göğüs siniri, nervus thoracicus longus, uyarır. Sinir göğüs kafesinin yan yüzünde yüzeyel olarak seyrettiği için koltuk altı ameliyatlarında ya da omza gelen darbelerde zedelenebilir.

Sinir zedelendiğinde kas çalışmaz ve kürek kemiği göğüs kafesine bastırılamaz. Kişi kollarını öne uzatıp bir duvarı ittiğinde kürek kemiğinin iç kenarı sırttan bir kanat gibi kalkar. Bu görünüme kanat kürek denir.

Kendin dene

Toparlayalım

• Kas adlarının bir kısmı kasın biçimini tarif eder: deltoideus, trapezius, rhomboideus, quadratus, teres.
• Bazı biçim adları gündelik nesnelerden gelir: serratus testere, piriformis armut, soleus dil balığı, lumbricales solucan.
• Gracilis narin, platysma yassı levha, orbicularis küçük halka demektir.
• Biçim adı yalnızca dış görünüşü anlatır; musculus deltoideus'un iç tüysü düzeni adında görünmez.
• Çoğu ad biçimi yer, iş ya da büyüklük bilgisiyle birleştirir; dört quadratus kası farklı bölgelerdedir.
• Musculus serratus anterior kürek kemiğini göğüs kafesine bastırır ve nervus thoracicus longus'la uyarılır.
• Bu sinirin zedelenmesinde kürek kemiği sırttan kalkar; bu görünüme kanat kürek denir.

Bu derste kas adlarının biçimi anlatan bölümlerini gördük. Ama birçok kasın adında biçim yerine yaptığı iş ya da bedenin neresinde durduğu yazılıdır: bükücü, açıcı, uzun, kısa, yüzeyel, derin. Bir sonraki derste bu iş ve konum sözcüklerini ve bir kasın tam adının bu sözcüklerin birleşimiyle nasıl kurulduğunu göreceğiz. Kasların Konum ve Hareketine Göre Adlandırılması.