Kasların Konum ve Hareketine Göre Adlandırılması

Açılış

Önkolun ön yüzünde parmakları büken iki kas vardır ve adları yalnızca tek bir sözcükle ayrılır: musculus flexor digitorum superficialis ve musculus flexor digitorum profundus. İlk sözcük kasın işini söyler: flexor, yani bükücü. İkincisi neyi büktüğünü söyler: digitorum, parmakların. Üçüncüsü ise kasın yerini söyler: biri yüzeyde, superficialis, öteki derinde, profundus. Bir kas adını bu parçalara ayırmayı öğrenen biri, daha önce hiç duymadığı bir adın kabaca ne anlattığını tahmin edebilir. Boynun yanındaki musculus sternocleidomastoideus ise işini değil, tutunduğu üç kemiği sayar: göğüs kemiği, köprücük kemiği ve kafatasının kulak arkasındaki meme çıkıntısı.

Bir kas adındaki sözcükler hangi bilgileri taşır? Adında "bükücü" yazan bir kas yalnızca büker mi? Ve bazı bebeklerde başın hep aynı yana eğik durmasının nedeni neden bu uzun adlı boyun kasıdır?

Bu derste ne olacak

Önce kas adlarında kasın işini bildiren sözcükleri, bükücü, açıcı, uzaklaştırıcı, yaklaştırıcı, kaldırıcı ve öteki hareket adlarını örnekleriyle tanıyacağız. Sonra kasın yerini bildiren sözcükleri, yüzeyel ve derin, iç ve dış, uzun ve kısa gibi karşıt çiftleri göreceğiz. Ardından tutunma yerlerini, baş sayısını ve lif yönünü anlatan adlara bakacağız. Son olarak bir kas adının bu parçaların birleşimi olarak nasıl okunduğunu ve adın neyi söylemediğini ele alacağız.

Sıfır noktası

Mekanizma

Kasın işini anlatan sözcükler

Birçok kas adı, kasın yaptığı başlıca hareketle başlar. Flexor büker, extensor düzeltir: önkoldaki musculus flexor carpi radialis el bileğini büker, musculus extensor digitorum parmakları düzeltir. Abductor ve adductor uzaklaştırır ve yaklaştırır: musculus abductor pollicis longus başparmağı elden uzaklaştırır, uyluğun iç yüzündeki musculus adductor longus uyluğu orta hatta yaklaştırır.

Öteki hareket adları da benzer biçimde çalışır. Pronator önkolu avuç aşağı bakacak biçimde döndürür, supinator avuç yukarı bakacak biçimde çevirir. Levator kaldırır: musculus levator scapulae kürek kemiğini yukarı çeker. Depressor indirir: musculus depressor anguli oris ağız köşesini aşağı çeker. Tensor gerer: kalçanın yanındaki musculus tensor fasciae latae uyluğun dış yüzündeki kalın fasyayı gerer. Opponens ise başparmağı karşı parmaklara doğru getiren kaslarda kullanılır.

Kasın yerini anlatan sözcükler

Aynı işi yapan kaslar bir bölgede birden fazla olduğunda, adlar onları yerlerine ya da boyutlarına göre ayırır. Superficialis ve profundus yüzeyel ve derin kasları, externus ve internus dıştaki ve içteki kasları ayırır; karın duvarındaki musculus obliquus externus abdominis ve internus böyledir. Medialis ve lateralis iç ve dış yanı, anterior ve posterior ön ve arka yüzü gösterir. Longus ve brevis uzun ve kısa, major ve minor büyük ve küçük kasları ayırır.

Adın ikinci yarısı çoğunlukla kasın bulunduğu ya da hareket ettirdiği bölgeyi verir. Brachii kolu, femoris uyluğu, carpi el bileğini, digitorum parmakları, pollicis başparmağı, hallucis ayak başparmağını, abdominis karnı, oculi gözü, oris ağzı anlatır.

Tutunma, baş sayısı ve lif yönü

Bazı kaslar işlerini değil, tutundukları kemikleri adlarında taşır. Musculus sternocleidomastoideus göğüs kemiğinden (sternum), köprücük kemiğinden (clavicula) başlar ve meme çıkıntısına (processus mastoideus) tutunur. Kolun önündeki musculus coracobrachialis kürek kemiğinin gaga çıkıntısından üst kol kemiğine, önkoldaki musculus brachioradialis üst kol kemiğinden önkolun dış kemiğine uzanır.

Baş sayısı da ada girer: iki başlı biceps, üç başlı triceps, dört başlı quadriceps. Lif yönü ise rectus, transversus ve obliquus sözcükleriyle verilir: musculus rectus abdominis'in lifleri dikey, musculus transversus abdominis'inkiler yatay, musculus obliquus externus abdominis'inkiler eğiktir.

Adın söylemedikleri ve klinik bağ

Bir kasın adındaki hareket, onun yaptığı tek iş değildir. Musculus flexor carpi ulnaris el bileğini büker, ama aynı zamanda eli serçe parmak tarafına doğru da çeker. Musculus brachioradialis'in adı yalnızca tutunma yerlerini söyler; oysa kasın başlıca işi dirseği bükmektir. Ders 08-01'de gördüğümüz gibi bir kasın ne yaptığını en güvenilir biçimde, hangi eklemleri hangi yanından geçtiğine bakarak okuruz; ad yalnızca bir başlangıç ipucudur.

Musculus sternocleidomastoideus'un adı tutunma yerlerini verir, ama bu yerleri bilmek kasın işini de açıklar. Bir yandaki kas kasıldığında başı aynı tarafa eğer ve yüzü karşı tarafa döndürür. Bazı yeni doğanlarda bu kas bir yanda kısalmış ve sertleşmiştir; bebek başını hep kısa kasın tarafına eğer ve yüzünü öteki yana çevirir. Bu tabloya doğumsal kas kaynaklı tortikolis denir ve çoğunlukla germe egzersizleriyle düzelir.

Kendin dene

Toparlayalım

• Kas adları çoğunlukla kasın işini, yerini ve hareket ettirdiği bölgeyi sözcük sözcük verir.
• Flexor ve extensor, abductor ve adductor, pronator ve supinator, levator ve depressor kasın başlıca işini söyler.
• Superficialis ve profundus, externus ve internus, longus ve brevis aynı bölgedeki benzer kasları ayırır.
• Brachii, femoris, carpi, digitorum, pollicis gibi sözcükler kasın bölgesini verir.
• Bazı adlar tutunma yerlerini sayar: musculus sternocleidomastoideus, musculus coracobrachialis, musculus brachioradialis.
• Biceps, triceps, quadriceps baş sayısını; rectus, transversus, obliquus lif yönünü anlatır.
• Adın söylediği hareket kasın tek işi değildir; doğumsal tortikoliste musculus sternocleidomastoideus kısalmıştır.

Bu derste bazı kasların adlarında tutundukları kemikleri taşıdığını gördük. Bir kasın iki tutunma yerinden hangisinin "başlangıç", hangisinin "sonlanma" olarak adlandırıldığı ise ayrı bir sözleşmedir. Bir sonraki derste bu iki kavramın nasıl tanımlandığını ve kasın hangi ucunun hareket ettiğinin durumdan duruma neden değişebildiğini göreceğiz. Origo ve Insertio Kavramları.