Kas, Tendon ve Aponevroz

Açılış

Bir iskelet kası baştan sona kas dokusundan yapılmaz. Ortada, kasılan liflerin bulunduğu kırmızı ve kalın bir gövde, kas karnı vardır. Karnın iki ucunda ise beyaz, parlak ve çok sağlam bir bağ dokusu başlar ve kemiğe kadar uzanır. Bu bağ dokusu kimi kasta yuvarlak bir kiriş, yani tendon; kimi kasta ise geniş ve ince bir yaprak, yani aponevroz biçimindedir. Topuğunun arkasında hissettiğin kalın kiriş, bedenin en kalın tendonu olan aşil tendonudur (tendo calcaneus); kaşlarını kaldırdığında kafa derinin altında kayan yaprak ise bir aponevrozdur.

Kas neden doğrudan kemiğe değil de bir tendonla tutunur? Parmakları büken kaslar neden parmaklarda değil de önkolda durur? Ve bir tendon koptuğunda iyileşmesi neden aylar sürer?

Bu derste ne olacak

Önce kas karnını, tendonu ve aponevrozu yan yana koyup yapılarını karşılaştıracağız. Sonra kasın tendona ve tendonun kemiğe nasıl bağlandığını, bu iki bağlantı noktasının yapısını göreceğiz. Ardından tendonun kasa kazandırdığı üç şeyi ele alacağız: kasın eklemden uzakta durabilmesi, kuvvetin küçük bir noktada toplanması ve esneklikle enerji depolanması. Son olarak tendonun kanlanmasının zayıf olmasının iyileşmeye etkisini ve tendonların sürtünmeden korunmasını göreceğiz.

Sıfır noktası

Mekanizma

Karın, tendon ve aponevroz

Kas karnı kasılan dokudur; içi kas lifleri ve onları besleyen yoğun bir kılcal damar ağıyla doludur ve bu yüzden kırmızıdır. Tendon ise Ders 03-32'de gördüğümüz sıkı düzenli bağ dokusundan yapılır. İçinde birbirine paralel dizilmiş kalın kolajen lif demetleri ve bu demetlerin arasına sıkışmış seyrek tendon hücreleri bulunur; damar azdır ve renk beyazdır. Kolajen lifleri çekme yönünde dizildiği için tendon uzunluğu boyunca çok büyük bir çekme kuvvetine dayanır.

Aponevroz aynı dokunun yassı ve geniş biçimidir. Kafa derinin altındaki aponeurosis epicranialis, alnın kası ile ensedeki kası birbirine bağlar. Karnın yan kaslarının aponevrozları ise karnın önünde orta hatta birleşerek karın ön duvarının kirişli çizgisini, linea alba'yı, oluşturur. Dirsek çukurunda iki başlı kasın kirişinden içe doğru ayrılan ince yaprak, aponeurosis musculi bicipitis brachii, önkolun iç yüzündeki fasyaya yayılır.

İki bağlantı noktası

Kas lifleri tendona düz bir uçla değil, parmak gibi girintili çıkıntılı bir uçla bağlanır. Junctio myotendinea'da kas lifinin zarı derin kıvrımlar yapar ve kolajen lifleri bu kıvrımların arasına girer. Bu düzen iki doku arasındaki temas yüzeyini birkaç kat büyütür ve kuvveti geniş bir alana yayar. Buna rağmen bu bölge, ani ve güçlü zorlanmalarda kasın en sık yırtıldığı yerdir.

Tendonun kemiğe tutunduğu yere enteziz denir. Bazı entezizlerde tendon kemiğe geçmeden önce bir kıkırdak katmanından geçer; bu katman, sert kemik ile esnek tendon arasında bir geçiş bölgesi oluşturur ve kuvveti kademeli olarak aktarır. Aşil tendonunun topuk kemiğine tutunduğu yer böyledir. Bazı kaslar ise kemik zarına geniş bir alanda, doğrudan lifli bağ dokusuyla tutunur; omuzu saran musculus deltoideus'un üst kol kemiğine tutunması bu türdendir.

Tendonun kasa kazandırdıkları

Tendon, kas karnının eklemden uzakta durmasını sağlar. Parmakları büken kasların karınları önkoldadır; bu kaslar ele uzun tendonlarla ulaşır. Böylece parmaklar ince kalır, kas kitlesi önkolda toplanır ve el yine de güçlü bir kavrama yapabilir. Ayak parmaklarını hareket ettiren kasların çoğunun baldırda durması da aynı düzenin sonucudur.

Tendon ayrıca geniş bir kas karnının kuvvetini küçük bir tutunma noktasında toplar. Baldırın iki büyük kası, musculus gastrocnemius ve musculus soleus, tek bir tendonda birleşir ve topuk kemiğinin arka yüzündeki küçük bir alana tutunur. Aşil tendonu yürürken ve koşarken hafifçe gerilir, bu gerilmede enerji depolar ve adımın sonunda bu enerjiyi geri verir. Bu esneklik, kasın her adımda harcaması gereken işin bir kısmını azaltır.

Kanlanma, iyileşme ve kayma

Tendonun kanlanması kas karnına göre çok zayıftır. Kan, kas-tendon birleşiminden, kemik tutunma yerinden ve tendonu saran ince zardan gelir. Hücre sayısı da azdır. Bu yüzden tendon yaralanmaları kas yaralanmalarından çok daha yavaş iyileşir; kopmuş bir aşil tendonunun yeniden güçlenmesi aylar sürer.

Tendonların bir kemik çıkıntısının üstünden ya da bir bağın altından geçtiği yerlerde sürtünme artar. Bu yerlerde tendonlar, içinde kaygan bir sıvı bulunan kılıflarla sarılıdır. El bileğinin önünde ve arkasında parmakları hareket ettiren tendonlar böyle kılıflar içinde kayar. Bu kılıfların iltihaplanması, tendonun her harekette ağrıyla kaymasına yol açar.

Kendin dene

Toparlayalım

• Bir iskelet kası kasılan bir kas karnı ile iki ucundaki tendon ya da aponevrozdan oluşur.
• Tendon, paralel kolajen liflerden yapılmış sıkı düzenli bağ dokusudur; aponevroz aynı dokunun yassı biçimidir.
• Junctio myotendinea'da kıvrımlı zar temas yüzeyini büyütür; kas en sık bu bölgede yırtılır.
• Tendonun kemiğe tutunduğu entezizde bazen bir kıkırdak geçiş katmanı bulunur.
• Tendon kas karnının eklemden uzakta durmasını sağlar ve kuvveti küçük bir tutunma noktasında toplar.
• Tendo calcaneus, musculus gastrocnemius ve musculus soleus'un ortak tendonudur ve adımlarda enerji depolar.
• Tendonun kanlanması zayıftır ve yavaş iyileşir; sürtünme olan yerlerde kaygan kılıflar içinde kayar.

Bu derste kası dışarıdan, bir karın ve iki kiriş olarak gördük. Kas karnının içi ise tek parça bir kütle değildir: ince liflerden, liflerin oluşturduğu demetlerden ve bu demetleri saran zarlardan kurulmuştur. Bir sonraki derste bu iç düzeni ve liflerin uzunluğunun ve dizilişinin kasın gücünü ve hızını nasıl belirlediğini göreceğiz. Kas Lifi, Fasikül ve Kas Karnı.