Yapısal ve Fonksiyonel Sınıflandırmayı Birleştirmek

Açılış

Ders 07-01'de iki soru olduğunu söylemiştik: arada ne var, ve ne kadar hareket var.

O günden beri yalnız birincisini çalıştırdık. Üç sınıf, beş alt tür, hepsi malzemeye göre ayrıldı. İkinci soruya bir kez bile dönmedik.

Bu bir unutma değildi, bir sıra kararıydı. Ve şimdi karşılığını alıyoruz.

Şimdi ikinci soruyu da çalıştırıp iki listeyi yan yana koyacağız. Ve beklenen şey olmayacak.

İki sınıflandırma birbirinin üzerine tam oturmuyor. Bir yapısal sınıf iki ayrı fonksiyonel kutuya dağılıyor; bir fonksiyonel kutu iki ayrı yapısal sınıftan besleniyor. Bu bir kusur gibi görünüyor. Değil. Ve neden olmadığını görmek, bu bölümün en değerli çıkarımı.

Bu ders K3 katmanında ve Bölüm 07.1'i kapatıyor. Sonunda fonksiyonel eksenin basamaklarını, iki listenin nerede ayrıştığını, ayrılmanın neden zorunlu olduğunu ve hangi soruda hangisine güvenileceğini bileceksin.

Bu derste ne olacak

Önce ertelenen adları vereceğiz. Sonra iki listeyi yan yana koyup ayrıştıkları yeri bulacağız — dersin merkezi orası. Ardından hangisine ne zaman güvenileceğini kuracağız. Son olarak neden iki sınıflandırma olduğuna bakacağız.

Sıfır noktası

Ve Ders 06-72'nin cümlesini yanında tut: ikili bir ölçüt kesin karar verir, sürekli bir ölçüt yalnız olasılık verir.

Mekanizma

Ertelenen adlar

Fonksiyonel eksenin üç basamağı var, ve adlarını Ders 07-01'de bilerek ertelemiştik.

Hareketsiz olan: sinartroz. Az hareketli olan: amfiartroz. Serbest hareketli olan: diartroz.

Neden ertelendiler? Çünkü bir ölçeğin basamaklarına ad vermek, ölçeği neyin kurduğu bilinmeden bir ezber işidir.

Şimdi ölçeği neyin kurduğunu biliyoruz: Ders 07-02'de lifin uzunluğu, Ders 07-03'te malzemenin direnç türü, Ders 07-04'te boşluğun varlığı. Üç ders boyunca hareketin nereden geldiğini kurduk. Adlar artık boş kutular değil.

İki liste yan yana

Dersin merkezine geldik. Beş alt türü fonksiyonel eksene yerleştirelim.

Dikiş: hareket yok denecek kadar az. Sinartroz.

Gomfoz: diş yuvasında askıda duruyor, serbest oynamıyor. Sinartroz.

Sindesmoz: Ders 06-62'de kurmuştuk, çatalın açılabilmesi gerekiyordu. Az hareket var. Amfiartroz.

Sinkondroz: büyüme plağı oynamıyor. Sinartroz.

Simfiz: orta hattaki birleşme ve omurlar arası yastıklar az oynuyor. Amfiartroz.

Sinovyal eklemler: serbest. Diartroz.

Şimdi tabloyu oku.

Fibröz sınıf ikiye dağıldı: iki alt türü sinartroz, biri amfiartroz.

Kartilajinöz sınıf da ikiye dağıldı: biri sinartroz, biri amfiartroz.

Amfiartroz kutusu iki ayrı sınıftan besleniyor: sindesmoz fibröz, simfiz kartilajinöz.

Yani eşleşme birebir değil. Peki neden?

Cevap ölçütlerin türünde, ve bu bölümün en önemli cümlesi bu.

Yapısal ölçüt bir var mı yok mu sorusudur: arada lif var mı, kıkırdak var mı, boşluk var mı. Cevabı ayrık; ara değeri yok.

Fonksiyonel ölçüt bir ne kadar sorusudur. Hareket miktarı kesintisiz bir aralıkta değişir; hiçten çoğa doğru sürekli bir hat.

YAPISAL ÖLÇÜT NESNEYİ TARİF EDER VE KESİKLİDİR; FONKSİYONEL ÖLÇÜT SONUCU TARİF EDER VE SÜREKLİDİR — İKİSİ BİREBİR EŞLEŞEMEZ, ÇÜNKÜ AYNI TÜRDEN SORULARA CEVAP VERMİYORLAR.

Ve Ders 06-72'de bu ayrımı zaten kurmuştuk: ikili bir ölçüt kesin karar verir, sürekli bir ölçüt yalnız olasılık verir. Orada pelvis tipleri için söylemiştik; burada eklemler için geçerli.

Sınırı kim çiziyor

Sürekli bir eksende üç kutu varsa, kutu sınırlarını biri çizmiş demektir.

Ve çizenler her zaman aynı yere çizmiyor. Kaynaklar arasında fark var: bazıları sindesmozu az hareketli sayıp amfiartroz kutusuna koyuyor, bazıları hareketsize daha yakın görüp sinartroz sayıyor.

Bu bir çelişki değil, bir sınır kararı.

Ders 06-70'te kurmuştuk: kenar gerçek bir yapıdır ama onunla çizilen bölme bir anlaşmadır. Ders 06-72'de tiplerin bir dağılıma çizilmiş etiketler olduğunu.

FONKSİYONEL KUTULARIN SINIRLARI SÜREKLİ BİR EKSEN ÜZERİNE ÇİZİLMİŞ ANLAŞMALARDIR — KAYNAKLAR ARASINDAKİ FARK BİR HATA DEĞİL, SINIRIN KEYFİLİĞİNİN KANITIDIR.

Yapısal tarafta böyle bir sorun yok. Arada kıkırdak ya vardır ya yoktur; iki kaynak buna farklı cevap veremez.

Uyuşmazlığın kendisi bilgidir

Bir adım daha var, ve iki ekseni durağan bir tablodan canlı bir okumaya çeviriyor.

Ders 07-02'de bir dikişin zamanla kaynaşabildiğini kurmuştuk. Aradaki lif kaybolunca iki kemik tek parça hâline geliyordu.

Şimdi o duruma iki eksenle bak.

Yapısal taraf değişti. Arada lif yok; artık fibröz bir eklem değil, çünkü ortada bağlanacak iki ayrı yapı da kalmadı.

Fonksiyonel taraf değişmedi. Hareket zaten yoktu, hâlâ yok.

Yani yapı değişti, işlev aynı kaldı.

YAPI DEĞİŞTİĞİ HÂLDE İŞLEV AYNI KALABİLİR — UYUŞMAZLIK BİR HATA DEĞİL, DEĞİŞİMİN İZİDİR.

Aynı okuma büyüme plağı için de geçerli. Kaybolduğunda fonksiyonel tarafta hiçbir şey değişmiyor, çünkü o eklem zaten oynamıyordu. Değişen yalnız yapısal taraf.

Ve bu, Ders 07-02'de kurduğumuz cümleyi keskinleştiriyor: sınıflandırma bir zamanın fotoğrafıdır. İki fotoğraf çekiyorsak, ikisinin farklı hızda değişmesi şaşırtıcı değil.

Hangisine ne zaman güvenilir

Üçüncü basamak pratik.

"Bu nedir, neden yapılmıştır?" diye soruyorsan yapısal sınıflandırma cevap verir. Ölçütü kesin, sınırı tartışmasız, ve elindeki yapıya bakarak doğrulanabilir.

"Ne yapar, ne kadar oynar?" diye soruyorsan fonksiyonel sınıflandırma cevap verir. Ama cevabı bir aralık, bir kutu adı değil.

HANGİ SINIFLANDIRMAYA GÜVENİLECEĞİ SORUYA BAĞLIDIR — "NE?" YAPISALI, "NE YAPAR?" FONKSİYONELİ İSTER.

Ve Ders 06-32'nin kuralı burada son biçimini alıyor. Orada iki ölçütün aynı yapıları farklı gruplara koyabildiğini, yanlış olanın ölçütü söylememek olduğunu kurmuştuk.

Şimdi ekleyebiliyoruz: iki ölçüt farklı türden olduğunda, aynı gruplara koymaları zaten beklenmemeli.

Neden iki sınıflandırma var

Kapanışta bir adım geri çekilelim.

Bir eklem nedir? Bir çözümdür. İki kemik birbirine bağlanmak zorunda, ve o bağlanmanın bir bedeli ve bir kazancı var.

Her çözümün iki yüzü vardır. Neyle yapıldığı, ve ne başardığı.

Yapısal sınıflandırma birinci yüzü okuyor. Fonksiyonel sınıflandırma ikinciyi.

BİR ÇÖZÜM İKİ YÜZLÜDÜR: NEYLE YAPILDIĞI VE NE BAŞARDIĞI — TEK BİR SINIFLANDIRMA ANCAK BİR YÜZÜ GÖSTERİR.

Ve iki yüzü birbirine bağlayan şey bu bölümde ders ders kuruldu. Lifin uzunluğu, malzemenin direnç türü, boşluğun varlığı — üçü de birinci yüzden ikinciye giden yollardı.

Yani iki sınıflandırma birbirinin rakibi değil. Biri neyi kullandığını, öteki ne elde ettiğini söylüyor, ve aradaki köprü bu bölümün kendisi.

Kaynağın bu dersi bölümün sonuna ve K3 katmanına koyması iki karar birden. Sona koyması zorunluydu: iki listeyi ancak ikisi de kurulduktan sonra karşılaştırabilirsin. K3'e koyması ise içeriğin türünden geliyor — burada öğrenilen şey bir yapı değil, iki ölçütün nasıl ilişkilendiği. Kaynak boyunca gördüğümüz kalıp bir kez daha: adlar alt katmanda, ölçüt üst katmanda.

Kendin dene

Toparlayalım

• Ders 07-01'de iki soru kurulmuş, yalnız birincisi çalıştırılmıştı.
• Fonksiyonel eksenin basamakları sinartroz, amfiartroz ve diartrozdur.
• Adlar ertelenmişti çünkü ölçeği neyin kurduğu bilinmeden ad ezber olur.
• Dikiş, gomfoz ve sinkondroz sinartrozdur.
• Sindesmoz ve simfiz amfiartrozdur (Ders 06-62).
• Sinovyal eklemler diartrozdur.
• Fibröz sınıf ikiye dağılır; kartilajinöz sınıf da ikiye dağılır.
• Amfiartroz kutusu iki ayrı yapısal sınıftan beslenir.
• Yapısal ölçüt bir "var mı yok mu" sorusudur; cevabı ayrıktır.
• Fonksiyonel ölçüt bir "ne kadar" sorusudur; cevabı süreklidir.
• YAPISAL ÖLÇÜT KESİKLİ, FONKSİYONEL ÖLÇÜT SÜREKLİDİR.
• İKİSİ BİREBİR EŞLEŞEMEZ ÇÜNKÜ AYNI TÜRDEN SORULARA CEVAP VERMİYORLAR (Ders 06-72).
• Kaynaklar sindesmozu farklı kutulara koyabiliyor.
• FONKSİYONEL KUTULARIN SINIRLARI SÜREKLİ BİR EKSENE ÇİZİLMİŞ ANLAŞMALARDIR (Ders 06-70).
• Yapısal tarafta böyle bir sorun yoktur; kıkırdak ya vardır ya yoktur.
• Kaynaşan bir dikişte yapısal taraf değişir, fonksiyonel taraf değişmez (Ders 07-02).
• YAPI DEĞİŞTİĞİ HÂLDE İŞLEV AYNI KALABİLİR.
• UYUŞMAZLIK BİR HATA DEĞİL, DEĞİŞİMİN İZİDİR.
• Sınıflandırma bir zamanın fotoğrafıdır; iki fotoğraf farklı hızda değişebilir.
• HANGİ SINIFLANDIRMAYA GÜVENİLECEĞİ SORUYA BAĞLIDIR.
• "NE?" YAPISALI, "NE YAPAR?" FONKSİYONELİ İSTER.
• İki ölçüt farklı türdense aynı gruplara koymaları zaten beklenmemelidir (Ders 06-32).
• Bir eklem bir çözümdür; her çözümün iki yüzü vardır.
• BİR ÇÖZÜM İKİ YÜZLÜDÜR: NEYLE YAPILDIĞI VE NE BAŞARDIĞI.
• İki yüzü bağlayan köprü bu bölümün kendisiydi: lif uzunluğu, direnç türü, boşluk.

Bölüm 07.1 burada kapanıyor. Bir sonraki bölümde üç sınıftan yalnız birinin içine giriyoruz, ve o sınıf iki koca bölüm istiyor — Ders 07-04'te sebebini kurmuştuk: boşluk hem en çok imkânı hem en çok ek yapıyı getiriyordu. İlk parça yüzeyin kendisi olacak. Ders 07-06'da düz kıkırdağın sinovyal eklemde bağlayıcı değil kaplama olduğunu söylemiştik. Bir kaplama neden gerekli, ve neden tam olarak bu malzeme? Eklem yüzü ve eklem kıkırdağı.